Τελικά αλλάζει το ελληνικό παραγωγικό μοντέλο; #2

Στην Ελλάδα το πρόβλημα δεν είναι ότι λείπουν οι επιχειρήσεις. Το αντίθετο. Υπάρχουν πάρα πολλές. Το πρόβλημα είναι ότι ελάχιστες καταφέρνουν να μεγαλώσουν αρκετά ώστε να αποκτήσουν διεθνές αποτύπωμα, να χρηματοδοτήσουν σοβαρό R&D, να εξαγοράσουν ανταγωνιστές ή να μπουν σε ξένες αγορές με δικό τους δίκτυο. Κι εκεί ακριβώς κρύβεται ένα από τα σημαντικότερα εμπόδια στην αλλαγή του παραγωγικού μοντέλου.

Τα τελευταία ευρωπαϊκά στοιχεία είναι αποκαλυπτικά. Η Ελλάδα διαθέτει 612 startups ανά εκατομμύριο κατοίκων, σαφώς περισσότερες από τις 502 στην ΕΕ. Όταν όμως η συζήτηση φτάσει στα scaleups, η εικόνα αντιστρέφεται: μόλις 4,3 ανά εκατομμύριο, έναντι 8,1 στην Ευρώπη. Δηλαδή η χώρα γεννά επιχειρήσεις, αλλά δυσκολεύεται να τις μεγαλώσει. Και αυτό είναι σαφώς σοβαρότερο πρόβλημα από το αν ανοίγουν αρκετές νέες ΙΚΕ.

Η ίδια εικόνα εμφανίζεται και στη γενικότερη επιχειρηματική διάρθρωση. Οι ΜμΕ απασχολούν το 84,7% των εργαζομένων στην Ελλάδα, έναντι 65,1% στην ΕΕ, ενώ οι μεγάλες επιχειρήσεις παράγουν μόλις το 37,2% της προστιθέμενης αξίας, όταν στην Ευρώπη το αντίστοιχο ποσοστό φτάνει στο 46,4%. Με απλά λόγια, πολύ μεγαλύτερο μέρος της ελληνικής απασχόλησης συγκεντρώνεται σε μικρές επιχειρηματικές μονάδες και πολύ μικρότερο μέρος της προστιθέμενης αξίας παράγεται από επιχειρήσεις μεγάλης κλίμακας.

Γιατί συμβαίνει αυτό; Η εύκολη απάντηση είναι "δεν υπάρχουν χρήματα". Υπάρχει βάση. Οι ΜμΕ πήραν το 2024 μόλις το 24,8% της νέας επιχειρηματικής τραπεζικής χρηματοδότησης. Ακόμη πιο χαρακτηριστικό όμως είναι ότι τόσο το early-stage όσο και το later-stage venture capital στην Ελλάδα παραμένουν κάτω από το ένα τρίτο του ευρωπαϊκού μέσου όρου ως ποσοστό του ΑΕΠ. Με άλλα λόγια, η Ελλάδα κατορθώνει να δημιουργεί αρκετές νέες επιχειρήσεις, αλλά πολύ λιγότερες βρίσκουν τα κεφάλαια και τις προϋποθέσεις για να αποκτήσουν πραγματική κλίμακα.

Όμως η χρηματοδότηση δεν εξηγεί τα πάντα. Σε πολλές οικογενειακές επιχειρήσεις υπάρχει ακόμη η αντίληψη ότι ανάπτυξη σημαίνει περισσότερος τζίρος, αλλά όχι απαραίτητα διαφορετική διοίκηση. Ο ιδρυτής παραμένει CEO, εμπορικός διευθυντής, υπεύθυνος προσλήψεων και ο τελευταίος που εγκρίνει τα πάντα. Η είσοδος επενδυτή αντιμετωπίζεται σαν απώλεια ελέγχου, η συγχώνευση με ανταγωνιστή περίπου σαν οικογενειακή προδοσία και η επαγγελματική διοίκηση ως περιττό κόστος. Μόνο που πολυεθνική με management περιπτέρου δεν γίνεται. ;

Η Κρι Κρι είναι ένα καλό παράδειγμα της άλλης διαδρομής. Από μια περιφερειακή γαλακτοβιομηχανία στις Σέρρες εξελίχθηκε σε επιχείρηση με παρουσία σε περισσότερες από 45 χώρες και με τις διεθνείς πωλήσεις να αποτελούν πλέον βασικό μοχλό της ανάπτυξής της. Δεν συνέβη επειδή ανακαλύφθηκε κάποιο μυστικό ελληνικό συστατικό. Συνέβη επειδή επενδύθηκαν κεφάλαια, αυτοματοποιήθηκε η παραγωγή, δημιουργήθηκαν δίκτυα διανομής και η αγορά αντιμετωπίστηκε εξαρχής ως μεγαλύτερη από τα ελληνικά σύνορα.

Το αντίστοιχο "ταβάνι" φαίνεται και στην άλλη άκρη. Η Cenergy, με πωλήσεις άνω των €2 δισ. το 2025 και ανεκτέλεστο περίπου €3,9 δισ. στο πρώτο εξάμηνο του 2026, δείχνει πού μπορεί να φτάσει μια ελληνική βιομηχανική βάση όταν αποκτήσει κλίμακα, εξωστρέφεια και συνεχή επενδυτική δυνατότητα. Δεν είναι scaleup με τη στενή έννοια. Είναι όμως ο προορισμός που σήμερα φτάνουν πολύ λίγες ελληνικές επιχειρήσεις.

Αυτό ακριβώς λείπει από τον σχεδιασμό αναπτυξιακής πολιτικής. Δίνεται μεγάλη σημασία στις startups και σωστά. Δίνεται επίσης τεράστια προσοχή στις ξένες επενδύσεις. Ανάμεσα όμως στα δύο βρίσκεται το ελληνικό κενό στη μεσαία επιχειρηματική κλίμακα: η επιχείρηση των 30, 50 ή 100 εργαζομένων που θα μπορούσε να γίνει των 500, να εξαγοράσει ανταγωνιστή στο εξωτερικό και να μετατρέψει μια ελληνική "εταιρειούλα" (sic) σε ;πολυεθνικό όμιλο.

Το ισχύον πλαίσιο ήδη προβλέπει φορολογικά κίνητρα για συγχωνεύσεις και εταιρικούς μετασχηματισμούς. Το ζητούμενο επομένως δεν είναι άλλη μία εξαγγελία κινήτρων, αλλά πολύ ευκολότερη και ταχύτερη αξιοποίησή τους, μαζί με άρση όσων αντικινήτρων εμφανίζονται όσο μεγαλώνει μια επιχείρηση. Παράλληλα χρειάζονται περισσότερα private equity για μεσαίες εταιρείες, πραγματική αγορά growth capital, καλύτερο πλαίσιο για stock options που προσελκύουν κορυφαία στελέχη και χρηματοδοτικά εργαλεία για εξαγορές εκτός Ελλάδας. ;

Κυρίως όμως, χρειάζεται αντικειμενική κουλτούρα μεγέθυνσης. Ο στόχος δεν είναι να μετατραπεί κάθε οικογενειακή επιχείρηση σε όμιλο ούτε να εξαφανιστούν οι μικρές. Είναι όσες έχουν πραγματικές δυνατότητες να μη μένουν μικρές επειδή το φοβούνται, επειδή το κράτος τις δυσκολεύει ή επειδή δεν βρίσκουν τα κεφάλαια και τα στελέχη για το επόμενο βήμα. ;

Εκεί τελικά θα κριθεί η αλλαγή του παραγωγικού μοντέλου. Όχι εάν και πόσες επιχειρήσεις ανοίγουν, αλλά από το πόσες περνούν από το "καλό ελληνικό μαγαζί" στην οργανωμένη, ανταγωνιστική διεθνώς εταιρεία. Η Ελλάδα δεν χρειάζεται λιγότερους μικρούς επιχειρηματίες. Χρειάζεται πολύ περισσότερους που να έχουν τη δυνατότητα —και τη φιλοδοξία— να πάψουν να είναι μικροί.