Πενήντα χρόνια από την Κίνηση της Βόλβης

Πενήντα χρόνια από την Κίνηση της Βόλβης

Άρθρο γνώμης

Χάρη στην ταινία «Ας περιµένουν οι γυναίκες», το ευρύ κοινό έµαθε ότι το 1979 ο νεολαίος τότε Βαγγέλης Μεϊµαράκης διάβασε σε άλλους ΟΝΝΕ∆ίτες προκήρυξη, που έλεγε: «Η Νέα ∆ηµοκρατία πρέπει να µετατραπεί από κόµµα αρχηγικό σε κόµµα αρχών» και ότι αυτή η κίνηση, η επονοµαζόµενη Κίνηση της Βόλβης, έµελλε να παίξει καταλυτικό ρόλο στις εξελίξεις.

Η επέτειος ίδρυσης της Νέας ∆ηµοκρατίας απασχόλησε φέτος τα ΜΜΕ κυρίως για αυτούς που απείχαν από την εκδήλωση. Την ιστορία, όµως, του κόµµατος δεν την έγραψαν µόνοι τους οι πρόεδροι και οι κορυφαίοι, αλλά από κοινού µε χιλιάδες αφανείς, που υπηρέτησαν ως στρατιώτες, δεκανείς και λοχίες. Χάρη στην ταινία του Σταύρου Τσιώλη «Ας περιµένουν οι γυναίκες», το ευρύ κοινό έµαθε ότι το 1979 ο νεολαίος τότε Βαγγέλης Μεϊµαράκης διάβασε σε άλλους ΟΝΝΕ∆ίτες προκήρυξη, που έλεγε: «Η Νέα ∆ηµοκρατία πρέπει να µετατραπεί από κόµµα αρχηγικό σε κόµµα αρχών» και ότι αυτή η κίνηση, η επονοµαζόµενη Κίνηση της Βόλβης, έµελλε να παίξει καταλυτικό ρόλο στις εξελίξεις.

Ο Τσιώλης είχε συµβουλευτεί τον δηµοσιογράφο Ηλία Κανέλλη, ώστε να συνοψίσει εξαιρετικά τον ρόλο της Κίνησης της Βόλβης, 22 χρόνια µετά την εµφάνισή της. Η ιστορία της ήταν λίγο διαφορετική. Σύµφωνα µε τον Εµµανουήλ Αλεξάκη, στο έργο του «Η ελληνική ∆εξιά», η Κίνηση εµφανίστηκε τον Ιούνιο του 1976, µε πρώτη δηµόσια συνάντηση 30 µελών στο ∆ηµοτικό Αναψυκτήριο της Βόλβης. Επρόκειτο για νέα και άγνωστα στελέχη, κανένα από τα οποία δεν ήταν βουλευτής. Γι’ αυτό η ηγεσία αρχικά δεν ανησύχησε. Ο Αγγελος Μπρατάκος στην «Ιστορία της Νέας ∆ηµοκρατίας» χαρακτηρίζει την Κίνηση ως «τη µόνη οργανωµένη αντίδραση στις επιλογές της ηγεσίας του κόµµατος» εκείνη την εποχή, σηµειώνει όµως ότι «δεν βρήκε ιδιαίτερη απήχηση».

Οταν όµως η Κίνηση πραγµατοποίησε Συνέδριο στη Λάρισα και συγκέντρωσε 850 µέλη από 42 νοµούς, µε αίτηµα την αποδέσµευση της Ν.∆. από το πρόσωπο του αρχηγού -παρόντος και µελλοντικού-και τον µετασχηµατισµό της σε κόµµα αρχών, µε θεσµοθετηµένες εσωκοµµατικές διαδικασίες, η ηγεσία προχώρησε σε διαγραφές µε συνοπτικές διαδικασίες. Ο Κωστής Στεφανόπουλος αποκάλεσε τότε την Κίνηση «ανύπαρκτη» και τα µέλη της «δυσαρεστηµένους, που αποκλείστηκαν από τους συνδυασµούς», για να καταλήξει ότι «η Ν.∆. δεν λαµβάνει υπόψη της καθόλου αυτή την Κίνηση». Τα αιτήµατα της Βόλβης δεν ξεχάστηκαν όµως. Κατά τον Αλεξάκη, παρέµειναν ζωντανά στη βάση του κόµµατος ως τάση εκδηµοκρατισµού.

Σε µια πρόσφατη συζήτηση για την ταινία του Τσιώλη, ο Στέφανος Τζουµάκας ρωτήθηκε από τον γράφοντα αν όντως η Κίνηση της Βόλβης έπαιξε καταλυτικό ρόλο. Ο πρώην υπουργός απάντησε ότι στελέχη όπως ο ίδιος, ο Λαλιώτης, ο Γεννηµατάς κ.ά. παρακολούθησαν µε ενδιαφέρον την Κίνηση της Βόλβης, ενώ προσπαθούσαν να ενισχύσουν την επιρροή της Χαριλάου Τρικούπη στο ΠΑΣΟΚ του Αντρέα έναντι της Κοινοβουλευτικής Οµάδας. Στην πορεία των ετών, τα µέλη των κοµµάτων αύξησαν την ισχύ τους σε ΠΑΣΟΚ και Ν.∆. Μετά την αποχώρηση των χαρισµατικών ηγετών, τα Συνέδρια κλήθηκαν να εκλέξουν τις νέες ηγεσίες τη δεκαετία του ’90, κάτι που αποτελούσε προνόµιο των Κοινοβουλευτικών Οµάδων.

Το 2004 το ΠΑΣΟΚ προσπάθησε να δώσει µεγαλύτερη δύναµη στα µέλη του, παράδειγµα που ακολούθησαν Ν.∆. και ΣΥΡΙΖΑ, οργανώνοντας εκλογές ηγεσίας από τη βάση, ενώ τα Συνέδρια διεξάγονται τακτικά. Παρ’ όλα αυτά, στη Νέα ∆ηµοκρατία, στα χρόνια της διακυβέρνησης, οι βουλευτές αύξησαν τη δυναµική τους µέσα στο κόµµα σε σχέση µε την περιφερειακή οργάνωση του κόµµατος. Ιδιαίτερα οι πρωτοκλασάτοι υπουργοί που εκλέγονται στις µεγάλες περιφέρειες, οι οποίοι διαθέτουν ισχυρούς επικοινωνιακούς µηχανισµούς. Στην άλλη πλευρά του φάσµατος, ο Αλέξης Τσίπρας προχώρησε πρόσφατα στην ίδρυση ενός παλαιού τύπου αρχηγικού κόµµατος. Η πολιτική συµµετοχή και η ένταξη στα κόµµατα, που τονώθηκε τη δεκαετία της κρίσης, δεν θεωρούνται πια «µόδας».

Στις ηµέρες µας τα κόµµατα αναζητούν κυρίως επικοινωνιακά στελέχη που θα προβάλλουν κεντρικά µηνύµατα, τα οποία έχουν εκπονηθεί και τεσταριστεί από κλειστά επιτελεία. Πάντα θα υπάρχουν, όµως, και εκείνοι και εκείνες που συνεργάζονται και καταθέτουν δικές τους προτάσεις µέσα από think tanks, οργανώσεις της κοινωνίας πολιτών, αλλά και στα πολιτικά κόµµατα, αξιοποιώντας τις δυνατότητες της τεχνολογίας, που διευκολύνουν τη δικτύωση και επιτρέπουν την εξ αποστάσεως συµµετοχή.

Θυµίζοντας εκείνους τους πρωτοπόρους της Βόλβης, που όρθωσαν το ανάστηµά τους απέναντι στον θεµελιωτή της Γ’ Ελληνικής ∆ηµοκρατίας. Πενήντα χρόνια µετά, το όνοµα της Κίνησης κρατούν ζωντανό σποραδικά δηµοσιεύµατα, λίγες παράγραφοι σε βιβλία και επιστηµονικά άρθρα, αλλά και η ταινία του Τσιώλη, που διαδόθηκε κυρίως λόγω του ∆ιαδικτύου και είναι διαθέσιµη σε ψηφιακή πλατφόρµα. Στο YouTube µπορεί να βρει κανείς ηχογραφηµένες τις εισηγήσεις του πρώτου Συνεδρίου της.

Η Ιστορία γράφεται πάντα από τους παρόντες και από αυτούς που τολµούν να κινηθούν, να αµφισβητήσουν και να προτείνουν. Στις ηµέρες µας είναι τεχνικά πιο εύκολο, αλλά και πιο αναγκαίο, για τα ίδια τα κόµµατα, τις ηγεσίες τους και για την ίδια τη ∆ηµοκρατία µας.

Αφιερωµένο στη µνήµη του Τηλέµαχου Κοτοπούλη, που επί χρόνια εργάστηκε ώστε να ακούγεται πιο καθαρά η φωνή των στελεχών της Νέας ∆ηµοκρατίας.

Ο Τσιώλης είχε συµβουλευτεί τον δηµοσιογράφο Ηλία Κανέλλη, ώστε να συνοψίσει εξαιρετικά τον ρόλο της Κίνησης της Βόλβης, 22 χρόνια µετά την εµφάνισή της. Η ιστορία της ήταν λίγο διαφορετική. Σύµφωνα µε τον Εµµανουήλ Αλεξάκη, στο έργο του «Η ελληνική ∆εξιά», η Κίνηση εµφανίστηκε τον Ιούνιο του 1976, µε πρώτη δηµόσια συνάντηση 30 µελών στο ∆ηµοτικό Αναψυκτήριο της Βόλβης. Επρόκειτο για νέα και άγνωστα στελέχη, κανένα από τα οποία δεν ήταν βουλευτής. Γι’ αυτό η ηγεσία αρχικά δεν ανησύχησε. Ο Αγγελος Μπρατάκος στην «Ιστορία της Νέας ∆ηµοκρατίας» χαρακτηρίζει την Κίνηση ως «τη µόνη οργανωµένη αντίδραση στις επιλογές της ηγεσίας του κόµµατος» εκείνη την εποχή, σηµειώνει όµως ότι «δεν βρήκε ιδιαίτερη απήχηση».

Οταν όµως η Κίνηση πραγµατοποίησε Συνέδριο στη Λάρισα και συγκέντρωσε 850 µέλη από 42 νοµούς, µε αίτηµα την αποδέσµευση της Ν.∆. από το πρόσωπο του αρχηγού -παρόντος και µελλοντικού-και τον µετασχηµατισµό της σε κόµµα αρχών, µε θεσµοθετηµένες εσωκοµµατικές διαδικασίες, η ηγεσία προχώρησε σε διαγραφές µε συνοπτικές διαδικασίες. Ο Κωστής Στεφανόπουλος αποκάλεσε τότε την Κίνηση «ανύπαρκτη» και τα µέλη της «δυσαρεστηµένους, που αποκλείστηκαν από τους συνδυασµούς», για να καταλήξει ότι «η Ν.∆. δεν λαµβάνει υπόψη της καθόλου αυτή την Κίνηση». Τα αιτήµατα της Βόλβης δεν ξεχάστηκαν όµως. Κατά τον Αλεξάκη, παρέµειναν ζωντανά στη βάση του κόµµατος ως τάση εκδηµοκρατισµού.

Σε µια πρόσφατη συζήτηση για την ταινία του Τσιώλη, ο Στέφανος Τζουµάκας ρωτήθηκε από τον γράφοντα αν όντως η Κίνηση της Βόλβης έπαιξε καταλυτικό ρόλο. Ο πρώην υπουργός απάντησε ότι στελέχη όπως ο ίδιος, ο Λαλιώτης, ο Γεννηµατάς κ.ά. παρακολούθησαν µε ενδιαφέρον την Κίνηση της Βόλβης, ενώ προσπαθούσαν να ενισχύσουν την επιρροή της Χαριλάου Τρικούπη στο ΠΑΣΟΚ του Αντρέα έναντι της Κοινοβουλευτικής Οµάδας. Στην πορεία των ετών, τα µέλη των κοµµάτων αύξησαν την ισχύ τους σε ΠΑΣΟΚ και Ν.∆. Μετά την αποχώρηση των χαρισµατικών ηγετών, τα Συνέδρια κλήθηκαν να εκλέξουν τις νέες ηγεσίες τη δεκαετία του ’90, κάτι που αποτελούσε προνόµιο των Κοινοβουλευτικών Οµάδων.

Το 2004 το ΠΑΣΟΚ προσπάθησε να δώσει µεγαλύτερη δύναµη στα µέλη του, παράδειγµα που ακολούθησαν Ν.∆. και ΣΥΡΙΖΑ, οργανώνοντας εκλογές ηγεσίας από τη βάση, ενώ τα Συνέδρια διεξάγονται τακτικά. Παρ’ όλα αυτά, στη Νέα ∆ηµοκρατία, στα χρόνια της διακυβέρνησης, οι βουλευτές αύξησαν τη δυναµική τους µέσα στο κόµµα σε σχέση µε την περιφερειακή οργάνωση του κόµµατος. Ιδιαίτερα οι πρωτοκλασάτοι υπουργοί που εκλέγονται στις µεγάλες περιφέρειες, οι οποίοι διαθέτουν ισχυρούς επικοινωνιακούς µηχανισµούς. Στην άλλη πλευρά του φάσµατος, ο Αλέξης Τσίπρας προχώρησε πρόσφατα στην ίδρυση ενός παλαιού τύπου αρχηγικού κόµµατος. Η πολιτική συµµετοχή και η ένταξη στα κόµµατα, που τονώθηκε τη δεκαετία της κρίσης, δεν θεωρούνται πια «µόδας».

Στις ηµέρες µας τα κόµµατα αναζητούν κυρίως επικοινωνιακά στελέχη που θα προβάλλουν κεντρικά µηνύµατα, τα οποία έχουν εκπονηθεί και τεσταριστεί από κλειστά επιτελεία. Πάντα θα υπάρχουν, όµως, και εκείνοι και εκείνες που συνεργάζονται και καταθέτουν δικές τους προτάσεις µέσα από think tanks, οργανώσεις της κοινωνίας πολιτών, αλλά και στα πολιτικά κόµµατα, αξιοποιώντας τις δυνατότητες της τεχνολογίας, που διευκολύνουν τη δικτύωση και επιτρέπουν την εξ αποστάσεως συµµετοχή.

Θυµίζοντας εκείνους τους πρωτοπόρους της Βόλβης, που όρθωσαν το ανάστηµά τους απέναντι στον θεµελιωτή της Γ’ Ελληνικής ∆ηµοκρατίας. Πενήντα χρόνια µετά, το όνοµα της Κίνησης κρατούν ζωντανό σποραδικά δηµοσιεύµατα, λίγες παράγραφοι σε βιβλία και επιστηµονικά άρθρα, αλλά και η ταινία του Τσιώλη, που διαδόθηκε κυρίως λόγω του ∆ιαδικτύου και είναι διαθέσιµη σε ψηφιακή πλατφόρµα. Στο YouTube µπορεί να βρει κανείς ηχογραφηµένες τις εισηγήσεις του πρώτου Συνεδρίου της.

Η Ιστορία γράφεται πάντα από τους παρόντες και από αυτούς που τολµούν να κινηθούν, να αµφισβητήσουν και να προτείνουν. Στις ηµέρες µας είναι τεχνικά πιο εύκολο, αλλά και πιο αναγκαίο, για τα ίδια τα κόµµατα, τις ηγεσίες τους και για την ίδια τη ∆ηµοκρατία µας.

Αφιερωµένο στη µνήµη του Τηλέµαχου Κοτοπούλη, που επί χρόνια εργάστηκε ώστε να ακούγεται πιο καθαρά η φωνή των στελεχών της Νέας ∆ηµοκρατίας.

Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Παραπολιτικά»**