Το φίδι «δαγκώνει» τη νεολαία: Πώς διεισδύει στα σχολεία ο φασισμός – Τι αντιμετωπίζουν οι εκπαιδευτικοί

Δεκατρία χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τη δολοφονία του Παύλου Φύσσα από τη Χρυσή Αυγή στο Κερατσίνι, η πρώτη επέτειος μετά την τελεσίδικη καταδίκη της εγκληματικής οργάνωσης.

Ηταν η δολοφονία που άλλαξε τα πάντα. Είχαν προηγηθεί χρόνια επιθέσεων σε μετανάστες και πολιτικούς αντιπάλους, η δολοφονία του Σαχζάτ Λουκμάν, η δολοφονική επίθεση στους Αιγύπτιους ψαράδες και μόλις λίγες μέρες νωρίτερα η άγρια επίθεση στους συνδικαλιστές του ΠΑΜΕ στο Πέραμα. Ο φετινός Αντιφασιστικός Σεπτέμβρης βρίσκει έναν από τους καταδικασμένους διευθυντές της εγκληματικής οργάνωσης ξανά εκτός φυλακής. Τι σημαίνουν όμως για τη νεολαία όλα αυτά;

Ενα παιδί 13 ετών σήμερα γεννήθηκε τη χρονιά που δολοφονήθηκε ο Παύλος Φύσσας. Ενας σημερινός 18χρονος τότε ήταν πέντε χρόνων. Μια ολόκληρη γενιά μπαίνει στην πολιτική και κοινωνική ζωή χωρίς καμία βιωμένη μνήμη από τα τάγματα εφόδου, τον Αγιο Παντελεήμονα, τα μαχαιρώματα, τα πογκρόμ. Δεν θυμάται τη Χρυσή Αυγή να παριστάνει το πολιτικό κόμμα στη Βουλή και να λειτουργεί σαν εγκληματική οργάνωση στον δρόμο. Το πιο ανησυχητικό είναι ότι αρχίζουν να τη «θυμούνται» παιδιά που δεν την έζησαν ποτέ.

Επανεμφάνιση

Τον Ιούνιο που μας πέρασε, στο κέντρο της Αλεξανδρούπολης, περίπου 50 ανήλικοι, κυρίως μαθητές Γυμνασίου, συγκεντρώνονταν επί μέρες, φώναζαν συνθήματα υπέρ της Χρυσής Αυγής, χαιρετούσαν ναζιστικά και χλεύαζαν περαστικούς που αντιδρούσαν. Στην υπόθεση της λεγόμενης «Εθνικιστικής Νεολαίας Θεσσαλονίκης» 13 κατηγορούμενοι, που τρομοκρατούσαν από μαθητές σε σχολεία έως γιατρούς σε νοσοκομεία, καταδικάστηκαν το καλοκαίρι σε ποινές φυλάκισης από ένα έως τέσσερα χρόνια. Τον Μάρτιο σε σχολείο στον Βύρωνα (ΓΕΛ Καρέα) φασιστικά συνθήματα και ναζιστικά σύμβολα εμφανίστηκαν με προτροπή για «ξύλο στους αριστερούς καθηγητές». Δεν είναι τα μοναδικά περιστατικά.

«Δεν μπορούμε να πούμε ότι υπάρχει μια ακροδεξιά στροφή της νεολαίας. Ωστόσο δεν πρέπει να υποτιμάται ότι πολλά από αυτά τα παιδιά προέρχονται από γονείς που ήταν επιρροή της Χρυσής Αυγής. Και τώρα ενεργοποιούνται μέσα από τα social, από μια φασιστική προπαγάνδα που λέει “μπορεί τότε να το παρακάναμε, αλλά γενικά έχουμε δίκιο”. Οταν μιλάμε για τη γενοκτονία στη Γάζα, η γραμμή που αναπαράγουν είναι “οι Εβραίοι που είναι πίσω από όλα, αλλά δεν μας νοιάζει καθόλου και για τους ισλαμιστές στην Παλαιστίνη», αναφέρει στην «Εφ.Συν.» ο εκπαιδευτικός Πάνος Χουντής, με χρόνια εμπειρίας σε σχολεία της δευτεροβάθμιας και σε ΕΠΑΛ σε «δύσκολες» περιοχές στη Δυτική Αττική.

Τον ρωτάμε τι κάνει το έδαφος εύφορο για την επώαση του αβγού του φιδιού; «Δεν είναι τυχαίο ότι αυτοί όλοι εμφανίζονται όταν δεν υπάρχει υποψία μαθητικού κινήματος. Οταν υπάρχει κόσμος που διεκδικεί μαζικά, εξαφανίζεται το φαινόμενο, εξαφανίζεται η πλατιά βάσης στήριξης που είναι οι διάφοροι “ανυποψίαστοι”. Ακόμα και οι καθηγητές αποφεύγουν να μιλήσουν. Εχουμε και τους διευθυντές που συνήθως θέλουν να υπηρετήσουν τις αντιεκπαιδευτικές πολιτικές Μητσοτάκη. Στόχος τους είναι να μην υπάρχει κανένας αγώνας, καμία διεκδίκηση. Ακριβώς εκεί αναφύονται τέτοια φαινόμενα».

Η φιλόλογος και πρόεδρος της Δ’ ΕΛΜΕ Θεσ/κης, Σοφία Στεφανίδου, θεωρεί ότι «έχει ξαναφουντώσει το κακό. Καταρχάς έχει αυξηθεί εντός του σχολικού περιβάλλοντος η διάδοση ανορθολογικών, αντιεπιστημονικών και συνωμοσιολογικών απόψεων, ειδικά μετά την πανδημία, με άμεση επιρροή από βιντεάκια στο Τik Tok και στο Instagram. Αναπαράγεται πολύ η κατασκευή ενός φανταστικού εχθρού που απειλεί το έθνος μας, ότι το Ισλάμ θα αλλοιώσει τον πολιτισμό μας. Ο λόγος όμως που αυτό αποκτά μεγαλύτερη επιρροή είναι γιατί ένα μεγάλο κομμάτι του πολιτικού κόσμου και εκπροσώπων της Εκκλησίας το υιοθετεί. Υπάρχει μάλιστα ένα κομμάτι ακροδεξιών μαθητών το οποίο είναι “διαβασμένο” στον ιστορικό αναθεωρητισμό. Οταν αντιπαρατίθεσαι μαζί τους με επιχειρήματα που τους στριμώχνουν, στο τέλος το ρίχνουν στη ”θρησκεία μας”, στον αιώνιο ”εχθρό”, που είναι η Τουρκία, στη woke ατζέντα και μιλάνε για “εθνοπροδότες”».

Υποβόσκουν

Η εικόνα από το εσωτερικό των σχολείων είναι σίγουρα πιο σύνθετη από μερικές σβάστικες στα θρανία. Αυτό καταγράφει και πρόσφατη (2025) διδακτορική έρευνα της Αγγελικής Ηλία στο Πανεπιστήμιο του Μπέρμιγχαμ (με τίτλο «Ανάλυση των εμπειριών των εκπαιδευτικών στην οικοδόμηση ανθεκτικότητας απέναντι στη ριζοσπαστικοποίηση που σχετίζεται με τον δεξιό εξτρεμισμό στα ελληνικά δημόσια σχολεία»), η οποία βασίστηκε μεταξύ άλλων σε έρευνα μέσα σε τάξεις 12 δημόσιων σχολείων στην Ελλάδα και σε συνεντεύξεις με πολλούς εκπαιδευτικούς και διευθυντές. «Εχω δει μαθητές να χαιρετούν ναζιστικά, έχω ακούσει και για ένα περιστατικό με έναν μαθητή να πιέζει κάποιον άλλο να χαιρετήσει ναζιστικά. Τέτοιες αντιλήψεις υπάρχουν γενικότερα. Δεν εκφράζονται εύκολα, αλλά υποβόσκουν. Δεν νομίζω ότι έχουν εξαφανιστεί» σημειώνει διευθυντής σχολείου. Σε άλλο σχολείο ένας καθηγητής επισήμανε ότι υπάρχουν εκπαιδευτικοί που συμβάλλουν ενεργά στην προώθηση της ακροδεξιάς ιδεολογίας «στο όνομα του πατριωτισμού». «Στο συγκεκριμένο σχολείο αρκετοί μαθητές με ρώτησαν με αγωνία, ενώ τους παρουσίαζα την έρευνά μου, τι θα συμβεί αν διαπιστώσουν ότι ένας καθηγητής εκφράζει απόψεις ακροδεξιάς ιδεολογίας μέσα στην τάξη;» αναφέρει η ερευνήτρια.

Βιωματικά

«Τα ανθρώπινα δικαιώματα πάντως δεν μπορούν να διδαχθούν σε πέντε διδακτικές ώρες» λέει μια εκπαιδευτικός στην έρευνα. «Η διδασκαλία τους είναι ουσιαστικά βιωματική. Αν δεν μπορώ να το κάνω βιωματικά, τότε αυτό δεν σημαίνει τίποτα για τα παιδιά. Πρέπει να τους δείξω τα ανθρώπινα δικαιώματα στην πράξη» προσθέτει. Για τη Σοφία Στεφανίδου «πολύ μεγαλύτερη σημασία από τις διαλέξεις εντός μαθήματος για τον φασισμό έχουν οι πολιτιστικές δράσεις, τα θεατρικά, οι συναυλίες, οι ιστορικές περιηγήσεις. Αυτά αφήνουν μεγαλύτερο αποτύπωμα στα παιδιά. Αλλά για να αλλάξουν τα πράγματα χρειάζεται να δοθεί μεγαλύτερη εμπιστοσύνη στον εκπαιδευτικό και δυνατότητα παιδαγωγικής ελευθερίας, που σήμερα δεν υπάρχει μπροστά σε ένα κλίμα φόβου και πειθαρχικών διώξεων».

Πάνος Χουντής, εκπαιδευτικός

«Δεν είναι τυχαίο ότι αυτοί όλοι εμφανίζονται όταν δεν υπάρχει υποψία μαθητικού κινήματος· όταν υπάρχει κόσμος που διεκδικεί μαζικά, εξαφανίζεται το φαινόμενο, εξαφανίζεται η πλατιά βάση στήριξης, που είναι οι διάφοροι “ανυποψίαστοι”»

Σοφία Στεφανίδου, φιλόλογος και πρόεδρος της Δ’ ΕΛΜΕ Θεσ/κης

«Εχει ξαναφουντώσει το κακό. Καταρχάς έχει αυξηθεί εντός του σχολικού περιβάλλοντος η διάδοση ανορθολογικών, αντιεπιστημονικών και συνωμοσιολογικών απόψεων, ειδικά μετά την πανδημία, με άμεση επιρροή από βιντεάκια στο Τik Tok και στο Instagram»