Τα παιδιά, σήμερα

Τα παιδιά σήμερα δεν είναι όπως παλιά. Αυτή τουλάχιστον είναι η κρατούσα άποψη. Η διαπαιδαγώγησή τους στο σπίτι είναι ανερμάτιστη, η συμπεριφορά τους εκτός σπιτιού αντικοινωνική, ενώ η ανεξέλεγκτη ψηφιοποίηση της ζωής τους έχει μειώσει την ικανότητά τους να προσηλώνονται, να καταλαβαίνουν και να αντιδρούν εποικοδομητικά σε ερεθίσματα. Μπορεί κανείς να αναθεματίζει για ώρες τη μοντέρνα παιδικότητα και να προσθέτει διαρκώς νέες κατηγορίες στο ανάθεμα: οι γονείς δεν ξέρουν πώς να μεγαλώσουν τα παιδιά τους γιατί είναι και οι ίδιοι παιδιά, η σύγχρονη ψυχολογία κακομαθαίνει τους ανηλίκους και τους απευαισθητοποιεί απέναντι στην ευθύνη κ.ο.κ. Τα παραπάνω δεν είναι ψευδή, ισχύουν όλα σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό. Ισχύει, όμως, και κάτι άλλο ανεξάρτητα από αυτά: όποιος δεν αντέχει τα παιδιά, καλό είναι να μην ασχολείται με αυτά. Οποιος ζορίζεται, θυμώνει εύκολα ή βγαίνει εκτός ορίων ας διαλέξει μια δουλειά που δεν απαιτεί ψυχραιμία και γαϊδουρινή υπομονή. Είναι αρκετά απλό.

Απλώς ακατάλληλη

Η νηπιαγωγός στα Ανω Λιόσια που κατεγράφη σε βίντεο να ουρλιάζει εν εξάλλω σε νήπια δεν έχει δικαιολογία. Δεν έχει σημασία το πόσο «δύσκολα» είναι τα παιδιά «στις μέρες μας», ούτε βέβαια αποτελoύν επιχείρημα υπέρ του ξεσπάσματος ο φόρτος εργασίας και η συσσωρευμένη αγανάκτηση της εκπαιδευτικού. Γενικώς, η πένθιμη φιλολογία της καταπιεσμένης εργαζομένης και του «εργασιακού μεσαίωνα», που επιστρατεύεται σε κάτι τέτοιες περιπτώσεις για να δικαιολογήσει τα αδικαιολόγητα, δεν θεραπεύει την έλλειψη επαγγελματισμού και ευπρέπειας. Μια εκπαιδευτικός που αδυνατεί να θωρακίσει τα παιδιά όχι μόνο από τον αυτονόητο κίνδυνο του να είναι κανείς παιδί, αλλά κυρίως από την ίδια της την ενήλικη οργή, έχει αποτύχει εξ ορισμού στην αποστολή της. Τραυματικές για τα παιδιά δεν είναι μόνο οι φάπες· είναι και οι ενέργειες που αφήνουν σκιώδες αποτύπωμα στον ψυχισμό και στη διάθεση: οι φωνές, η αγένεια, η καλλιέργεια κλίματος άμετρης αυστηρότητας και ανασφάλειας.

Μπαμπάς τραμπούκος

Ο ξυλοδαρμός που υπέστη η νηπιαγωγός από πατέρα 4χρονου κοριτσιού στη συνέχεια, δεν κάνει την υστερία της νηπιαγωγού λιγότερο ανάρμοστη, αλλά τοποθετεί την ιστορία σε ένα διαφορετικό πλαίσιο· αναπροσαρμόζει τις βαρύτητές της. Το θέμα πια δεν είναι η χαμηλού επιπέδου εκπαιδευτικός που έβαλε τις φωνές, αλλά ο απολίτιστος τραμπούκος που «πάτησε» στις φωνές για να δώσει ξύλο. Ο γονέας που παραμονεύει δίπλα στο νηπιαγωγείο για να δείρει τη νηπιαγωγό του παιδιού του είναι ένας άνθρωπος πολύ πιο επικίνδυνος από τη νηπιαγωγό, που χρησιμοποιεί το παιδί του ως δικαιολογία για να εκτονώσει ένα βίαιο πνεύμα, το οποίο υπάρχει ανεξάρτητα από πρόσωπα και καταστάσεις. Αυτό που πρέπει να γίνει αντιληπτό είναι ότι η βία αυτού του είδους (τι έκπληξη, εις βάρος γυναίκας!) δεν είναι αιτιώδες απότοκο μιας πρότερης συμπεριφοράς της αποδέκτριάς της. Είναι ευρύτερος τρόπος δράσης που, υπό άλλες συνθήκες, θα μπορούσε να στραφεί ακόμη κι εναντίον του παιδιού ή της συζύγου του δράστη. Είναι θέση, όχι ανταπόδοση.

Λεπτομέρεια

Υπάρχει, βέβαια, και ο ελέφαντας στο δωμάτιο. Το μειονοτικό στοιχείο του θύτη. Αν δεν το επισημάνει κανείς, θα κατηγορηθεί για το είδος της μεροληψίας που προκαλεί ο τυφλός δικαιωματισμός. Αν το επισημάνει, θα κατηγορηθεί κατά πάσα πιθανότητα για ρατσισμό. Το γεγονός ότι ο πατέρας της 4χρονης είναι Τσιγγάνος δεν έχει προφανώς αιματολογική σημασία· δεν του δίνει βιολογική προδιάθεση στη βία. Δεν έχει ούτε νομική σημασία. Ο νόμος καταδικάζει τη βία απ’ όποιον κι αν προέρχεται. Εχει, όμως, κοινωνιολογική σημασία, την ίδια που έχει κάθε φαινόμενο βίας, όταν απαντά ως ειδικό χαρακτηριστικό μιας κουλτούρας, ως κοινοτικό γνώρισμα, το οποίο διαιωνίζεται ακριβώς επειδή η πολιτεία το αντιμετωπίζει με αμηχανία. Το κοινωνιολογικό εύκολα γίνεται πολιτικό: κάθε περίσταση κατά την οποία ένας βίαιος άνθρωπος πραγματώνει τη βία του επειδή πιστεύει ότι η ταυτοτική μαγκιά του τού χορηγεί κατ’ εξαίρεση το σχετικό δικαίωμα είναι μια υπενθύμιση της αποτυχίας του κράτους να ξεριζώσει τον στρεβλό αυτόν εξαιρετισμό από οποιαδήποτε πληθυσμιακή ομάδα τον υιοθετεί.

Μαλλί τσιμέντο

Δεν έλειψαν κι εκείνοι που είδαν την αυτοδικία του πατέρα της 4χρονης σαν μια θεμιτή άσκηση γονικού προνομίου. Αυτοί δεν εξετάζουν την ασυμμετρία ανάμεσα στο σφάλμα της νηπιαγωγού και στην αυθαίρετη τιμωρία της. Δεν ενδιαφέρονται για την πραγματική πρόθεση του δράστη, η οποία καμία σχέση δεν είχε φυσικά με την απόδοση δικαιοσύνης. Αντιθέτως, αντιλαμβάνονται το παιδί ως προέκταση της εύθραυστης τιμής τους, που κατά βάθος εύχονται να θιγεί ώστε να φανερώσουν ανεμπόδιστοι –εν είδει δίκαιης οργής– το τέρας που κρύβουν εντός τους. «Θα πήγαινε το μαλλί τσιμέντο», δήλωσε χαρακτηριστικά δημοφιλής τηλεοπτικός σχολιαστής αστυνομικών θεμάτων, αναφερόμενος στο ενδεχόμενο να συνέβαινε κάτι τέτοιο στο παιδί του. Αν συνέβαινε τι, δηλαδή; Μια παρατήρηση σε υψηλούς τόνους; Ο,τι κι αν έκανε πάντως η νηπιαγωγός, θα της έδινε να καταλάβει ο εκπρόσωπος των απανταχού βιτζιλάντε. Το καλύτερο δώρο, όμως, θα το έκανε στο παιδί του: ένα λαμπρό παράδειγμα· ένα λόγο να ντρέπεται για πάντα.