Παγκόσμια Ημέρα Αλτσχάιμερ: Οι πρόσφατες ανακαλύψεις για την καταπολέμηση της Νόσου

Κάθε χρόνο, η Παγκόσμια Ημέρα φέρει ένα βασικό μήνυμα ή θεματική, που αποτελεί κινητήριο μοχλό ευασθητοποίησης, εκπαίδευσης ή διαλεύκανσης μύθων σχετικά με την άνοια

Τόσο η 21η Σεπτεμβρίου, όσο και ο μήνας ευρύτερα, τιμούν τις προσπάθειες για την καταπολέμηση της Νόσου Αλτσχάιμερ, στοχεύοντας στην πρόληψη, εξεύρεση νέων θεραπειών και ευαισθητοποίηση του κοινού για την πάθηση.

Ειδικότερα, η 21η Σεπτεμβρίου, τιμάται ως Παγκόσμια Ημέρα Αλτσχάιμερ, κατά την οποία οι οργανισμοί που μάχονται για τη Νόσο σε όλο τον κόσμο επικεντρώνουν τις προσπάθειές τους στην ευαισθητοποίηση σχετικά με τη Νόσο Αλτσχάιμερ και την άνοια ευρύτερα.

Η ιστορία της Παγκόσμιας Ημέρας Αλτσχάιμερ

Η Παγκόσμια Ημέρα Αλτσχάιμερ καθιερώθηκε κατά την έναρξη του ετήσιου συνεδρίου της ADI (Alzheimer’s Disease International) στο Εδιμβούργο στις 21 Σεπτεμβρίου 1994, για τον εορτασμό της 10ης επετείου της.

Η 21η Σεπτεμβρίου σηματοδοτεί το κεντρικό σημείο του Παγκόσμιου Μήνα Αλτσχάιμερ και αποτελεί τη μέρα που λαμβάνουν χώρα οι περισσότερες παγκόσμιες δραστηριότητες και εκστρατείες ευαισθητοποίησης. Παράλληλα, είναι η ημέρα που η ADI συνήθως δημοσιεύει την Παγκόσμια Έκθεση για το Αλτσχάιμερ.

Ο Παγκόσμιος Μήνας Αλτσχάιμερ

Ο Σεπτέμβρης έχει καθιερωθεί από το 2012 ως Παγκόσμιος Μήνας Αλτσχάιμερ. Η απόφαση να υφίσταται ένας ολόκληρος μήνας για τη Νόσο καταδεικνύει τη σημασία και το βάθος που θέλουν να δώσουν οι εμπλεκόμενοι φορείς για την ευαισθητοποίηση και δράση ενάντια της πάθησης.

Σκοπός και μηνύματα της ημέρας

Τόσο η Παγκόσμια Ημέρα Αλτσχάιμερ όσο και ο Παγκόσμιος Μήνας Αλτσχάιμερ, φέρνουν κοντά άτομα που ζουν με άνοια, τους φροντιστές και τις οικογένειές τους, επαγγελματίες υγείας και φροντίδας, ερευνητές και επιστήμονες, καινοτόμους και επιχειρηματίες, τα μέσα ενημέρωσης και άλλους, από όλο τον κόσμο.

Αυτή η ημέρα δίνει την ευκαιρία σε κάθε ενδιαφερόμενο μέρος που εμπλέκεται με τη Νόσο και την άνοια ευρύτερα σε όλο τον κόσμο, να αποκτήσουν αναγνώριση και αξιοπιστία για το έργο που επιτελούν, με σκοπό να βρεθούν σε ισχυρή θέση και να επηρεάσουν τους φορείς που μπορούν να βοηθήσουν στο έργο τους ουσιαστικά (π.χ. κυβερνήσεις).

Πώς τιμάται η Παγκόσμια Ημέρα Αλτσχάιμερ

Κάθε χρόνο, η Παγκόσμια Ημέρα φέρει ένα βασικό μήνυμα ή θεματική, που αποτελεί κινητήριο μοχλό ευαισθητοποίησης, εκπαίδευσης ή διαλεύκανσης μύθων σχετικά με την άνοια.

Για το 2026, η θεματική της φετινής εκστρατείας φέρει τον τίτλο «The Earlier You Know, The More You Can Do: A Dementia Diagnosis Matters» («Όσο νωρίτερα το μάθεις, τόσο περισσότερα μπορείς να κάνεις: Η διάγνωση της άνοιας έχει σημασία»).

Η καμπάνια θίγει το ζήτημα της μειωμένης ευαισθητοποίησης, του στιγματισμού και των διακρίσεων γύρω από την άνοια, ρίχνοντας φως στο επίκαιρο και σημαντικό ζήτημα της έγκαιρης διάγνωσης, στοχεύοντας στην επίλυση των ζητημάτων αυτών.

Στην Ελλάδα, ιδιωτικοί και δημόσιοι φορείς, διοργανώνουν εκδηλώσεις ευαισθητοποίησης, ενημέρωσης και δράσεις για τη Νόσο Αλτσχάιμερ, την άνοια ευρύτερα αλλά και συνδέσεις με άλλες καταστάσεις υγείας που πρέπει να γνωρίζουμε. Για να βρείτε σχετικές εκδηλώσεις στην περιοχή σας, μπορείτε να αναζητήσετε στο διαδίκτυο με τη χρήση του όρου της Παγκόσμιας Ημέρας και την περιοχή σας.

Στατιστικά & ενδιαφέροντα στοιχεία

Το μέγεθος της κινητοποίησης για τη Νόσο Αλτσχάιμερ είναι τεράστιο, γιατί η ίδια η νόσος έχει βαθύ αντίκτυπο στις ανθρώπινες κοινωνίες. Περισσότεροι από 55 εκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως ζουν με Αλτσχάιμερ και άλλες μορφές άνοιας, με το πρόβλημα να μην περιορίζεται μόνο εκεί.

Σύμφωνα με πληροφορίες του Alzheimer’s Association, 1 στους 3 ηλικιωμένους ενήλικες πεθαίνει από Αλτσχάιμερ ή άλλη μορφή άνοιας, ένα νούμερο που αντιστοιχεί σε μεγαλύτερο ποσοστό θανάτων από τον καρκίνο του μαστού και του προστάτη μαζί. Παράλληλα, όσον αφορά τον κίνδυνο εμφάνισης Αλτσχάιμερ στην ηλικία των 45 ετών είναι 1 στις 5 για τις γυναίκες και 1 στους 10 για τους άνδρες, καταδεικνύοντας το υψηλό ποσοστό εμφάνισης σε σχέση με το φύλο.

Τέλος, σε ότι αφορά το κόστος υγείας και μακροχρόνιας φροντίδας για άτομα που ζουν με άνοια προβλέπεται να φτάσει τα 409 δισεκατομμύρια δολάρια το 2026 και σχεδόν το 1 τρισεκατομμύριο δολάρια το 2050.

Όλα τα παραπάνω συγκροτούν το πλαίσιο μιας αρκετά δύσκολης κατάστασης, η οποία απαιτεί συντονισμένη δράση και επενδύσεις για την αποτελεσματική αντιμετώπισή της.

Πώς μπορείτε να συμμετέχετε

Ένα βασικό ζήτημα που απασχολεί τους εμπλεκόμενους φορείς και τους επιστήμονες υγείας σε ότι αφορά τη Νόσο, είναι αυτό της ελλιπούς ή λανθασμένης πληροφόρησης. Γι’ αυτό, απαιτείται ενημέρωση για τη Νόσο και την άνοια ευρύτερα από τους επίσημους φορείς και τους ειδικούς προς το κοινό.

Παράλληλα, εκτός από την ευαισθητοποίηση που πρέπει να αποκτήσουμε όλοι για τη Νόσο, είναι σημαντικό να συμβάλλουμε και εμείς με τη σειρά μας στον τομέα της πρόληψης. Τα δεδομένα δείχνουν ότι η στοχευμένη πρόληψη και εξετάσεις για τη Νόσο μπορούν να επιβραδύνουν τα συμπτώματα και να αυξήσουν το προσδόκιμο ζωής του ασθενούς.

Οι πρόσφατες εξελίξεις στην καταπολέμηση της Νόσου Αλτσχάιμερ

Η πιο κοινή μορφή άνοιας, η νόσος Αλτσχάιμερ, που αποτελεί κύρια αιτία θανάτου στις ΗΠΑ και τα κρούσματα να αυξάνονται διαρκώς, η πίεση είναι μεγάλη για να βρεθεί μια λύση σε αυτή την εξουθενωτική και καταστροφική ασθένεια. Τα τελευταία χρόνια, ωστόσο, μια σειρά από πρωτοποριακές ανακαλύψεις σχετικά με τη νόσο Αλτσχάιμερ, ειδικότερα, έχουν δώσει ελπίδα. Ακολουθούν μερικές εξ αυτών.

Νέες θεραπείες

Το 2025, εισήλθαν στην αμερικανική αγορά φάρμακα για την καταπολέμηση της Νόσου. Δονανεμάμπη και η Λεκανεμάμπη μπλοκάρουν αμφότερες επιβλαβείς πρωτεΐνες στον εγκέφαλο και μπορούν να επιβραδύνουν την εξασθένηση κατά περίπου 30%. Στην Ελλάδα, οι ουσίες αναφέρονται στον ιστότοπο Γαληνός. Σε κάθε περίπτωση, τα αποτελέσματα είναι διφορούμενα, με κάποιες έρευνες να δείχνουν χαμηλή αποτελεσματικότητα.

Νέες εξετάσεις

Στις ΗΠΑ, προσφάτως, ο FDA ενέκρινε μια εξέταση αίματος για να βοηθήσει στην ανίχνευση της νόσου Αλτσχάιμερ στα πρώιμα στάδια**. Μέχρι πρόσφατα, η μόνη διαγνωστική επιλογή ήταν μια ακριβή σάρωση εγκεφάλου PET ή μια επεμβατική εξέταση οσφυονωτιαίας παρακέντησης.

Πλέον, με τη νέα εξέταση, οποιοσδήποτε άνω των 55 ετών που εμφανίζει συμπτώματα Αλτσχάιμερ μπορεί να κάνει μια εξέταση αίματος για να διαπιστωθεί εάν υπάρχουν αμυλοειδείς πλάκες, βασικοί δείκτες της Νόσου.

Μάλιστα, ως προς την αποτελεσματικότητα της εξέτασης, σε κλινικές μελέτες διαπιστώθηκε ότι η εξέταση αίματος προσδιόρισε σωστά την παρουσία αμυλοειδών πλακών σε πάνω από 91% των περιπτώσεων, με τους κλινικούς γιατρούς να λαμβάνουν την τελική απόφαση για το εάν η αιτία ήταν η νόσος Αλτσχάιμερ.

Στο Ηνωμένο Βασίλειο, επίσης, αναπτύχθηκε νέα μορφή εξέτασης για τη Νόσο**. Επιστήμονες στο Πανεπιστήμιο του Μπαθ ανέπτυξαν ένα τρίλεπτο τεστ μνήμης στο σπίτι που ονομάζεται «Fastball». Χρησιμοποιεί μια μορφή ηλεκτροεγκεφαλογραφήματος (EEG) για να καταγράψει την εγκεφαλική δραστηριότητα καθώς ένα άτομο παρακολουθεί μια ροή εικόνων, μερικές από τις οποίες επαναλαμβάνονται.

Η συσχέτιση με τη ΔΕΠΥ

Μια μελέτη του 2025 διαπίστωσε μια πιθανή σύνδεση μεταξύ της εγκεφαλικής σύστασης ατόμων με ΔΕΠΥ και αυτής για «άνοιες που σχετίζονται με την ηλικία, όπως η νόσος Αλτσχάιμερ». Χρησιμοποιώντας έναν συνδυασμό απεικόνισης εγκεφάλου με μαγνητική τομογραφία και αιματολογικών εξετάσεων, οι ερευνητές του Πανεπιστημίου της Γενεύης συνέκριναν 32 ενήλικες με ΔΕΠΥ με 29 ενήλικες χωρίς ΔΕΠΥ (και στις δύο περιπτώσεις, ηλικίας μεταξύ 25 και 45 ετών).

Στα αποτελέσματά τους, παρατήρησαν ότι οι ενήλικες με ΔΕΠΥ είχαν περισσότερο σίδηρο σε ορισμένες περιοχές του εγκεφάλου τους, μαζί με υψηλότερα επίπεδα στα νευροϊνίδια στο αίμα τους, τα οποία αποτελούν δείκτες άνοιας και Αλτσχάιμερ.

Μολονότι αποτελεί μια μικρή μελέτη περίπτωσης, ανοίγει το δρόμο για περαιτέρω έρευνα για να διαπιστωθεί εάν η μείωση των επιπέδων σιδήρου στον εγκέφαλο ενός ατόμου με ΔΕΠΥ θα μπορούσε να μειώσει την πιθανότητα εμφάνισης άνοιας όπως η Νόσος Αλτσχάιμερ στο μέλλον.

Η συσχέτιση με τη εμμηνόπαυση

Υπάρχουσες μελέτες έχουν προβεί στη συσχέτιση μεταξύ της ανάπτυξης άνοιας στις γυναίκες σε σχέση με τους άνδρες, ωστόσο, οι λόγοι που συμβαίνει αυτό εξακολουθεί να αποτελεί σημαντικό πεδίο μελέτης.

Πρόσφατη έρευνα εντόπισε ενδιαφέροντα ευρήματα στην εμμηνόπαυση. Σύμφωνα με το Nature Medicine, σχεδόν δύο τρίτα των γυναικών στην περιεμμηνόπαυση και μετά την εμμηνόπαυση αντιμετωπίζουν προβλήματα μνήμης. Η μείωση των επιπέδων οιστρογόνων κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου μπορεί να επηρεάσει τον μεταβολισμό του εγκεφάλου και έχει περιγραφεί από ορισμένους ερευνητές ως αιτία που ο γυναικείος εγκέφαλος αρχίζει να «καταναλώνει τον δικό του ιστό» σύμφωνα με ορισμένους ειδικούς.

Τα ευρήματα έχουν σημαντική βάση, καθώς επιβεβαιώθηκαν από βρετανική μελέτη με υψηλό δείγμα γυναικών (περίπου 125.000), στην οποία διαπιστώθηκε ότι η εμμηνόπαυση όχι μόνο μειώνει τη φαιά ουσία που σχετίζεται με τη μνήμη και το συναίσθημα, αλλά και ότι η θεραπεία ορμονικής υποκατάστασης δεν φάνηκε να αποτρέπει αυτή την απώλεια.

Βέβαια, άλλες έρευνες απέρριψαν τη συσχέτιση με τη μηδενική αποτελεσματικότητα της ορμονικής θεραπείας, με τους ειδικούς να κρίνουν ότι οι παρεμβάσεις «που αντιμετωπίζουν τόσο τους ορμονικούς παράγοντες όσο και την υγεία των συνάψεων» θα μπορούσαν ενδεχομένως να βοηθήσουν στην αποτροπή της νόσου Αλτσχάιμερ στις γυναίκες.

Πρόβλεψη της Νόσου με την Τεχνητή Νοημοσύνη

Δύο μελέτες, μία στις ΗΠΑ και μία στο Ηνωμένο Βασίλειο, διαπίστωσαν ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να συμβάλλει στην πρώιμη διάγνωση της Νόσου Αλτσχάιμερ. Ειδικότερα, ερευνητές του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνια, δημιούργησαν ένα μοντέλο μηχανικής μάθησης που μπορεί να προβλέψει την ασθένεια έως και επτά χρόνια πριν εμφανιστούν οποιαδήποτε συμπτώματα.

Αναφορικά με την αποτελεσματικότητα του εργαλείου, καταγράφηκε ποσοστό επιτυχίας 72%, ενώ εντόπισε και διαφορετικούς παράγοντες κινδύνου για άνδρες και γυναίκες: υπέρταση, υψηλή χοληστερόλη, ανεπάρκεια βιταμίνης D οι βασικότεροι εξ αυτών. Ως προγνωστικός παράγοντας θεωρήθηκε κι η οστεοπόρωση για τις γυναίκες, ενώ για τους άνδρες αποτέλεσε η στυτική δυσλειτουργία και η διόγκωση του προστάτη.

Πηγές: weforum.org, alzint.org, alz.org