Παράνο­μες ξενα­γήσεις χωρίς έλεγχο και όρια

Πληθαίνουν οι καταγγελίες για τις διαστάσεις που έχει πάρει το φαινόμενο των παράνομων ξεναγήσεων σε όλη τη χώρα. Σύμφωνα με τις καταγγελίες, εξαιτίας της ανεπάρκειας των σχετικών διατάξεων και των δυσκολιών εφαρμογής τους από τους αρμόδιους φορείς, αλλά και της αδιαφορίας των εμπλεκόμενων πολιτικών ηγεσιών, παράνομοι, χωρίς τυπικά ή ουσιαστικά προσόντα, καταπατούν καθημερινά και ανεμπόδιστα τον νόμο. Οργανώνουν εκδρομές και περιηγήσεις, διενεργούν ξεναγήσεις σε αρχαιολογικούς χώρους, μνημεία και ιστορικούς τόπους, ξεναγούν σε κάθε λογής πολιτιστικές, «εναλλακτικές», γαστρονομικές κ.λπ. περιπατητικές διαδρομές, εξαπατούν τους επισκέπτες, φοροδιαφεύγουν, βλάπτουν πολιτιστικά και πολιτικά τη χώρα.

Ο σχετικός νόμος 5121/2024 είναι ξεκάθαρος ως προς τον ορισμό του ξεναγού ως κατοχυρωμένου επαγγέλματος (αρ. 34), αλλά η παντελής απουσία συστηματικών και αποτελεσματικών ελέγχων τον καθιστά κενό γράμμα. Σύμφωνα με τις προβλέψεις του, δικαίωμα άσκησης του επαγγέλματος έχουν: α) κάτοχοι διπλώματος Σχολής Ξεναγών του υπουργείου Τουρισμού, β) Ελληνες και υπήκοοι της Ευρωπαϊκής Ενωσης (ΕΕ), οι οποίοι έχουν αποκτήσει επαγγελματικά δικαιώματα ξεναγού σε άλλο κράτος-μέλος της ΕΕ, και γ) απόφοιτοι των ταχύρρυθμων προγραμμάτων κατάρτισης ξεναγών.

Εφόσον συντρέχουν οι νόμιμες προϋποθέσεις, χορηγείται στον ξεναγό βεβαίωση για την άσκηση του επαγγέλματος και εγγραφής του στο οικείο μητρώο που τηρείται στο υπουργείο Τουρισμού, η οποία συνοδεύεται από δελτίο ταυτότητας. Ο ξεναγός κατά την άσκηση του επαγγέλματός του φέρει το δελτίο ταυτότητας ξεναγού προκειμένου να επιδεικνύεται σε κάθε διενεργούμενο έλεγχο (αρ. 35). Το άρθρο 40 του ίδιου νόμου προβλέπει ότι στο έργο των ξεναγών εποπτεία ασκεί το υπουργείο Τουρισμού.

Η εποπτεία συνίσταται στη διενέργεια ελέγχων και την επιβολή κυρώσεων σε περίπτωση παράβασης του νόμου. Σε όποιον ασκεί το επάγγελμα χωρίς να πληρούνται οι νόμιμες προϋποθέσεις επιβάλλεται πρόστιμο 1.000 ευρώ. Σε περίπτωση υποτροπής τα πρόστιμα αυξάνονται. Πρόστιμα προβλέπονται και για τουριστικές επιχειρήσεις που συνεργάζονται με πρόσωπα που παρέχουν παράνομα υπηρεσίες ξεναγού. Επιπλέον, πρόστιμο επιβάλλεται και σε όποιο πρόσωπο διαφημίζει σε ιστοσελίδες, μέσα κοινωνικής δικτύωσης ή με οποιονδήποτε άλλον τρόπο την παροχή υπηρεσιών ξενάγησης χωρίς τις νόμιμες προϋποθέσεις για την άσκηση του επαγγέλματος και χωρίς να αναγράφει τον αριθμό μητρώου του. Σύμφωνα με καταγγελίες, οι παράνομες διαδικτυακές καταχωρίσεις αυτού του τύπου υπερβαίνουν τις 80.

Πλήρης απουσία ελέγχων**

«Από το 2012, που είχαμε την αλλαγή του ν. 710 περί ξεναγών, καταργήθηκε η παράνομη ξενάγηση ως ποινικό αδίκημα, κατέπεσε η διαδικασία του αυτοφώρου και αντί αυτού υποβαθμίστηκε σε διοικητικό αδίκημα με επιβολή χρηματικού προστίμου» σχολιάζει επί του συγκεκριμένου ζητήματος η πρόεδρος του Σωματείου Διπλωματούχων Ξεναγών Τζέμμα Οικονομοπούλου μιλώντας στο Documento. Και συμπληρώνει: «Ανοιξε τον δρόμο για τη σταδιακή γιγάντωση του φαινομένου, με αποτέλεσμα η κατάσταση να έχει ξεφύγει από κάθε όριο. Η αλλαγή του νομοθετικού πλαισίου και η απουσία συστηματικών ελέγχων έχoυν οδηγήσει στην απόλυτη ασυδοσία».

«Εδώ και χρόνια η πάγια τακτική του υπουργείου Τουρισμού και της υπουργού του είναι η απορρύθμιση του επαγγέλματος του διπλωματούχου ξεναγού, που είναι υπό τη σκέπη υποτίθεται του ΥΠΟΤ, με μια σειρά κινήσεων που είναι αδιανόητες για μια ευρωπαϊκή χώρα και δη τουριστική» παρατηρεί ο Κρίτων Πιπέρας, πρώην πρόεδρος της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Ξεναγών. Οπως λέει, «πέρα από το κλείσιμο των σχολών ξεναγών διετούς φοίτησης για χρόνια (επαναλειτούργησαν σταδιακά από το 2015) και την αντικατάστασή τους με δίμηνα ταχύρρυθμα σεμινάρια, αφαίρεσε το ποινικό σκέλος από τον νόμο, ανοίγοντας την κερκόπορτα στον κάθε παράνομο να το “παίζει” ξεναγός κάνοντας αντιποίηση επαγγέλματος».

Μένουν απροστάτευτοι**

Κατά τον Κρ. Πιπέρα, ο ξεναγός μένει απροστάτευτος στην ίδια του τη χώρα από τον ίδιο τον φορέα που υποτίθεται πως τον προστατεύει, ενώ οι πάσης φύσεως παράνομοι ξεναγοί, ακόμη και «ταξιτζήδες που το παίζουν τουριστικά γραφεία και πωλούν τουρ», κάνουν παρανόμως ξενάγηση, δίνοντας συχνά στην παρανομία τους εξωτικούς τίτλους. «Το θράσος τους και η ατιμωρησία τους έχουν φτάσει σε δυσθεώρητα ύψη» προσθέτει ο Κρ. Πιπέρας, «καθώς “ξεναγούν” πια ακόμη και μέσα σε αρχαιολογικούς χώρους και μουσεία, αφού δεν υπάρχει έλεγχος. Και αν υπάρξει, λένε απλά πως είναι “με φίλους τους” και συνεχίζουν ανενόχλητοι. Είναι σαν να πάει κάποιος να ανοίξει ένα μαγαζάκι δίπλα στα δικαστήρια και να πουλάει νομικές συμβουλές με “ό,τι προαιρείσθε”».

Πέρα από τα παραπάνω, το Σωματείο Επαγγελματιών Ξεναγών Κρήτης & Σαντορίνης, όπου το φαινόμενο έχει επίσης γενικευτεί, προσθέτει άλλη μία παράμετρο. Σε εξώδικη διαμαρτυρία που υποχρεώθηκε να στείλει τον Ιούλιο προς τα υπουργεία Τουρισμού, Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Πολιτισμού και Προστασίας του Πολίτη, με κοινοποίηση στις αστυνομικές και εισαγγελικές αρχές, το σωματείο θέτει και το ζήτημα της ασφάλειας: «Ο επαγγελματίας ξεναγός έχει εκπαιδευτεί να αντιμετωπίζει όλες τις έκτακτες ανάγκες. Από τη διαχείριση απρόβλεπτων καταστάσεων, τις πρώτες βοήθειες σε περίπτωση ανάγκης μέχρι το πώς να διασχίσει έναν δρόμο με 30-40 ή και περισσότερα άτομα, ιδιαίτερα όταν υπάρχουν έφηβοι και μικρά παιδιά. Πώς να προειδοποιεί τους επισκέπτες για πιθανούς κινδύνους. Εχει εκπαιδευτεί να αναγνωρίζει τους παρείσακτους σε ένα γκρουπ και να τους απομακρύνει. Αντιθέτως, οι παράνομοι ξεναγοί δεν έχουν ιδέα από ασφάλεια ούτε είναι υποψιασμένοι για το τι κακό μπορεί να συμβεί ανά πάσα στιγμή».

Η κατάσταση έχει ξεφύγει. «Εχει γίνει ξέφραγο αμπέλι» λέει η Τζ. Οικονομοπούλου, για να προσθέσει: «Επιτέλους θα πρέπει η πολιτεία να αναλάβει τις ευθύνες της. Πέραν των βαρύγδουπων δηλώσεων, να εφαρμόσει τον νόμο στην πράξη, να πραγματοποιεί συστηματικούς αποτελεσματικούς ελέγχους, να προστατεύσει τους επαγγελματίες ξεναγούς, προστατεύοντας τις αξίες της τουριστικής και πολιτιστικής ταυτότητας του τόπου μας».