Στο «φως» τα στοιχεία όλων των μετόχων ακόμη και των υπεράκτιων εταιρειών

Άμεση πρόσβαση στα στοιχεία των μετόχων των εταιρειών αποκτούν δημοσιογράφοι, ερευνητές, οργανώσεις πολιτών και φορείς επιχειρήσεων, μέσω του Κεντρικού Μητρώου Πραγματικών Δικαιούχων, η εποπτεία του οποίου μεταφέρεται στην ΑΑΔΕ.

Συγχρόνως, στο Μητρώο των μετόχων θα καταγράφοντια υποχρεωτικά και οι μέτοχοι υπεράκτιων εταιρειών, συνεταιρισμών, σχήματα διαχείρισης κεφαλαίου, περιουσίας ή διαθήκης, με στόχο τον πριορισμό των περιθωρίων παράκαμψης των κανόνων μέσω σύνθετων εταιρικών δομών.

Αυτό προβλέπουν διατάξεις του πολυνομοσχεδίου του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών που τέθηκε σε διαβούλευση και επιφέρει ριζική αναδιάρθρωση του πλαισίου λειτουργίας του Κεντρικού Μητρώου Πραγματικών Δικαιούχων (Κ.Μ.Π.Δ.), ενσωματώνοντας στην ελληνική νομοθεσία τις απαιτήσεις της ευρωπαϊκής οδηγίας 2024/1640 για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από εγκληματικές δραστηριότητες.

Παράλληλα αυστηροποιούνται τα πρόστιμα για τα φυσικά ή νομικά πρόσωπα που αποκρύπτουν τους πραγματικούς μετόχους και φτάνουν μέχρι και σε 40.000 ευρώ.

Στην ΑΑΔΕ η εποπτεία

Η σημαντικότερη αλλαγή που φέρνει το νομοσχέδιο είναι η μεταφορά της αρμοδιότητας τήρησης και εποπτείας του Μητρώου από τη Γενική Γραμματεία Πληροφοριακών Συστημάτων και Ψηφιακής Διακυβέρνησης στην Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων, εξέλιξη που αναμένεται να ενισχύσει σημαντικά τον ελεγκτικό μηχανισμό γύρω από τη διαφάνεια της εταιρικής ιδιοκτησίας.

Η φορολογική Αρχή καθίσταται ο βασικός ελεγκτικός μηχανισμός για τη διακρίβωση της ακρίβειας των στοιχείων που καταχωρίζονται στο Μητρώο και θα έχει άμεση πρόσβαση στο σύστημα, χωρίς κανέναν περιορισμό και χωρίς προηγούμενη ειδοποίηση των ελεγχόμενων νομικών προσώπων, ενώ θα μπορεί να διενεργεί και επιτόπιους ελέγχους στην έδρα των επιχειρήσεων για το εσωτερικό τους μητρώο.

Για τη μεταφορά της αρμοδιότητας στην ΑΑΔΕ, θα προηγηθεί υπουργική απόφαση που θα διαπιστώνει την επιχειρησιακή και τεχνική ετοιμότητα του συστήματος που θα δημιουργηθεί στην ΑΑΔΕ που θα αφορά στην τήρηση και την παρακολούθηση του Μητρώου των Μετόχων.

Περισσότερη διαφάνεια

Το νομοσχέδιο προσδιορίζει λεπτομερώς ποιες Αρχές θα έχουν άμεση και χωρίς προηγούμενη ειδοποίηση, πρόσβαση στο Μητρώο, οι οποίες είναι η Αρχή Καταπολέμησης της Νομιμοποίησης Εσόδων από Εγκληματικές Δραστηριότητες, οι εισαγγελικές και δικαστικές αρχές, η ΑΑΔΕ, η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία και η OLAF, η Europol και η Eurojust.

Ωστόσο η μεγάλη αλλαγή που εισάγεται είναι η διεύρυνση των προσώπων και των φορέων που θα έχουν άμεση πρόσβαση στα στοιχεία των μετόχων, καθώς εισάγεται νέο καθεστώς πρόσβασης και για πρόσωπα με «ειδικό έννομο συμφέρον».

Σε αυτά τα πρόσωπα περιλαμβάνονται οι δημοσιογράφοι, που εργάζονται σε εφημερίδες, τηλεοπτικούς – ραδιοφωνικούς σταθμούς, ηλεκτρονικά sites και λοιπά ενημερωτικά μέσα και ασχολούνται με υποθέσεις ξεπλύματος μαύρου ή βρώμικου χρήματος μη κυβερνητικές οργανώσεις.

Περιλαμβάνονται επίσης οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, μη κυβερνητικές οργανώσεις και μέλη της ακαδημαϊκής κοινότητας που ερευνούν τα συγκεκριμένα ζητήματα.

Οσοι φοβούνται μην μπλέξουν

Το νομοσχέδιο προβλέπει επίσης μηχανισμό προστασίας για ευάλωτους πραγματικούς δικαιούχους: όσοι κινδυνεύουν από εξαπάτηση, απαγωγή, εκβιασμό ή παρενόχληση —καθώς και ανήλικοι ή πρόσωπα με περιορισμένη δικαιοπρακτική ικανότητα— θα μπορούν να ζητήσουν κατ' εξαίρεση περιορισμό της πρόσβασης στα στοιχεία που τους αφορούν, με αιτιολογημένη αίτηση προς την ΑΑΔΕ.

Επιπλέον πρόσβαση το Μητρώο θα έχουν υπηρεσίες του ΓΕΜΗ, Αρχές που διαχειρίζονται ευρωπαϊκά κονδύλια, φορείς που εμπλέκονται στην υλοποίηση έργων του Ταμείου Ανάκαμψης, δημόσιες αρχές αρμόδιες για συμβάσεις και διαγωνισμούς, καθώς και ορισμένες υπηρεσίες τρίτων χωρών και πάροχοι εξειδικευμένων υπηρεσιών, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις.

Προστατεύεται η ανωνυμία των αναζητούντων

Σε αντίθεση με το ισχύον καθεστώς, που προβλέπει την ενημέρωση του μετόχου για το πρόσωπο που αναζήτησε στο Μητρώο στοιχεία για το άτομό του, το νομοσχέδιο εισάγει την προστασία της ανωνυμίας.

Ειδικότερα το νέο πλαίσιο προβλέπει ότι η εταιρεία ή η νομική οντότητα δεν ειδοποιείται όταν κάποιος αποκτά πρόσβαση στα στοιχεία της βάσει ειδικού εννόμου συμφέροντος.

Επίσης, αν ο πραγματικός δικαιούχος ζητήσει να πληροφορηθεί ποιος είδε τα προσωπικά δεδομένα του, δεν αποκαλύπτεται η ταυτότητα του προσώπου ή του φορέα που απέκτησε πρόσβαση, απλώς θα γνωστοποιείται στον μέτοχο η επαγγελματική του ιδιότητα ή τα καθήκοντά του.

Πρόσβαση κατόπιν αίτησης

Οι ενδιαφερόμενοι θα πρέπει να υποβάλουν αιτιολογημένο αίτημα στον Διοικητή της ΑΑΔΕ, ο οποίος θα αποφασίζει εντός 12 εργάσιμων ημερών ή 7 ημερών αν έχει ήδη εγκριθεί παλαιότερο αίτημα του ίδιου προσώπου.

Η έγκριση για την πρόσβαση του ενδιαφερόμενου προσώπου ή φορέα το Μητρώο θα ισχύει για τρία έτη, ενώ σε περίπτωση απόρριψης, προβλέπεται δυνατότητα ενδικοφανούς προσφυγής ενώπιον ειδικής Τριμελούς Επιτροπής που θα συσταθεί στην ΑΑΔΕ.

Για τα πρόσωπα που αποκτούν πρόσβαση βάσει ειδικού εννόμου συμφέροντος, προβλέπεται η γνωστοποίηση του ονοματεπωνύμου του πραγματικού δικαιούχου, του μήνα και του έτους γέννησης, της χώρας διαμονής, της υπηκοότητας και του είδους και της έκτασης των δικαιωμάτων που κατέχει στην εταιρεία.

Εάν οι πληροφορίες αυτές δεν επαρκούν για την ταυτοποίησή του, μπορεί να επιτραπεί πρόσβαση και σε πρόσθετα στοιχεία, όπως η πλήρης ημερομηνία γέννησης, τα στοιχεία επικοινωνίας και ο ΑΦΜ.

Ειδικά για τους δημοσιογράφους, τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και ορισμένες αρμόδιες υπηρεσίες, προβλέπεται πρόσβαση και σε ιστορικά στοιχεία.

Αυτά περιλαμβάνουν πληροφορίες για πραγματικούς δικαιούχους εταιρειών που λύθηκαν ή έπαψαν να υπάρχουν κατά την προηγούμενη πενταετία, καθώς και περιγραφή της δομής ιδιοκτησίας ή ελέγχου.

Ποια στοιχεία θα βλέπουν

Τα στοιχεία των μετόχων στα οποία διευρύνεται η πρόσβαση είναι το ονοματεπώνυμο του πραγματικού δικαιούχου, ο μήνας και το έτος γέννησης, η χώρα διαμονής, η υπηκοότητα και το είδος και η έκταση των δικαιωμάτων που κατέχει στην εταιρεία.

Στην περίπτωση που οι πληροφορίες αυτές δεν επαρκούν για την ταυτοποίησή του, μπορεί να επιτραπεί πρόσβαση και σε πρόσθετα στοιχεία, όπως η πλήρης ημερομηνία γέννησης, τα στοιχεία επικοινωνίας και ο ΑΦΜ.

Επιπρόσθετα, παρέχεται η δυνατότητα πρόσβασης και σε ιστορικά στοιχεία σε βάθος πέντε ετών, για μετόχους εταιρειών που έχουν διαλυθεί.

Αυστηρά πρόστιμα

Το νομοσχέδιο θεσπίζει ένα λεπτομερές σύστημα κυρώσεων για όσους δεν συμμορφώνονται με τις υποχρεώσεις καταχώρισης των στοιχείων των μετόχων τους.

Για παραβάσεις όπως η μη υποβολή δήλωσης, η υποβολή ανακριβών στοιχείων ή η μη τήρηση του εσωτερικού μητρώου, τα πρόστιμα κλιμακώνονται ανάλογα με τον κύκλο εργασιών της επιχείρησης. Για κερδοσκοπικές επιχειρήσεις, τα πρόστιμα διαμορφώνονται σε:

5.000 ευρώ για κύκλο εργασιών έως 100.000 ευρώ,

10.000 ευρώ για κύκλο εργασιών άνω των 100.000 έως 700.000 ευρώ,

20.000 ευρώ για κύκλο εργασιών 700.000 έως 8 εκατ. ευρώ και

40.000 ευρώ για κύκλο εργασιών άνω των 8 εκατ. ευρώ.

Για μη κερδοσκοπικούς φορείς, το ύψος της κύρωσης συνδέεται με τον αριθμό των εργαζομένων και κυμαίνεται από 5.000 έως 40.000 ευρώ. Για κερδοσκοπικές επιχειρήσεις κατά το έτος έναρξης λειτουργίας προβλέπεται πρόστιμο 5.000 ευρώ.

Στις εκπρόθεσμες δηλώσεις προβλέπεται πρόστιμο100 ευρώ εάν η καθυστέρηση δεν υπερβαίνει τον έναν μήνα και 500 ευρώ εάν υπερβαίνει τον έναν μήνα αλλά δεν ξεπερνά τους τρεις.

Μετά την παρέλευση τριών μηνών, η δήλωση τεκμαίρεται ως μη υποβληθείσα και επιβάλλεται το αντίστοιχο υψηλότερο πρόστιμο.

Τι είναι το Μητρώο των μετόχων

Το Κ.Μ.Π.Δ. αποτελεί το μητρώο στο οποίο καταχωρίζονται στοιχεία για τα φυσικά πρόσωπα που ελέγχουν τις εταιρείες ή άλλες νομικές οντότητες, τους αποκαλούμενους «πραγματικούς δικαιούχους».

Υπόχρεα είναι όλα τα νομικά πρόσωπα και οι νομικές οντότητες που έχουν έδρα ή μόνιμη εγκατάσταση στην Ελλάδα υποχρεούνται να τηρούν ειδικό εσωτερικό μητρώο με επαρκή στοιχεία ταυτοποίησης των πραγματικών δικαιούχων τους — ονοματεπώνυμο, ημερομηνία γέννησης, υπηκοότητα, χώρα διαμονής, είδος και έκταση των δικαιωμάτων που κατέχουν.

Τα στοιχεία αυτά καταχωρίζονται στη συνέχεια στο ηλεκτρονικό Κ.Μ.Π.Δ., με κάθε μεταβολή να πρέπει να δηλώνεται εντός 60 ημερών από την επέλευσή της.

Ωστόσο, το νομοσχέδιο διευρύνει και τον ορισμό του «νομικού προσώπου» και της «νομικής οντότητας», ώστε να συμπεριλαμβάνονται ρητά και εταιρικά ή άλλα οργανωτικά σχήματα, ανεξαρτήτως νομικής προσωπικότητας και κερδοσκοπικού χαρακτήρα, όπως συνεταιρισμοί, υπεράκτιες εταιρείες, εταιρείες ιδιωτικών επενδύσεων, κοινές επιχειρήσεις και σχήματα διαχείρισης κεφαλαίου, περιουσίας ή διαθήκης.

Στόχος της διάταξης αυτής είναι να καλύπτονται ευρύτερες μορφές οργάνωσης και διαχείρισης περιουσίας, περιορίζοντας τα περιθώρια παράκαμψης των κανόνων μέσω σύνθετων εταιρικών δομών.