Η δίκη της Νυρεμβέργης 1η Οκτωβρίου 1946: Καταδικάζονται σε θάνατο 12 κορυφαία στελέχη του ναζισμού

Την 1η Οκτωβρίου 1946 γράφεται μία από τις σημαντικότερες σελίδες στην ιστορία της διεθνούς Δικαιοσύνης. Το Διεθνές Στρατιωτικό Δικαστήριο της Νυρεμβέργης ολοκληρώνει την ανακοίνωση των αποφάσεών του για την ηγεσία του ναζιστικού καθεστώτος, έπειτα από μια ιστορική δίκη που είχε αρχίσει στις 20 Νοεμβρίου 1945.

Στο εδώλιο βρέθηκαν κορυφαία στελέχη του Τρίτου Ράιχ που είχαν επιζήσει του πολέμου και είχαν συλληφθεί από τους Συμμάχους. Αντιμετώπισαν κατηγορίες για εγκλήματα κατά της ειρήνης, εγκλήματα πολέμου, εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας και συμμετοχή σε κοινό σχέδιο ή συνωμοσία για τη διάπραξή τους.

Ήταν μια πρωτοφανής για την εποχή διαδικασία. Η διεθνής κοινότητα δεν περιορίστηκε στην απόδοση ευθυνών σε ένα ηττημένο κράτος. Έφερε συγκεκριμένους πολιτικούς και στρατιωτικούς ηγέτες ενώπιον δικαστηρίου για τις προσωπικές τους πράξεις και αποφάσεις.

Οι 12 καταδίκες σε θάνατο**

Σε θάνατο δι’ απαγχονισμού καταδικάστηκαν οι Χέρμαν Γκέρινγκ, Γιόαχιμ φον Ρίμπεντροπ, Βίλχελμ Κάιτελ, Ερνστ Καλτενμπρούνερ, Άλφρεντ Ρόζενμπεργκ, Χανς Φρανκ, Βίλχελμ Φρικ, Γιούλιους Στράιχερ, Φριτς Ζάουκελ, Άλφρεντ Γιοντλ, Άρτουρ Ζάις-Ίνκουαρτ και Μάρτιν Μπόρμαν. Ο Μπόρμαν είχε δικαστεί ερήμην, καθώς η τύχη του εκείνη την εποχή παρέμενε άγνωστη.

Ο ισχυρότερος από τους κατηγορουμένους ήταν ο Χέρμαν Γκέρινγκ, αρχηγός της Luftwaffe και για χρόνια ένας από τους στενότερους συνεργάτες του Αδόλφου Χίτλερ. Δεν οδηγήθηκε ποτέ στην αγχόνη. Αυτοκτόνησε με κυάνιο το βράδυ πριν από την εκτέλεσή του. Οι υπόλοιποι καταδικασμένοι σε θάνατο που βρίσκονταν υπό κράτηση εκτελέστηκαν στις 16 Οκτωβρίου 1946.

Ισόβια, φυλακίσεις και τρεις αθωώσεις**

Σε ισόβια κάθειρξη καταδικάστηκαν οι Ρούντολφ Ες, Βάλτερ Φουνκ και Έριχ Ρέντερ. Ο Καρλ Ντένιτς καταδικάστηκε σε 10 χρόνια φυλάκισης, ο Κονσταντίν φον Νόιρατ σε 15 χρόνια και οι Μπάλντουρ φον Σίραχ και Άλμπερτ Σπέερ σε 20 χρόνια. Τρεις κατηγορούμενοι αθωώθηκαν: ο Χανς Φρίτσε, ο Φραντς φον Πάπεν και ο Χιάλμαρ Σαχτ. Συνολικά, από τους 22 κατηγορουμένους για τους οποίους εκδόθηκε απόφαση, οι 19 κρίθηκαν ένοχοι και οι τρεις αθωώθηκαν.

Για πρώτη φορά «δεν εκτελούσα απλώς διαταγές»**

Η ιστορική σημασία της Νυρεμβέργης δεν περιορίστηκε στις ποινές. Μία από τις θεμελιώδεις αρχές που αναδείχθηκαν ήταν ότι τα διεθνή εγκλήματα διαπράττονται από ανθρώπους και επομένως συγκεκριμένα πρόσωπα μπορούν να φέρουν ατομική ποινική ευθύνη, ακόμη και όταν ενεργούν στο όνομα ενός κράτους.

Παράλληλα, η εκτέλεση εντολών ανωτέρου δεν αναγνωρίστηκε ως αυτόματη απαλλαγή από την ευθύνη. Η αρχή αυτή επηρέασε βαθιά την εξέλιξη του διεθνούς ποινικού δικαίου τις επόμενες δεκαετίες. Η Νυρεμβέργη αποτέλεσε έτσι έναν από τους σημαντικότερους προδρόμους του σύγχρονου συστήματος διεθνούς ποινικής δικαιοσύνης.

Ποιοι Ναζί κατάφεραν να την κοπανήσουν**

Η Νυρεμβέργη δεν έφερε στο εδώλιο όλους τους ανθρώπους που είχαν πρωταγωνιστήσει στη ναζιστική μηχανή. Ο Χίτλερ και ο Γκέμπελς είχαν αυτοκτονήσει στο Βερολίνο. Ο Χάινριχ Χίμλερ αυτοκτόνησε μετά τη σύλληψή του από τους Βρετανούς. Άλλοι όμως πραγματικά την κοπάνησαν. Μέσω δικτύων διαφυγής, πλαστών εγγράφων και διαδρομών που έμειναν γνωστές ως ratlines, αρκετοί Ναζί εγκατέλειψαν την Ευρώπη. Η Νότια Αμερική εξελίχθηκε σε βασικό καταφύγιο.

Άντολφ Άιχμαν**

Ένας από τους βασικούς οργανωτές των εκτοπίσεων των Εβραίων προς τα στρατόπεδα εξόντωσης. Κατέφυγε στην Αργεντινή και έζησε με το όνομα Ρικάρντο Κλέμεντ. Το 1960 εντοπίστηκε και συνελήφθη από Ισραηλινούς πράκτορες. Μεταφέρθηκε στο Ισραήλ, δικάστηκε και εκτελέστηκε το 1962.

Γιόζεφ Μένγκελε**

Ο διαβόητος γιατρός του Άουσβιτς, γνωστός για τα εγκληματικά πειράματα πάνω σε κρατουμένους. Έφυγε το 1949 για την Αργεντινή και αργότερα έζησε στην Παραγουάη και στη Βραζιλία. Δεν συνελήφθη ποτέ. Πέθανε το 1979 στη Βραζιλία έπειτα από εγκεφαλικό επεισόδιο ενώ κολυμπούσε και πνίγηκε. Η ταυτότητα των λειψάνων του επιβεβαιώθηκε αργότερα και με εξέταση DNA.

Κλάους Μπάρμπι**

Ο διαβόητος «χασάπης της Λυών», αξιωματικός της Γκεστάπο. Διέφυγε στη Βολιβία και έζησε με το όνομα Κλάους Άλτμαν. Τελικά εκδόθηκε στη Γαλλία, όπου το 1987 καταδικάστηκε σε ισόβια για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας.

Φραντς Στανγκλ**

Διοικητής των στρατοπέδων εξόντωσης Σομπιμπόρ και Τρεμπλίνκα. Διέφυγε αρχικά στη Συρία και στη συνέχεια στη Βραζιλία. Συνελήφθη το 1967, εκδόθηκε στη Δυτική Γερμανία και καταδικάστηκε σε ισόβια.

Βάλτερ Ράουφ**

Στέλεχος των SS που συνδέθηκε με τα κινητά φορτηγά αερίων, τα οποία χρησιμοποιήθηκαν για μαζικές δολοφονίες. Διέφυγε τελικά στη Χιλή. Παρά τις προσπάθειες για την έκδοσή του, δεν οδηγήθηκε ποτέ σε μεταπολεμική δίκη και πέθανε στο Σαντιάγο το 1984.

Η μεγάλη παρανόηση με τον Μπόρμαν**

Για δεκαετίες υπήρχαν φήμες ότι και ο Μάρτιν Μπόρμαν, ο πανίσχυρος γραμματέας του Χίτλερ, είχε καταφέρει να διαφύγει στη Νότια Αμερική. Γι’ αυτό άλλωστε δικάστηκε ερήμην στη Νυρεμβέργη και καταδικάστηκε σε θάνατο.

Τελικά όμως αποδείχθηκε ότι δεν είχε διαφύγει. Ανθρώπινα λείψανα που βρέθηκαν στο Βερολίνο το 1972 ταυτοποιήθηκαν ως δικά του και η ταυτότητά τους επιβεβαιώθηκε αργότερα με γενετικό έλεγχο. Ο Μπόρμαν είχε πεθάνει κατά την προσπάθεια διαφυγής από το Βερολίνο τον Μάιο του 1945.

Η απόφαση της Νυρεμβέργης έκλεισε έναν μεγάλο λογαριασμό με την ηγεσία του Τρίτου Ράιχ. Δεν έκλεισε όμως όλους τους λογαριασμούς του ναζισμού. Για δεκαετίες μετά το τέλος του πολέμου, φυγάδες εγκληματίες αναζητούνταν σε ολόκληρο τον κόσμο. Κάποιοι συνελήφθησαν και δικάστηκαν. Άλλοι κατάφεραν να πεθάνουν ελεύθεροι, χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από τα εγκλήματα για τα οποία κατηγορούνταν.