«Ο πατέρας μου, Έντουαρντ Σαΐντ, πίστευε ακράδαντα ότι οι Παλαιστίνιοι πρέπει να διηγούνται τις ιστορίες τους»

Πάνω από δύο δεκαετίες μετά τον θάνατό του, ο αγώνας του Έντουαρντ Σαΐντ για την προάσπιση της ανεξαρτησίας των Παλαιστινίων στη Δύση, παρουσιάζεται στο νέο ντοκιμαντέρ «Edward Said: Between Worlds».

Ο Έντουαρντ Σαΐντ, τον οποίο ο δημοσιογράφος Μουστάφα Μπαγιούμι αποκάλεσε «ένα είδος προφήτη» σε άρθρο του στον Guardian, εντυπωσίασε άπαντες με την πρωτοποριακή του έρευνα, την πολιτική του δράση και τις εξαιρετικές μουσικές του ικανότητες.

Γεννημένος στην Ιερουσαλήμ, όταν αυτή αποτελούσε μέρος της Βρετανικής Εντολής της Παλαιστίνης, το 1948, αυτός και η οικογένειά του εκδιώχθηκαν βίαια από τον τόπο τους και εγκαταστάθηκαν στο Κάιρο της Αιγύπτου.

Εκεί, ο Σαΐντ ξεκίνησε τις σπουδές του στο Victoria College πριν εγγραφεί σε ένα κολέγιο στη Μασαχουσέτη των Ηνωμένων Πολιτειών.

«Μια εντελώς παράλογη κατάσταση»

Απόφοιτος των Πρίνστον και του Χάρβαρντ, ο Έντουαρντ Σαΐντ ήταν ένας αναγνωρισμένος μελετητής λογοτεχνίας πριν από την κυκλοφορία βιβλίων όπως ο «Οριενταλισμός» (1978), o oποιός άνοιξε νέα πεδία για τους ιστορικούς της αποικιοκρατίας και η αυτοβιογραφία «Ζωή εκτός Τόπου», στην οποία περιέγραψε τη ζωή του στην Ιερουσαλήμ, τις αλλαγές σχολείων στο Κάιρο, το πώς κυλούσαν τα καλοκαίρια του στη Βηρυτό και την αρχή του στις ΗΠΑ.

Το 1977, εκλέχθηκε ως ανεξάρτητο μέλος στο Παλαιστινιακό Εθνικό Συμβούλιο, από όπου και παραιτήθηκε το 1993, σε ένδειξη διαμαρτυρίας για το περιεχόμενο των συμφωνιών του Όσλο ανάμεσα στο κράτος του Ισραήλ και την Οργάνωση για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης (PLO), οι οποίες, κατά την άποψή του, δεν θα οδηγούσαν ποτέ στην αυτοδιάθεση του λαού του, αλλά αντίθετα θα μετέτρεπαν την παλαιστινιακή ηγεσία απλώς σε υποχείριο του Ισραήλ.

Ο Σαΐντ εμφανιζόταν επίσης τακτικά στην τηλεόραση για να υποστηρίξει την ίδρυση παλαιστινιακού κράτους.

Σε μια συζήτηση του 1986 μεταξύ του Σαλμάν Ρούσντι και του Έντουαρντ Σαΐντ στο Ινστιτούτο Σύγχρονης Τέχνης του Λονδίνου, ο Παλαιστίνιος κριτικός περιέγραψε μια συνάντηση με τον Μπέντζαμιν Νετανιάχου, ο οποίος τότε ήταν πρέσβης του Ισραήλ στις Ηνωμένες Πολιτείες.

if you want to get a sense of just how genocidal and depraved Netanyahu’s racism is, he refused to have a debate with Edward Said and even be in the same building as him, saying he was an evil terrorist who would kill him because he’s Palestinian https://t.co/gAH1x1UBXc

— ☀️👀 (@zei_squirrel) October 20, 2023

«Με είχαν προσκαλέσει σε τηλεοπτική συζήτηση με τον ισραηλινό πρέσβη», εξήγησε ο Σαΐντ, αλλά ο Νετανιάχου όχι μόνο «δεν ήθελε να καθίσει στο ίδιο δωμάτιο μαζί μου, αλλά ήθελε να βρίσκεται σε διαφορετικό κτίριο, για να μην μολυνθεί από την παρουσία μου».

Ο Νετανιάχου επέβαλε αυτόν τον διαχωρισμό, ισχυριζόμενος ότι ο Σαΐντ, ως Παλαιστίνιος, ήθελε να τον σκοτώσει.

«Ήταν», όπως σημείωσε ο Σαΐντ, «μια εντελώς παράλογη κατάσταση».

Ο Σαΐντ πέθανε από λευχαιμία το 2003, σε ηλικία 67 ετών.

«Ήταν ένα είδος Αναγεννησιακού ανθρώπου»

Πάνω από δύο δεκαετίες μετά τον θάνατό του, ο αγώνας του για την προάσπιση της ανεξαρτησίας των Παλαιστινίων στη Δύση, παρουσιάζεται στο νέο ντοκιμαντέρ «Edward Said: Between Worlds», το οποίο έκανε πρεμιέρα στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Τορόντο.

«Ήταν ένα είδος Αναγεννησιακού ανθρώπου. Ήταν πιανίστας, αλλά και ειδικός στην πολιτική και την ιστορία της Μέσης Ανατολής. Είχε, λοιπόν, πραγματικά πολλές διαφορετικές και ενδιαφέρουσες πτυχές στην προσωπικότητά του», σημείωσε η σκηνοθέτις Μάικεν Μπέιρντ κατά την επίσκεψή της στο TIFF Studio του Deadline.

Τη σκυτάλη της συζήτησης πήρε η παραγωγός Σάρα Μοουάσγουες, η οποία υπογράμμισε: «Οι κόσμοι στους οποίους βρισκόταν ο Έντουαρντ ήταν η ζωή του ως εξόριστου στη Δύση, ενώ ταυτόχρονα καταγόταν από την Ανατολή. Για εκείνον, ήταν αυτή η συνεχής αναταραχή που βίωνε, καθώς ένιωθε ότι δεν ανήκε πουθενά».

Η κόρη του Έντουαρντ Σαΐντ, Νάτζλα Σαΐντ, η οποία συμμετέχει ως παραγωγός στο ντοκιμαντέρ, δήλωσε στο Deadline: «Ο πατέρας μου πίστευε ακράδαντα ότι, οι Παλαιστίνιοι πρέπει να αφηγούνται τις ιστορίες τους και ότι, πρέπει να υπενθυμίζεται συνεχώς αυτή η αφήγηση στον κόσμο, επειδή όλοι έχουμε μεγαλώσει σε έναν κόσμο όπου κυριαρχεί η ιστορία της ίδρυσης του Ισραήλ, την οποία αντιλαμβανόμαστε μόνο από την οπτική γωνία του τι συνέβη στον εβραϊκό λαό. Και ποτέ δεν σκεφτόμαστε τι συνέβη στους Παλαιστινίους που ζούσαν σε αυτή τη γη πριν από αυτό», σχολίασε η Νάτζλα Σαΐντ. «Έγραψε ένα πολύ διάσημο κείμενο με τίτλο ‘Permission to Narrate’, στο οποίο μιλούσε για την ανάγκη μας —των Παλαιστινίων— να αφηγηθούμε τη δική μας ιστορία… Δυστυχώς, πρέπει συνεχώς να αποδεικνύουμε ότι είμαστε αληθινοί και ότι υπάρχουμε».

»Σε κάποιο σημείο [ο πατέρας μου], απλώς σκέφτηκε: ‘Γιατί είναι τόσο παράλογο και εξωφρενικό να υποθέσουμε ότι οι [Ισραηλινοί και οι Παλαιστίνιοι] θα μπορούσαν να ζήσουν μαζί σε ένα δημοκρατικό κράτος και να έχουν ίσα δικαιώματα;’», σημείωσε η Νάτζλα Σαΐντ.

«Γιατί, τελικά, η ιστορία των Παλαιστινίων είναι απλώς ότι δεν έχουν τα ίδια δικαιώματα με τους άλλους κατοίκους της γης, ως μη Εβραίοι. Έτσι, κατέληξε σε αυτή την ιδέα, και σίγουρα δεν ήταν ο πρώτος. Θέλω να πω, ο Αϊνστάιν είχε μιλήσει γι’ αυτό πριν από χρόνια, για ένα διεθνικό κράτος[…] και η ειρωνεία είναι ότι αποτελεί μια τόσο απλή και λογική απάντηση στο πρόβλημα, και όμως για τους ανθρώπους είναι τόσο ουτοπικό», κατέληξε.

Mε πληροφορίες από: Guardian | Moustafa Bayoumi | Deadline | Matthew Carey | Κεντρική φωτογραφία θέματος: Toronto Film Festival