Στ. Κυριακίδης: Σε τροχιά ο GSI - Τα επόμενα βήματα και το crash test με την Τουρκία

Η διαδικασία των ερευνών για την πόντιση του καλωδίου ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας-Κύπρου επανεκκινεί και ο στρατηγικός αναλυτής Στάθης Κυριακίδης μιλά στο Liberal και την Ευαγγελία Μπίφη για τη φάση στην οποία εισέρχεται το έργο του Great Sea Interconnector (GSI), την αναμενόμενη τουρκική αντίδραση και τη δοκιμασία της γαλλικής και αμερικανικής στήριξης στην πράξη.

Ο κ. Κυριακίδης, Υποναύαρχος ε.α., μέλος του Επιστημονικού Συμβουλίου του Strategy International και σύμβουλος Στρατηγικής της Focal Point Cyber Defence, εξηγεί βήμα προς βήμα τη διαδικασία της αδειοδότησης έως την έκδοση της σχετικής NAVTEX και όλες τις παραμέτρους της διαδικασίας.

Αναμένει άμεση τουρκική αντίδραση, τόσο σε επίπεδο ρητορικής όσο και με την έκδοση αντι-NAVTEX, και δεν αποκλείει την εμφάνιση τουρκικών πολεμικών πλοίων για την παρεμπόδιση των ερευνών όταν το γαλλικής σημαίας πλοίο ABEILLE MARENGO θα βγαίνει πλέον εκτός των έξι ναυτικών μιλίων. Η Ελλάδα, τονίζει, οφείλει σε κάθε περίπτωση να είναι προετοιμασμένη για κάθε ενδεχόμενο, ενώ η στάση της Άγκυρας θα εξαρτηθεί από την ουσιαστική βαρύτητα της γαλλικής και αμερικανικής υποστήριξης στο έργο του GSI, ήτοι της παρασκηνιακής πίεσης που θα ασκήσουν στην τουρκική πλευρά. Μέχρι τώρα είχαμε θεωρίες, πλέον θα κριθούν στην πράξη, αναφέρει ο κ. Κυριακίδης και χαρακτηρίζει την παρούσα φάση την πλέον κρίσιμη, διότι τώρα διεξάγονται οι διπλωματικές και πολιτικές ζυμώσεις.

Εφιστά παράλληλα την προσοχή στη διάκριση μεταξύ «ενημέρωσης» και «συντονισμού» με την Άγκυρα, προειδοποιώντας ότι οποιαδήποτε απευθείας επικοινωνία της γαλλικής εταιρείας με την τουρκική πλευρά, πέραν της προβλεπόμενης NAVTEX, θα μπορούσε, αναλόγως της διατύπωσής της, να ανοίξει «από παραθυράκι έως μεγάλη πόρτα» για τις παράνομες τουρκικές αξιώσεις και για να εμφανίσει η Άγκυρα τη συναίνεσή της ως μέρος της διαδικασίας.

Ακολουθεί το κείμενο της συνέντευξης

Το πρώτο βήμα έγινε για την επανέναρξη των ερευνών για την πόντιση του καλωδίου ηλεκτρικής διασύνδεσης Κρήτης-Κύπρου. Κύριε Κυριακίδη, τι περιλαμβάνει η όλη διαδικασία, πού βρισκόμαστε σήμερα και πού τοποθετείται χρονικά η έναρξη των ερευνών;

Αυτό που αλλάζει σήμερα είναι ότι επανεκκινεί η διαδικασία που είχε διακοπεί -με τον τρόπο που είχε διακοπεί- τον Ιούλιο του 2024. Για να καταλάβουμε ακριβώς το πλαίσιο, πρέπει να ξεκαθαρίσουμε πώς λειτουργεί η αδειοδότηση.

Υπάρχει ήδη μία άδεια από την Επιτροπή Χορήγησης Αδειών Ερευνών Θαλάσσης (ΕΧΑΕΘ) του υπουργείου Εξωτερικών, η οποία βρίσκεται σε ισχύ από το 2024 και έχει παραταθεί μέχρι το τέλος του 2026. Η έγκριση αυτή αφορά το ερευνητικό αντικείμενο. Αυτό είναι το πρώτο βήμα - και είναι εν ισχύ.

Βάσει αυτής της υφιστάμενης άδειας, η γαλλική εταιρεία, μέσω Έλληνα ναυτικού πράκτορα, υποβάλλει αίτημα στο Λιμενικό Σώμα-Ελληνική Ακτοφυλακή για την κατ' εξαίρεση χρήση του συγκεκριμένου πλοίου ξένης σημαίας. Τι σημαίνει αυτό; Ότι, προκειμένου να διεξαχθούν τέτοιου είδους έρευνες εντός χωρικής θάλασσας, απαιτείται σχετική άδεια για τη χρησιμοποίηση του ξένου πλοίου. Τονίζω ότι αναφερόμαστε αποκλειστικά στην ελληνική χωρική θάλασσα.

Όταν, λοιπόν, το Λιμενικό λάβει μία ανάλογη αίτηση, όπως και συνέβη, η πρώτη του ενέργεια είναι να απευθυνθεί στις αντίστοιχες ελληνικές ναυτιλιακές εταιρείες, προκειμένου να διαπιστωθεί εάν υπάρχουν πλοία ελληνικής σημαίας που διαθέτουν τις δυνατότητες να εκτελέσουν τη συγκεκριμένη εργασία. Αυτή είναι η διαδικασία που προβλέπει το θεσμικό πλαίσιο και σε αυτό το σημείο βρισκόμαστε σήμερα.

Συνήθως, η προφανής απάντηση είναι αρνητική και επίσης δεν απαιτείται μεγάλο χρονικό διάστημα για τη διαδικασία αυτή. Μόλις, λοιπόν, έρθει η απάντηση ότι δεν υπάρχει ελληνικό πλοίο με τις απαιτούμενες δυνατότητες, το Λιμενικό εγκρίνει την κατ' εξαίρεση χρήση του συγκεκριμένου πλοίου ξένης σημαίας.

Η έγκριση αυτή κοινοποιείται στην Υδρογραφική Υπηρεσία του Πολεμικού Ναυτικού, η οποία εκδίδει τη σχετική NAVTEX, προσδιορίζοντας την περιοχή διεξαγωγής των ερευνών, τα γεωγραφικά στίγματα, τη χρονική διάρκεια και τα υπόλοιπα απαραίτητα στοιχεία για την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας. Αυτή είναι η φάση στην οποία βρισκόμαστε τώρα - αναμένεται η έγκριση της εξαίρεσης. Εβδομήντα δύο ώρες πριν από την έναρξη των ερευνών θα έχει εκδοθεί η σχετική NAVTEX.

Η αλλαγή σε σχέση με το 2024 αφορά το πλοίο. Δεν έχουμε πλέον το ιταλικό πλοίο αλλά ένα νέο πλοίο, γαλλικής σημαίας, και ένα νέο εταιρικό σχήμα. Επομένως, επαναλαμβάνεται η διαδικασία της αίτησης εξαίρεσης για τη χρησιμοποίησή του επί της ίδιας άδειας της ΕΧΑΕΘ, η οποία πρόκειται για γενική έγκριση-πλαίσιο για το πρότζεκτ και δεν προσδιορίζει συγκεκριμένη περιοχή ερευνών.

Και τι συμβαίνει όταν το γαλλικό πλοίο περάσει πέραν των έξι ναυτικών μιλίων;

Εκεί αρχίζει το «κενό». Η έγκριση της κατ' εξαίρεση χρησιμοποίησης του πλοίου από το Λιμενικό αφορά τη χωρική θάλασσα, μέχρι τα έξι ναυτικά μίλια. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει προφανώς ότι το γαλλικό ερευνητικό πλοίο θα σταματήσει εκεί. Συνεχίζει σε διεθνή ύδατα. Με βάση την υφιστάμενη έγκριση της ΕΧΑΕΘ, εμείς θα προχωρήσουμε τις ενέργειες των ερευνών.

Η αρχική άδεια, όπως σας προανέφερα, ήταν γενική, εξ ου και «βγήκαμε» πέραν των έξι ναυτικών μιλίων, ανατολικά της Κάσου, σε περιοχή δυνητικής ελληνικής ΑΟΖ, την οποία δεν έχουμε ανακηρύξει αλλά ακόμη και αν την είχαμε ανακηρύξει, δεν θα είχε διεθνή νομιμοποίηση εφόσον δεν θα είχε συμφωνηθεί με το άλλο παράκτιο κράτος. Θα επρόκειτο για μονομερή ενέργεια. Δεδομένου ότι η Ελλάδα έχει κυριαρχικά δικαιώματα πέραν των έξι ναυτικών μιλίων, ερχόμαστε σε σύγκρουση με το παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο.

Εκεί, λοιπόν, όταν το ερευνητικό πλοίο βγει εκτός των ελληνικών χωρικών υδάτων, αναμένουμε την αντίδραση της Τουρκίας. Θα εμφανίσει μονάδες του Πολεμικού Ναυτικού; Θα περιοριστεί στη συνέχιση της έντονης ρητορικής; Αυτό δεν μπορούμε να το γνωρίζουμε.

Βρισκόμαστε, κατά την εκτίμησή μου, στην πλέον κρίσιμη φάση, διότι τώρα διεξάγονται οι διπλωματικές και πολιτικές ζυμώσεις. Τώρα θα φανεί κατά πόσο τόσο η γαλλική όσο και η αμερικανική στήριξη είναι πραγματικά ουσιαστική. Μέχρι σήμερα είχαμε θεωρίες. Τώρα θα δούμε τι σημαίνει αυτή η υποστήριξη στην πράξη και πόσο έντονα θα αντιδράσει η Τουρκία.

Αναμένετε τουρκική αντίδραση ήδη από το πρώτο στάδιο των ερευνών, εντός ελληνικών χωρικών υδάτων;

Περιμένω άμεση τουρκική αντίδραση με υψηλή ρητορική. Ακόμη και τώρα που βρισκόμαστε στο στάδιο των διαδικασιών για έρευνες εντός της χωρικής θάλασσας, θεωρώ δεδομένο ότι η Τουρκία θα εκδώσει αντι-NAVTEX.

Και αυτό διότι η Άγκυρα αμφισβητεί την αρμοδιότητα των ελληνικών σταθμών να εκδίδουν τις σχετικές αναγγελίες στις συγκεκριμένες περιοχές. Θεωρεί ότι οι δικοί της αρμόδιοι σταθμοί πρέπει να εκδίδουν τις NAVTEX. Τι σημαίνει αυτό στην πράξη; Ότι, σύμφωνα με την τουρκική αντίληψη, όταν η Ελλάδα θέλει να πραγματοποιήσει μια τέτοια δραστηριότητα, θα πρέπει να απευθυνθεί στην Τουρκία, προκειμένου εκείνη να εκδώσει τη σχετική NAVTEX. Αντιλαμβάνεστε ότι αυτό βρίσκεται εντελώς εκτός πλαισίου. Σας εξηγώ, όμως, ποια είναι η τουρκική πρακτική.

Επομένως, θεωρώ βέβαιη την έκδοση αντι-NAVTEX, όπως και τα διπλωματικά διαβήματα και τις διαμαρτυρίες από την Άγκυρα.

Τι προβλέπει το Διεθνές Δίκαιο για την πόντιση υποθαλάσσιων καλωδίων;

Πρέπει να τονίσουμε και να υπενθυμίσουμε ότι το έργο του GSI δεν πρόκειται περί αγωγού, αλλά καλωδίου. Το Άρθρο 79 της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) αναγνωρίζει σε όλα τα κράτη το δικαίωμα πόντισης υποθαλάσσιων καλωδίων στην υφαλοκρηπίδα - και εκεί είναι ελληνική υφαλοκρηπίδα. Η παράγραφος 3 του ίδιου Άρθρου προβλέπει ότι απαιτείται συναίνεση του παράκτιου κράτους για τον καθορισμό όδευσης υποθαλάσσιων αγωγών - και όχι γενικά για την όδευση καλωδίων. Αυτή είναι η ουσιώδης νομική διαφορά και πρέπει να είναι απολύτως σαφής.

Έχουμε πραγματοποιήσει ηλεκτρικές διασυνδέσεις μεταξύ των ελληνικών νησιών, με πόντιση υποθαλάσσιων καλωδίων που διέρχονταν και από διεθνή ύδατα χωρίς να αντιδράσει η Τουρκία. Διότι, προφανώς, δεν είναι ολόκληρο το Αιγαίο ελληνική χωρική θάλασσα. Για να συνδέσουμε ηλεκτρικά νησιά μεταξύ τους, πραγματοποιήσαμε κανονικά πόντιση καλωδίων και δεν είχε υπάρξει αντίστοιχη τουρκική αντίδραση.

Είναι ακριβώς η ίδια περίπτωση όταν βγούμε πέραν της Κάσου. Μόνο που στη συγκεκριμένη περιοχή η Τουρκία θεωρεί ότι με την υλοποίηση του έργου κατ’ ουσίαν αντικρούουμε με τετελεσμένα το τουρκολιβυκό μνημόνιο. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο αντιδρά.

Γνωρίζουμε εάν η γαλλική πλευρά έχει έλθει σε κάποιου είδους κατανόηση με την Άγκυρα για να υπερκεραστούν τα εμπόδια που θέτει με τα περί δικής της αδειοδότησης ή συντονισμού;

Όχι και όλα αυτά είναι αμιγώς παρασκηνιακά. Αυτό που πρέπει όμως να υπογραμμίσουμε είναι ότι η αδειοδότηση και η ενημέρωση είναι δύο εντελώς διαφορικά ζητήματα. Η αδειοδότηση έχει γίνει από την ΕΧΑΕΘ, ως γενική έγκριση-πλαίσιο για το συγκεκριμένο έργο. Τώρα το γαλλικό πλοίο έρχεται να αντικαταστήσει το ιταλικό που είχε χρησιμοποιηθεί το 2024 - εξ ου και ξεκινάμε, τρόπον τινά, τη διαδικασία από την αρχή. Αυτό όσον αφορά την αδειοδότηση.

Η ενημέρωση γίνεται μέσω NAVTEX. Οτιδήποτε άλλο, κατά την άποψή μου, δεν αποτελεί ενημέρωση. Αποτελεί συντονισμό. Τι εννοώ; Όταν εκδίδεται μία NAVTEX, ενημερώνονται όλοι οι ενδιαφερόμενοι για τις εργασίες που πρόκειται να πραγματοποιηθούν. Το να ενημερώσουμε πρόσθετα την Τουρκία, τη Λιβύη, το Ισραήλ, υτη Συρία ή οποιοδήποτε άλλο κράτος της περιοχής -ως μη οφείλουμε-, κατά κάποιον τρόπο ανοίγει ένα παράθυρο συντονισμού για μια δραστηριότητα που έχει ήδη αδειοδοτηθεί από την ελληνική πλευρά.

Και εδώ το κρίσιμο στοιχείο είναι η ακριβής διατύπωση, το λεκτικό που θα χρησιμοποιηθεί. Δεν γνωρίζουμε ποιο θα είναι αυτό το λεκτικό, εφόσον η γαλλική εταιρεία προχωρήσει σε τέτοια ενημέρωση μετά την ολοκλήρωση της διαδικασίας αδειοδότησης.

Αλλά είναι πολύ διαφορετικό να αναφέρεται ότι, κατόπιν άδειας της Ελληνικής Δημοκρατίας, θα πραγματοποιηθούν συγκεκριμένες εργασίες σε ορισμένη περιοχή και σε συγκεκριμένο χρονικό διάστημα, από το να αποστείλεις μια επιστολή με την οποία γνωστοποιείς γενικώς ότι πρόκειται να υλοποιηθεί ένα έργο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και ότι από τη συγκεκριμένη ημερομηνία έως τη συγκεκριμένη ημερομηνία θα πραγματοποιηθούν εργασίες για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας και Κύπρου.

Σε μια τέτοια περίπτωση, η Τουρκία θα μπορούσε κάλλιστα να απαντήσει: «Σας ευχαριστούμε για την ενημέρωση. Συμφωνούμε απόλυτα και, εφόσον χρειαστείτε, θα συνδράμουμε στο πεδίο». Αντιλαμβάνεστε ότι η Τουρκία θα το μεταφράσει αυτό ως κατοχύρωση αδειοδότησης.

Εφόσον γίνει επιλογή οποιαδήποτε ενημέρωσης, εν είδει συντονισμού εκτός του τυπικού πλαισίου NAVTEX, με την οποία, επαναλαμβάνω, προσωπικά διαφωνώ, ανοίγουμε ένα παράθυρο που η Τουρκία μπορεί να αξιοποιήσει. Ανάλογα με τη διατύπωση, ανοίγει από παραθυράκι έως μεγάλη πόρτα.

Ποια περιθώρια έχει η Τουρκία να επιχειρήσει να παρεμποδίσει ξανά τις έρευνες; Θεωρείτε πιθανή μια νέα παρέμβαση τουρκικών πολεμικών πλοίων στην περιοχή;

Τα περιθώρια της Τουρκίας εξαρτώνται από τις πιέσεις που θα έχει δεχθεί παρασκηνιακά από τις υπόλοιπες πλευρές. Διότι, εάν της έχει καταστεί σαφές ότι το έργο θα προχωρήσει, για παράδειγμα εάν της έχει επισημανθεί ότι πρόκειται για καλώδιο και όχι για αγωγό και ότι η πόντισή του δεν αναιρεί, από μόνη της, όσα η ίδια υποστηρίζει για το τουρκολιβυκό μνημόνιο, τότε υποθέτω ότι κάπου θα σταματήσει.

Όμως, η αίσθησή μου είναι ότι, ακριβώς επειδή έχουμε δει την πρακτική της Άγκυρας, αλλά και επειδή παρατηρούμε έντονη τουρκική ρητορική τις τελευταίες ημέρες, πρέπει να αναμένουμε κάποια κίνηση. Είδαμε, άλλωστε, και τις πρόσφατες δηλώσεις του Ντεβλέτ Μπαχτσελί. Τον Μπαχτσελί θα μπορούσε κάποιος γενικότερα να τον χαρακτηρίσει γραφικό. Δεν πρέπει, όμως, να ξεχνάμε ότι είναι κυβερνητικός εταίρος του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και ότι λειτουργεί πάντοτε ως ο «μπροστινός». Είναι εκείνος που συσπειρώνει το εθνικιστικό κομμάτι της τουρκικής κοινωνίας. Όταν λοιπόν ο Μπαχτσελί βγαίνει και κάνει τις δηλώσεις που έκανε, αντιλαμβάνεστε ότι η Τουρκία, κατά την εκτίμησή μου, θα επιχειρήσει κάποια κίνηση στο πεδίο.

Ακόμη, όμως, και αν δεν το θεωρούσα πιθανό, η Ελλάδα οφείλει να είναι προετοιμασμένη για το χειρότερο ενδεχόμενο. Και το χειρότερο ενδεχόμενο είναι να εμφανιστούν τουρκικά πολεμικά πλοία και να επιχειρήσουν να παρεμποδίσουν τις έρευνες. Και αποσαφηνίζω ότι μιλάμε πάντα για έρευνα και όχι για πόντιση. Η πόντιση του καλωδίου τοποθετείται μετά το 2028.