Όταν η Αθήνα χόρευε ως το πρωί: Οι φωτογραφίες του Σπύρου Στάβερη από τα rave πάρτι των '90s

Ιούνιος του 1995, Πεντέλη. Σε ένα από τα rave πάρτι της εποχής, ο Σπύρος Στάβερης φωτογραφίζει τους ανθρώπους που έχουν βγει να χορέψουν. Ανάμεσά τους βρίσκονται ο Γιάννης Παπαϊωάννου, γνωστός ως ION, ο Στάθης Τσαγκαρουσιάνος και η Μερόπη Κοκκίνη. Είναι πρόσωπα μιας Αθήνας που ανακαλύπτει την ηλεκτρονική μουσική, τα μεγάλα πάρτι έξω από την πόλη και νέους τρόπους διασκέδασης. Τριάντα ένα χρόνια αργότερα, οι φωτογραφίες εκείνης της περιόδου έχουν αποκτήσει μια δεύτερη ζωή. Απόψε, Παρασκευή 9 Οκτωβρίου, ο Στάβερης παρουσιάζει στο Onassis Ready, στου Ρέντη, την έκθεση «The Lost Futures of the Dancefloor», στο πλαίσιο του Borderline Festival. Το φωτογραφικό υλικό προέρχεται από την αθηναϊκή rave σκηνή της δεκαετίας του 1990, από τα πάρτι στον Άλιμο και τα Οινόφυτα μέχρι τα κλαμπ όπου διαμορφώθηκε η πρώτη μεγάλη γενιά του αθηναϊκού clubbing. Είναι μια ιστορία που ο Στάβερης γνωρίζει από πρώτο χέρι. Από τις αρχές της δεκαετίας του '80 φωτογράφιζε την Αθήνα, τους ανθρώπους της, τις διασκεδάσεις και τις αλλαγές της. Η μηχανή του βρέθηκε σε κοσμικές δεξιώσεις και λαϊκά μαγαζιά, σε συναυλίες, στους δρόμους και σε χώρους που τότε δεν θεωρούνταν απαραίτητα άξιοι καταγραφής. Τον ενδιέφεραν εξίσου τα γνωστά πρόσωπα και οι άγνωστοι, οι μεγάλες δημόσιες στιγμές και όσα συνέβαιναν στο περιθώριό τους. Το 1991 φωτογράφισε μια νύχτα στο Faz, ένα από τα κλαμπ που συνδέθηκαν με την πρώιμη αθηναϊκή εναλλακτική σκηνή. Από την ίδια χρονιά σώζονται εικόνες του από το Fernando's και το No Name. Τον Ιούνιο του 1995 φωτογράφιζε τα Lobby, Mad και Factory, ενώ την ίδια περίοδο βρέθηκε σε rave πάρτι στον Άλιμο και στην Πεντέλη. Στις εικόνες αυτές δεν έχουν σημασία μόνο οι DJs ή η μουσική, που άλλωστε δεν ακούγεται. Έχουν σημασία τα πρόσωπα, οι παρέες, τα ρούχα, οι χειρονομίες, ο τρόπος που οι άνθρωποι στέκονται ο ένας δίπλα στον άλλο. Το πώς διασκέδαζαν, πώς ήθελαν να φαίνονται, πώς φωτογραφίζονταν. Μικρές λεπτομέρειες που τότε περνούσαν απαρατήρητες και σήμερα μαρτυρούν πολλά για την κοινωνική και πολιτισμική ζωή της πόλης. Ο Στάβερης έχει μιλήσει πολλές φορές για τη σημασία αυτών των φαινομενικά ασήμαντων στιγμών. Το 2018, σε μια μεγάλη συνέντευξή του, εξηγούσε ότι είχε επιμείνει να διατηρεί τα φιλμ των φωτογραφίσεών του, ακόμη και όταν άλλα περιοδικά και φωτογράφοι δεν έδιναν ιδιαίτερη σημασία στη φύλαξή τους. Ο ίδιος τα ζητούσε πίσω από τα εργαστήρια. Έτσι απέφυγαν να χαθούν μαζί με τα αρχεία πολλών εντύπων που έκλεισαν. Στην ίδια συνέντευξη περιέγραφε τη χαρά που ένιωθε όταν ανακάλυπτε μια παλιά φωτογραφία την οποία δεν είχε προσέξει την εποχή που την τράβηξε. Με το πέρασμα του χρόνου, έλεγε, η εικόνα μπορεί να αποκτήσει μια εντελώς διαφορετική αξία, ακόμη και εκείνη ενός ιστορικού τεκμηρίου. Η παρατήρησή του ταιριάζει ιδιαίτερα στις φωτογραφίες της αθηναϊκής νύχτας. Οι άνθρωποι που χόρευαν τότε δεν είχαν λόγο να σκέφτονται πώς θα έμοιαζαν τα πάρτι τους έπειτα από τριάντα χρόνια. Ούτε μπορούσαν να γνωρίζουν ποια από τα μέρη που σύχναζαν θα εξαφανίζονταν, ποια ονόματα θα ξεχνιούνταν και ποιες εικόνες θα αποκτούσαν ιστορικό ενδιαφέρον. Αυτή είναι και η σημασία του μεγάλου έργου που έχει αναλάβει το Ίδρυμα Ωνάση. Σε συνεργασία με τον φωτογράφο και ειδική ομάδα αρχειονόμων, επιμελητών και ειδικών ψηφιοποίησης, έχει ταξινομήσει και ψηφιοποιήσει περισσότερα από 12.000 φιλμ, φωτογραφίες και άλλα τεκμήρια από τη δουλειά του Στάβερη, από τις αρχές της δεκαετίας του 1980. Το αρχείο δεν περιορίζεται στη νυχτερινή ζωή. Περιλαμβάνει εικόνες από την εργασία, την πολιτική, το θέαμα, την καθημερινότητα, την Ελλάδα και το εξωτερικό. Πρόκειται για δεκαετίες παρατήρησης της κοινωνίας μέσα από το βλέμμα ενός φωτογράφου που κινήθηκε με την ίδια περιέργεια στα πιο διαφορετικά περιβάλλοντα. Ένα μέρος αυτού του υλικού αφορά τα rave πάρτι και τους ανθρώπους που σύχναζαν στα κλαμπ της Αθήνας. Η σημερινή παρουσίασή του δίνει την ευκαιρία να δούμε μια σημαντική πλευρά της πολιτισμικής ιστορίας της πόλης μέσα από τις φωτογραφίες της ίδιας της εποχής. Αρκετές από αυτές τις εικόνες υπάρχουν εδώ και χρόνια και στο «Αλμανάκ», το προσωπικό φωτογραφικό μπλογκ του Στάβερη στη LiFO. Εκεί δημοσίευσε παλιές φωτογραφίσεις από την Πεντέλη, τον Άλιμο, τα αθηναϊκά κλαμπ και πολλές ακόμη όψεις μιας πόλης που άλλαξε. Ο ίδιος είχε αναλάβει την ευθύνη της φωτογραφίας στη LiFO από το πρώτο της τεύχος, συνεχίζοντας μια σχέση με τα περιοδικά και το φωτορεπορτάζ που ξεκίνησε πολύ νωρίτερα. Σε συνέντευξή του το 2021, με αφορμή το βιβλίο του «Δεν υπάρχει τίποτα πίσω από μια φωτογραφία», είχε επισημάνει ότι οι εικόνες κινδυνεύουν να χάσουν τη σημασία τους όταν χάνεται η γνώση της εποχής στην οποία τραβήχτηκαν. Γι' αυτό και η διατήρηση των φωτογραφιών είναι μόνο ένα μέρος της δουλειάς. Χρειάζεται να διασωθούν, όσο γίνεται, οι ιστορίες, οι τόποι και οι άνθρωποι που εικονίζονται. Σήμερα, το Borderline επιστρέφει στην ηλεκτρονική μουσική με καλλιτέχνες διαφορετικών γενεών και μια νέα αθηναϊκή σκηνή που συνεχίζει να αλλάζει. Ανάμεσα στα DJ sets και στις ζωντανές εμφανίσεις, οι φωτογραφίες του Στάβερη θυμίζουν ότι η ιστορία αυτής της μουσικής δεν γράφτηκε μόνο από εκείνους που βρίσκονταν πίσω από τα decks. Γράφτηκε και από τους ανθρώπους που χόρευαν μπροστά τους. Από τις παρέες που συναντιούνταν μέσα στη νύχτα, από τα μέρη που άνοιξαν και έκλεισαν, από εκείνους που δεν έγιναν ποτέ διάσημοι, αλλά ήταν εκεί. Ο Σπύρος Στάβερης κράτησε τις φωτογραφίες τους. Και τώρα μπορούμε να τους ξαναδούμε.