Αλέκος Παναγούλης: Ο τελευταίος ήρωας

Πώς φτιάχνεται ένας ήρωας; Τρόπον τινά, αυτό είναι το κεντρικό ερώτημα του βιβλίου του Δημήτρι Γαρρή «Ο τελευταίος ήρωας – Η συγκρότηση της μνήμης του Αλέκου Παναγούλη (1968-1981)» από τις εκδόσεις Θεμέλιο που παρουσιάζεται τη Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2026 (7.00 μ.μ.) στην αίθουσα «Γεώργιος Καράντζας» του Μεγάρου της ΕΣΗΕΑ (Ακαδημίας 20, 1ος όροφος).

Εάν σήμερα ο Αλέκος Παναγούλης αποτελεί τον κορυφαίο ατομικό ήρωα της αντιδικτατορικής αντίστασης, οι διαδικασίες ηρωοποίησής του δεν ήταν άμεσες, προκαθορισμένες ή γραμμικές, ούτε υπάκουσαν σε οποιοδήποτε είδος τελεολογίας.

Η απόπειρα εναντίον του δικτάτορα Παπαδόπουλου, τον Αύγουστο του 1968, υπήρξε η πρωταρχική ηρωική πράξη, αλλά πλάι σε αυτήν, η αταλάντευτη στάση του στην ανάκριση, τα φριχτά βασανιστήρια που υπέστη, η περήφανη απολογία του στο χουντικό στρατοδικείο που τον καταδίκασε δις εις θάνατον και οι απόπειρες απόδρασής του ενίσχυσαν σημαντικά την ηρωική του εικόνα.

Επιπλέον, στην πρώιμη Μεταπολίτευση, ο αγώνας του για αποκάλυψη των αρχείων της ΕΣΑ με σκοπό την κάθαρση και την παραδειγματική τιμωρία των χουντικών εγκλημάτων, καθώς και ο υπό αχλύ μυστηρίου, ακόμη ανεξιχνίαστος θάνατός του διαδραμάτισαν κρίσιμο ρόλο.

Οι τρόποι και οι οδοί μέσω των οποίων συγκροτήθηκε η φήμη και η μνήμη του Παναγούλη, με κυρίαρχο συστατικό τον ηρωισμό, φέρουν έντονο το στοιχείο της έκπληξης, της ανατροπής του εκάστοτε αναμενόμενου, της απρόβλεπτης «πανουργίας της ιστορίας».

Το βιβλίο εξιστορεί πώς συγκροτήθηκε το σύμβολο «Παναγούλης», κατά τη διάρκεια της ζωής του και την πρώτη πενταετία μετά τον θάνατό του. Αναδεικνύει τη δική του δράση, αλλά και τις κοινότητες μνήμης που συγκροτήθηκαν γύρω από αυτόν, επιχειρώντας να μελετήσει τις διαδικασίες ηρωοποίησής του ως ένα ιστορικό φαινόμενο άμεσα συνδεδεμένο με την εποχή, φαινόμενο το οποίο ήλθε να απαντήσει σε συγκεκριμένες ανάγκες της ελληνικής κοινωνίας.

Τελικά, γίνεται ο πρώτος ήρωας της Γ΄ Ελληνικής Δημοκρατίας να υπήρξε ταυτόχρονα και ο τελευταίος της;

Χαιρετίζει ο διευθυντής της Ιστορικής Βιβλιοθήκης Βαγγέλης Καραμανωλάκης, προλογίζει και συντονίζει η συγγραφέας-δημοσιογράφος Μαριάννα Τζιαντζή. Ομιλητές : Πολυμέρης Βόγλης (καθηγητής κοινωνικής ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας), Δημήτρης Ινδαρές (σκηνοθέτης) και Ελένη Κούκη (ιστορικός, Εβραϊκό Μουσείο Ελλάδος).