«NAZA»: Το ντοκιμαντέρ για τη Γάζα προκαλεί θύελλα αντιδράσεων στο Ισραήλ

Στο «NAZA», μέλη του ισραηλινού στρατού παραδέχονται ότι οι απώλειες αμάχων στον πόλεμο στη Γάζα κάθε άλλο παρά «παράπλευρες» είναι

Το «NAZA» δεν έχει ακόμη προβληθεί ευρέως στο Ισραήλ, όμως έχει ήδη προκαλέσει θύελλα αντιδράσεων. Το ντοκιμαντέρ των Ισραηλινών Γιουβάλ Αβραάμ και Ρέιτσελ Σορ φέρνει στο προσκήνιο μαρτυρίες στρατιωτικών και στελεχών των υπηρεσιών πληροφοριών για τον τρόπο επιλογής στόχων στη Γάζα και τον υπολογισμό των αναμενόμενων απωλειών μεταξύ αμάχων. Οι καταγγελίες αυτές έχουν προκαλέσει την έντονη αντίδραση της ισραηλινής κυβέρνησης και του στρατού, μετατρέποντας την ταινία σε ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα θέματα της δημόσιας συζήτησης στη χώρα.

«Οι απειλές δεν πρόκειται να βοηθήσουν. Δεν μας αποτρέπουν. Η δημοσιογραφία δεν είναι προδοσία. Η κριτική δεν είναι προδοσία»

Όπως επισημαίνει το The Week, η αντιπαράθεση έχει ξεπεράσει πλέον το ίδιο το περιεχόμενο της ταινίας. Αυτό που θα μπορούσε να είναι μια συζήτηση γύρω από το κατά πόσο ευσταθούν οι σοβαρές καταγγελίες που παρουσιάζει το «NAZA» έχει μετατραπεί, σύμφωνα με επικριτές της αντίδρασης, σε μια συζήτηση γύρω από την «αφοσίωση» στο Ισραήλ.

Οι μαρτυρίες που βρίσκονται στο επίκεντρο

Το «NAZA» βασίζεται στις μαρτυρίες 24 Ισραηλινών στρατιωτών και στελεχών των υπηρεσιών πληροφοριών. Ο τίτλος προέρχεται από το «nezek agavi», δηλαδή «παράπλευρη απώλεια», έναν όρο που χρησιμοποιείται για την εκτίμηση του αριθμού των αμάχων που ενδέχεται να σκοτωθούν κατά τη διάρκεια ενός πλήγματος.

Σύμφωνα με όσα παρουσιάζει η ταινία, συστήματα τεχνητής νοημοσύνης και μαζικής παρακολούθησης χρησιμοποιήθηκαν για την επιλογή στόχων στη Γάζα. Μαρτυρίες που περιλαμβάνονται στο ντοκιμαντέρ κάνουν λόγο για ένα σύστημα στοχοποίησης «βιομηχανικής κλίμακας» και υποστηρίζουν ότι σε ορισμένες περιπτώσεις ήταν εκ των προτέρων γνωστό πως τα πλήγματα θα προκαλούσαν μεγάλο αριθμό απωλειών μεταξύ αμάχων. Οι δημιουργοί καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι οι μαζικοί θάνατοι Παλαιστινίων αμάχων δεν αποτελούσαν απλώς παράπλευρη συνέπεια του πολέμου.

Ανάμεσα στους ισχυρισμούς που έχουν προκαλέσει τις μεγαλύτερες αντιδράσεις είναι η μαρτυρία σύμφωνα με την οποία είχε εγκριθεί σε μία περίπτωση ο κίνδυνος θανάτου έως και 500 αμάχων προκειμένου να σκοτωθεί ένα μέλος της Χαμάς. Ο ισραηλινός στρατός έχει απορρίψει τον συγκεκριμένο ισχυρισμό.

Από το χειροκρότημα στη Βενετία στην οργή στο Ισραήλ

Η υποδοχή του «NAZA» εκτός Ισραήλ έρχεται σε έντονη αντίθεση με όσα ακολούθησαν στο εσωτερικό της χώρας. Στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Βενετίας το ντοκιμαντέρ απέσπασε το Ειδικό Βραβείο της Κριτικής Επιτροπής και, σύμφωνα με δημοσιεύματα, χειροκροτήθηκε επί περίπου 25 λεπτά.

Στο Ισραήλ, αντίθετα, ο υπουργός Πολιτισμού Μίκι Ζοχάρ κατηγόρησε τους δύο δημιουργούς για «προδοσία» και ζήτησε να εξεταστεί η δυνατότητα αφαίρεσης της ισραηλινής υπηκοότητάς τους, σύμφωνα με τον Guardian. Ο αρχηγός του ισραηλινού στρατού απέρριψε επίσης τις καταγγελίες της ταινίας και διέταξε έρευνα σχετικά με τις στρατιωτικές και υπηρεσιακές πηγές που μίλησαν στους δημιουργούς.

Οι αντιδράσεις δεν περιορίστηκαν στην πολιτική ηγεσία. Όπως μεταδίδει ο Guardian, έξω από το σπίτι των γονιών της Σορ πραγματοποιήθηκαν διαδηλώσεις, ενώ σε τοίχο στην Ασντόν του Ισραήλ εμφανίστηκαν γκράφιτι που χαρακτήριζαν τους δύο σκηνοθέτες «προδότες». Την ίδια στιγμή, σύμφωνα με το Jerusalem Post, περισσότεροι από 1.500 άνθρωποι του κινηματογράφου και δεκάδες ισραηλινές οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ειρήνης εξέφρασαν τη στήριξή τους στους δημιουργούς.

Γιατί προκαλεί τόσο έντονες αντιδράσεις

Μεγάλο μέρος της αντιπαράθεσης έχει ξεσπάσει προτού οι περισσότεροι Ισραηλινοί μπορέσουν να δουν το ίδιο το ντοκιμαντέρ. Η ταινία δεν έχει ακόμη κυκλοφορήσει ευρέως στη χώρα, ενώ δημοσιεύματα σημειώνουν ότι πολιτικοί που το καταδίκασαν δεν το είχαν παρακολουθήσει.

Ένας από τους λόγους που το «NAZA» θεωρείται ιδιαίτερα ευαίσθητο είναι και η προέλευση των καταγγελιών του. Δεν πρόκειται για μια ταινία που στηρίζεται αποκλειστικά σε παλαιστινιακές ή διεθνείς πηγές: οι δημιουργοί της είναι Ισραηλινοί και οι βασικές μαρτυρίες προέρχονται από Ισραηλινούς που υπηρέτησαν στον στρατό και στις υπηρεσίες πληροφοριών.

Υπάρχει, ωστόσο, και αντίλογος στο περιεχόμενο της ταινίας. Η Jerusalem Post, σημειώνει ότι οι μαρτυρίες δίνονται ανώνυμα και ότι δεν είναι γνωστός ο βαθμός ή τα κίνητρα όλων όσοι μιλούν. Κατά την εφημερίδα, οι καταγγελίες πρέπει να εξεταστούν και, εφόσον υπάρχουν κενά, αυτά να αποδειχθούν δημόσια. Παράλληλα, όμως, αρθρογραφία στην ίδια εφημερίδα έχει επικρίνει ως υπερβολική την αντίδραση που προκάλεσε το ντοκιμαντέρ στο Ισραήλ.

Εκεί βρίσκεται και ο πυρήνας της συζήτησης που καταγράφει το The Week: αν η δημόσια αντιπαράθεση θα επικεντρωθεί στην επαλήθευση ή την απόρριψη των καταγγελιών του «NAZA» ή αν η ίδια η κριτική προς τον ισραηλινό στρατό θα αντιμετωπίζεται ως ζήτημα πίστης προς τη χώρα.

Η ένταση ενισχύεται και από το χάσμα στον τρόπο με τον οποίο ο πόλεμος έχει παρουσιαστεί εντός και εκτός Ισραήλ. Σύμφωνα με την ανάλυση που παραθέτει το The Week, μεγάλο μέρος του ισραηλινού κοινού έχει εκτεθεί πολύ λιγότερο σε εικόνες από τα δεινά των Παλαιστινίων στη Γάζα σε σχέση με το διεθνές κοινό. Έτσι, για ορισμένους Ισραηλινούς, το «NAZA» δεν εκλαμβάνεται μόνο ως καταγγελία για τη διεξαγωγή του πολέμου, αλλά ως επίθεση στην εικόνα που έχουν για τη χώρα τους και για όσα συνέβησαν στη Γάζα.

Η συζήτηση αυτή συνεχίζεται ενώ οι δημιουργοί ετοιμάζονται να δώσουν στην ταινία ακόμη μεγαλύτερη δημοσιότητα. Ο Αβραάμ ανακοίνωσε ότι το «NAZA» θα διατεθεί δωρεάν στο διαδίκτυο τον Νοέμβριο, ώστε το κοινό να μπορεί να παρακολουθήσει το ντοκιμαντέρ και να ακούσει τις μαρτυρίες πάνω στις οποίες βασίζεται, σύμφωνα με το Israel Hayom.

«Λόγω του δημόσιου ενδιαφέροντος και της σημασίας του θέματος, η Ρέιτσελ κι εγώ αποφασίσαμε, μαζί με τον Guardian, το “NAZA” να είναι διαθέσιμο δωρεάν στο διαδίκτυο, χωρίς χρονικό περιορισμό, ώστε όλοι να μπορούν να παρακολουθήσουν την ταινία και να ακούσουν τις μαρτυρίες των στρατιωτών», έγραψε ο Αβραάμ.

«Οι απειλές δεν πρόκειται να βοηθήσουν. Δεν μας αποτρέπουν», κατέληξε ο Αβραάμ στην ανάρτησή του. «Η Ρέιτσελ κι εγώ θα επιστρέψουμε στη χώρα και θα συνεχίσουμε να αγωνιζόμαστε για το μέλλον αυτού του τόπου… Η δημοσιογραφία δεν είναι προδοσία. Η κριτική δεν είναι προδοσία».