Τέλος τα 120 χλμ./ώρα; Η Ευρώπη αλλάζει τα όρια στους αυτοκινητόδρομους – Τι ισχύει στην Ελλάδα

Για δεκαετίες, τα 120 και 130 χλμ./ώρα αποτελούσαν τις χαρακτηριστικές ταχύτητες στους μεγάλους ευρωπαϊκούς αυτοκινητόδρομους.

Το μοντέλο αυτό, ωστόσο, εξελίσσεται, καθώς όλο και περισσότερες αρχές επιλέγουν να εφαρμόζουν χαμηλότερα ή μεταβλητά όρια σε συγκεκριμένα τμήματα του οδικού δικτύου.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η Ευρώπη καταργεί συνολικά τα 120 ή τα 130 χλμ./ώρα. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνει ότι τα γενικά όρια διαφέρουν μεταξύ των κρατών-μελών και ότι η επιλογή τους πρέπει να λαμβάνει υπόψη τη λειτουργία και τα χαρακτηριστικά κάθε δρόμου, την κυκλοφορία, την οδική ασφάλεια αλλά και περιβαλλοντικούς παράγοντες.

Το ενδιαφέρον βρίσκεται πλέον στη μετάβαση από ένα σταθερό όριο για όλες τις συνθήκες σε ένα πιο ευέλικτο μοντέλο, όπου η επιτρεπόμενη ταχύτητα μπορεί να μεταβάλλεται ακόμη και μέσα στην ίδια διαδρομή.

Από τα 120 στα 100, 80 ή ακόμη και 60 χλμ./ώρα

Η Ισπανία αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της τάσης. Το γενικό όριο στους αυτοκινητόδρομους παραμένει στα 120 χλμ./ώρα, όμως σε επιμέρους τμήματα εφαρμόζονται διαφορετικές ρυθμίσεις ανάλογα με τις ανάγκες του δρόμου.

Στον Α-55 στη Γαλικία, για παράδειγμα, έχουν εφαρμοστεί χαμηλότερα όρια σε συγκεκριμένα σημεία, ενώ η ισπανική Τροχαία χρησιμοποιεί και μεταβλητή σήμανση για προσωρινές ρυθμίσεις.

Η ισπανική νομοθεσία προβλέπει άλλωστε τη δυνατότητα επιβολής προσωρινών περιορισμών ταχύτητας μέσω μεταβλητής σήμανσης σε τμήματα του υπεραστικού δικτύου, μεταξύ άλλων για λόγους οδικής ασφάλειας.

Στην Καταλονία, αντίστοιχη λογική εφαρμόζεται σε δρόμους όπου οι συνθήκες κυκλοφορίας και οι περιβαλλοντικοί παράγοντες απαιτούν διαφορετική αντιμετώπιση.

Το ζητούμενο δεν είναι πλέον ένας αριθμός που ισχύει απαρέγκλιτα από την αρχή έως το τέλος μιας διαδρομής, αλλά η προσαρμογή της ταχύτητας στα πραγματικά δεδομένα.

Όταν το όριο «βλέπει» την κίνηση και τον καιρό

Τα μεταβλητά όρια ταχύτητας αποτελούν πλέον ένα από τα σημαντικότερα εργαλεία διαχείρισης της κυκλοφορίας.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξηγεί ότι ένα δυναμικό όριο μπορεί να λαμβάνει υπόψη την πραγματική κυκλοφορία, την κατάσταση του δρόμου και τις καιρικές συνθήκες.

Έτσι, η ταχύτητα μπορεί να μειώνεται όταν αυξάνεται η κυκλοφοριακή συμφόρηση, εμφανίζεται ένα ατύχημα ή επιδεινώνονται οι συνθήκες ορατότητας.

Η ισπανική DGT έχει εντάξει αντίστοιχη λογική στη στρατηγική της για την οδική ασφάλεια. Σύμφωνα με την ισπανική υπηρεσία, η δυναμική προσαρμογή των ορίων μπορεί να ενεργοποιείται σε περιπτώσεις αυξημένης ή ασταθούς κυκλοφορίας, ατυχημάτων, έργων και δυσμενών καιρικών φαινομένων.

Σε ένα τέτοιο σύστημα, μια ηλεκτρονική πινακίδα δεν αποτελεί απλώς ενημερωτικό στοιχείο. Μπορεί να λειτουργεί ως ενεργό εργαλείο διαχείρισης της κυκλοφορίας, ενημερώνοντας τους οδηγούς για το όριο που ισχύει εκείνη τη στιγμή.

Γιατί οι αρχές μειώνουν τις ταχύτητες

Η βασική παράμετρος είναι η οδική ασφάλεια. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναφέρει ότι η υπερβολική ή ακατάλληλη ταχύτητα αυξάνει τόσο την πιθανότητα σύγκρουσης όσο και τη σοβαρότητα των συνεπειών της. Εκτιμά ότι η ταχύτητα ή η ακατάλληλη ταχύτητα συνδέεται άμεσα με περίπου 30% των θανατηφόρων τροχαίων.

Ιδιαίτερη σημασία έχει και η διαφορά ταχύτητας μεταξύ των οχημάτων. Ένα οδικό δίκτυο στο οποίο ορισμένα οχήματα κινούνται πολύ ταχύτερα από άλλα δημιουργεί διαφορετικές συνθήκες κινδύνου από ένα δίκτυο με μεγαλύτερη ομοιομορφία στις ταχύτητες. Για τον λόγο αυτό, η διαχείριση της ταχύτητας δεν περιορίζεται μόνο στην τοποθέτηση μιας πινακίδας, αλλά συνδέεται με την επιτήρηση, τον σχεδιασμό του δρόμου και την ενημέρωση των οδηγών.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπογραμμίζει επίσης ότι το όριο πρέπει να είναι «πιστευτό» για τον οδηγό, δηλαδή να ανταποκρίνεται στα χαρακτηριστικά του δρόμου.

Ένα ιδιαίτερα χαμηλό όριο σε έναν δρόμο που εμφανίζεται πλήρως ασφαλής μπορεί να είναι δύσκολο να γίνει αποδεκτό από τους οδηγούς, γι’ αυτό και οι μεταβολές πρέπει να συνοδεύονται από κατάλληλη σήμανση ή και αλλαγές στα χαρακτηριστικά του οδοστρώματος.

Η ταχύτητα συνδέεται πλέον και με το περιβάλλον

Η συζήτηση δεν αφορά μόνο τα τροχαία. Η κατανάλωση καυσίμου, οι εκπομπές ρύπων και η ηχορύπανση αποτελούν επίσης παράγοντες που λαμβάνονται υπόψη όταν καθορίζονται ταχύτητες.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνει ότι οι υψηλές ταχύτητες και οι μεγάλες διακυμάνσεις στην ταχύτητα επηρεάζουν αρνητικά τόσο την οδική ασφάλεια όσο και το περιβάλλον, μεταξύ άλλων μέσω των εκπομπών και του θορύβου.

Αυτό εξηγεί γιατί σε ορισμένες περιοχές οι χαμηλότερες ταχύτητες εφαρμόζονται ακόμη και όταν δεν υπάρχει άμεσος κίνδυνος ατυχήματος. Σε δρόμους που διέρχονται κοντά από κατοικημένες περιοχές, για παράδειγμα, ένα χαμηλότερο όριο μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τον περιορισμό του κυκλοφοριακού θορύβου.

Η ίδια λογική έχει οδηγήσει σε μόνιμα χαμηλότερα όρια σε τμήματα αυτοκινητοδρόμων ευρωπαϊκών χωρών. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναφέρει ως παραδείγματα την Ολλανδία, όπου σε αρκετά τμήματα εφαρμόζονται χαμηλότερα όρια, αλλά και τη Γερμανία, όπου ακόμη και σε αυτοκινητόδρομους χωρίς γενικό εθνικό όριο υπάρχουν πολλά τμήματα με τοπικά καθορισμένες ταχύτητες από 80 έως 130 χλμ./ώρα για λόγους ασφάλειας ή περιβάλλοντος.

Τι συμβαίνει στην Ελλάδα

Η ελληνική πραγματικότητα δεν ακολουθεί ακριβώς το ισπανικό μοντέλο, όμως και στη χώρα μας το όριο ταχύτητας δεν είναι ένας αριθμός που ισχύει ανεξάρτητα από τις συνθήκες.

Ο νέος Κώδικας Οδικής Κυκλοφορίας προβλέπει ότι ο οδηγός οφείλει να προσαρμόζει συνεχώς την ταχύτητά του στη διαμόρφωση και την κατάσταση της οδού, στο φορτίο του οχήματος, στις καιρικές και κυκλοφοριακές συνθήκες, καθώς και στην ορατότητα. Ειδική υποχρέωση μείωσης της ταχύτητας υπάρχει, μεταξύ άλλων, σε περίπτωση ομίχλης, βροχής, χιονιού, παγετού ή ολισθηρού οδοστρώματος.

Ο ίδιος ΚΟΚ προβλέπει ότι τα όρια μπορούν να καθορίζονται διαφορετικά με ειδική σήμανση, επομένως το γενικό όριο δεν σημαίνει ότι κάθε τμήμα ενός αυτοκινητόδρομου πρέπει να έχει την ίδια επιτρεπόμενη ταχύτητα.

Μάλιστα, σε πρόσφατη τοποθέτηση του Υπουργείου Προστασίας του Πολίτη αναφέρθηκε ότι στην Αττική Οδό υπάρχουν διαφορετικά όρια, από 30 έως 120-130 χλμ./ώρα, ανάλογα με το τμήμα του δρόμου.

Άρα, για τους Έλληνες οδηγούς το βασικό μήνυμα είναι ότι το όριο που αναγράφεται στη σήμανση του συγκεκριμένου τμήματος είναι αυτό που πρέπει να τηρείται, ανεξάρτητα από το γενικό όριο που μπορεί να ισχύει σε έναν αυτοκινητόδρομο.

Η τεχνολογία αλλάζει τον τρόπο ελέγχου

Η μετάβαση στα μεταβλητά όρια συνοδεύεται από περισσότερη τεχνολογία επιτήρησης.

Εκτός από τις κλασικές κάμερες και τα ραντάρ, χρησιμοποιούνται συστήματα ελέγχου μέσης ταχύτητας, τα οποία υπολογίζουν τον χρόνο που χρειάζεται ένα όχημα για να διανύσει μια συγκεκριμένη απόσταση. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή περιγράφει τα συστήματα αυτά ως «section control» ή «point-to-point control».

Η διαφορά είναι σημαντική: ο οδηγός δεν ελέγχεται μόνο στο σημείο όπου βρίσκεται η κάμερα, αλλά ως προς τη μέση ταχύτητα σε ολόκληρο το ελεγχόμενο τμήμα.

Παράλληλα, η εξέλιξη των συστημάτων Intelligent Speed Assistance (ISA) στα αυτοκίνητα επιτρέπει την αναγνώριση του ισχύοντος ορίου και την ενημέρωση του οδηγού, ενώ η ευρωπαϊκή πολιτική οδικής ασφάλειας εξετάζει όλο και περισσότερο τη σύνδεση της τεχνολογίας του οχήματος με τα δεδομένα του δρόμου.

Τι σημαίνει τελικά το «τέλος των 120»

Η αλλαγή που συντελείται στην Ευρώπη δεν είναι η κατάργηση των 120 χλμ./ώρα ως γενικού ορίου. Είναι περισσότερο η σταδιακή εγκατάλειψη της αντίληψης ότι ένα ενιαίο όριο μπορεί να είναι κατάλληλο για κάθε ώρα, κάθε καιρό και κάθε σημείο ενός δρόμου.

Σε ένα σύγχρονο σύστημα διαχείρισης της κυκλοφορίας, η ταχύτητα μπορεί να προσαρμόζεται όταν υπάρχει ατύχημα, κυκλοφοριακή συμφόρηση, έργα, βροχή, ομίχλη, περιορισμένη ορατότητα ή αυξημένος περιβαλλοντικός φόρτος. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θεωρεί τα δυναμικά όρια ένα εργαλείο που μπορεί να αποτυπώνει καλύτερα τις πραγματικές συνθήκες του δρόμου.

Παράλληλα, τα 120 ή 130 χλμ./ώρα εξακολουθούν να αποτελούν τα γενικά όρια σε σημαντικό μέρος του ευρωπαϊκού δικτύου. Η Αυστρία, για παράδειγμα, διατηρεί γενικό ανώτατο όριο 130 χλμ./ώρα στους αυτοκινητόδρομους για επιβατικά οχήματα έως 3,5 τόνους.

Επομένως, αυτό που αλλάζει δεν είναι ένας ενιαίος αριθμός για ολόκληρη την Ευρώπη, αλλά ο τρόπος με τον οποίο οι αρχές καθορίζουν, προσαρμόζουν και ελέγχουν την ταχύτητα στους δρόμους.