Ανίτα Μποργκ (1949 – 2003): Η γυναίκα που έβαλε τις γυναίκες στην τεχνολογία

Η Ανίτα Μποργκ κατάλαβε από πολύ νωρίς ότι η ατομική επιτυχία, όσο λαμπρή κι αν είναι, δεν αλλάζει από μόνη της τους κανόνες του παιχνιδιού. Ετσι, προχώρησε όχι μόνο στο να αποδείξει ότι μια γυναίκα μπορούσε να διακριθεί στον ανδροκρατούμενο κόσμο της πληροφορικής, αλλά και στο να αλλάξει αυτή την πραγματικότητα. Ωστόσο, χρειαζόταν δίκτυο, συλλογική φωνή, θεσμούς και, κυρίως, μια διαφορετική αντίληψη για το ποιος σχεδιάζει την τεχνολογία και για ποιους ανθρώπους τη σχεδιάζει. Η Μποργκ υποστήριζε πως δίχως γυναίκες η ίδια η τεχνολογία θα παρέμενε φτωχότερη, μεροληπτική και επικίνδυνα αποκομμένη από τις ανάγκες της μισής ανθρωπότητας.

Γεννημένη στο Σικάγο, στις 17 Ιανουαρίου 1949, μεγάλωσε μετακινούμενη με την οικογένειά της σε διαφορετικές περιοχές των Ηνωμένων Πολιτειών. Οχι, δεν ήταν παιδί-θαύμα, ούτε ανήκε σε εκείνες τις μυθοποιημένες περιπτώσεις παιδιών που έγραφαν κώδικα από το δημοτικό. Συνάντησε τον προγραμματισμό το 1969, όταν ήταν είκοσι ετών, και όπως είπε αργότερα, μπήκε στον χώρο σχεδόν τυχαία. Το ταλέντο της, όμως, δεν άργησε να φανεί. Εργάστηκε ως προγραμματίστρια και έφτασε το 1981 στην απόκτηση διδακτορικού από το Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης, στην Επιστήμη των Υπολογιστών. Η διατριβή της αφορούσε την αποδοτικότητα του συγχρονισμού στα λειτουργικά συστήματα – ένα ιδιαίτερα δύσκολο τεχνικό πεδίο, πολύ μακριά από τη βολική εικόνα της γυναίκας που ασχολείται μόνο με την «κοινωνική πλευρά» της τεχνολογίας.

Εργάστηκε στη Nixdorf Computer και κατόπιν στην Digital Equipment Corporation, μία από τις σημαντικότερες εταιρείες πληροφορικής της εποχής. Εκεί ανέπτυξε το MECCA, ένα σύστημα ηλεκτρονικής επικοινωνίας που επέτρεπε σε ανθρώπους οι οποίοι βρίσκονταν σε διαφορετικά τμήματα και γεωγραφικά σημεία να συνεργάζονται και ν’ ανταλλάσσουν πληροφορίες. Και όλα αυτά, πολύ πριν από την καθολική εξάπλωση του διαδικτύου, την ανακάλυψη του fb και των λοιπών κοινωνικών δικτύων. Η Μποργκ τα κατάφερε γιατί είχε ήδη καταλάβει κάτι ουσιώδες: πως οι υπολογιστές δεν ήταν απλώς μηχανές υπολογισμών, αλλά μπορούσαν να γίνουν τόποι συνάντησης.

Αυτή η αντίληψη πήρε και πολιτική διάσταση. Το 1987 σε ένα επιστημονικό συνέδριο, η Μποργκ παρατήρησε πόσο λίγες ήταν οι γυναίκες. Μια συζήτηση μεταξύ τους οδήγησε στη δημιουργία του Systers, μιας ηλεκτρονικής κοινότητας για γυναίκες που εργάζονταν στην πληροφορική. Το όνομα συνδύαζε τις λέξεις sisters («αδερφές») και systems («συστήματα»). Επρόκειτο για ένα πρωτοποριακό δίκτυο αλληλοϋποστήριξης, ανταλλαγής τεχνικών γνώσεων και επαγγελματικών ευκαιριών ανάμεσα στις γυναίκες του χώρου και σε όσες ήθελαν να μπουν σε αυτόν. Πολύ πριν από τα κοινωνικά δίκτυα, η Μποργκ χρησιμοποίησε την ίδια την τεχνολογία για ν’ αντιμετωπίσει την έμφυλη απομόνωση που γεννούσε η τεχνολογική βιομηχανία. Μια γυναίκα για τις άλλες γυναίκες είναι η πρώτη που έκανε κάτι τέτοιο… και δεν το γνωρίζουμε καν!

Το 1994, μαζί με την Τέλε Γουίτνεϊ, οργάνωσε την πρώτη Grace Hopper Celebration of Women in Computing, μια συνάντηση που πήρε το όνομά της από την πρωτοπόρο προγραμματίστρια, Γκρέις Χόπερ. Η διοργάνωση εξελίχθηκε στη μεγαλύτερη διεθνή συνάντηση γυναικών στην τεχνολογία. Τρία χρόνια αργότερα, η Μποργκ εγκατέλειψε τη θέση της στη Xerox PARC και ίδρυσε το Institute for Women and Technology, θέτοντας έναν εξαιρετικά φιλόδοξο στόχο: έως το 2020 οι γυναίκες να αποτελούν το 50% των ανθρώπων που σχεδιάζουν και κατασκευάζουν την τεχνολογία.

Ο στόχος δεν επιτεύχθηκε. Αυτό, ωστόσο, όχι μόνο δεν ακυρώνει τη διορατικότητα της Μποργκ, τουναντίον δείχνει πόσο βαθύ ήταν –και παραμένει– το πρόβλημα που είχε εντοπίσει. Η ίδια αντιμετώπιζε την ισότητα ως προϋπόθεση για καλύτερη επιστήμη. «Αν θέλεις να σκεφτείς έξω από το κουτί, γιατί να μη μιλήσεις με ανθρώπους που δεν βρίσκονται μέσα στο κουτί;», είχε πει.

Και προειδοποιούσε: «Βρισκόμαστε σε ένα μοναδικό σημείο της Ιστορίας, όπου όσα κατασκευάζουμε θα επηρεάσουν καθοριστικά την κοινωνική, πολιτική, οικονομική και προσωπική μας ζωή». Πόσο δίκιο είχε…

Κάτι ακόμη που συνήθιζε να λέει ήταν πως «Δεν ζητώ από τις γυναίκες να μιμηθούν τους άνδρες για να χωρέσουν σε ένα ήδη διαμορφωμένο σύστημα. Τις καλώ να το μετασχηματίσουν!». Και συνέχιζε: «Διατηρήστε ενεργή τη φαντασία σας για όσα μπορείτε να κάνετε και για όσα είναι δυνατά». Ταυτόχρονα απέφευγε τον εύκολο ηρωισμό: «Να έχετε αρχές και να εργάζεστε γι’ αυτές, αλλά να είστε υπομονετικές με τον εαυτό σας όταν δεν μπορείτε να αλλάξετε ολόκληρο τον κόσμο. Δεν μπορείτε να τα κάνετε όλα μόνες σας».

Τιμήθηκε, μεταξύ άλλων, με το βραβείο Augusta Ada Lovelace, το EFF Pioneer Award και το Heinz Award for Technology, the Economy and Employment. Το 1999 διαγνώστηκε με όγκο στον εγκέφαλο. Συνέχισε να εργάζεται και να διευθύνει το Ινστιτούτο μέχρι το 2002. Πέθανε στις 6 Απριλίου 2003, σε ηλικία μόλις 54 ετών. Μετά τον θάνατό της, το Ινστιτούτο πήρε το όνομά της.

Η Ανίτα Μποργκ υπήρξε σπουδαία επιστήμονας αλλά κυρίως ήταν μια σπουδαία γυναίκα. Ακριβώς γιατί αρνήθηκε να θεωρήσει την προσωπική της άνοδο ως απόδειξη ότι το σύστημα λειτουργούσε. Ανοιξε την πόρτα, κοίταξε πίσω της και απαίτησε να περάσουν κι άλλες. «Δεν ψάχνω μια θέση στο μέλλον. Αγωνίζομαι ώστε οι γυναίκες να έχουν το δικαίωμα να το σχεδιάσουν», έλεγε. Τόσο απλά, τόσο σοβαρά, τόσο ακέραια.