Παγκόσμια Ημέρα Ανακουφιστικής Φροντίδας: Το σχέδιο υπάρχει, τώρα πρέπει να φτάσει στον ασθενή

Του Μιχάλη Χουρδάκη***

Ο πόνος δεν πρέπει να θεωρείται αναπόφευκτο τίμημα μιας σοβαρής ασθένειας. Και κανένας άνθρωπος δεν πρέπει να μένει μόνος απέναντί του.

Η Παγκόσμια Ημέρα Ανακουφιστικής Φροντίδας, στις 10 Οκτωβρίου, είναι φέτος αφιερωμένη στη διαχείριση του πόνου ως ουσιαστικού μέρους της ανακουφιστικής φροντίδας. Μας θυμίζει ότι η καλή ιατρική δεν εξαντλείται στη θεραπεία της νόσου. Περιλαμβάνει την ανακούφιση από τον πόνο και τα άλλα επιβαρυντικά συμπτώματα, την ψυχολογική και κοινωνική υποστήριξη, τη διατήρηση της ποιότητας ζωής και τη στήριξη της οικογένειας.

Η ανακουφιστική φροντίδα δεν ταυτίζεται με τις τελευταίες ημέρες της ζωής ούτε σημαίνει παραίτηση από τη θεραπεία. Μπορεί και πρέπει να παρέχεται παράλληλα με τις θεραπευτικές παρεμβάσεις σε ανθρώπους με σοβαρή, χρόνια, εξελικτική ή απειλητική για τη ζωή νόσο.

Το Εθνικό Σχέδιο Δράσης για την Ανακουφιστική Φροντίδα 2025–2030, που δημοσιεύθηκε τον Ιούνιο, αποτελεί θετική και αναγκαία εξέλιξη. Περιλαμβάνει οκτώ στρατηγικούς άξονες και 27 δράσεις, με χρονοδιαγράμματα, εμπλεκόμενους φορείς και προϋπολογισμούς. Το ίδιο όμως το Σχέδιο καταγράφει και την απόσταση που έχουμε ακόμη να διανύσουμε: περίπου 135.000 ασθενείς και οι οικογένειές τους χρειάζονται κάθε χρόνο τέτοιες υπηρεσίες, ενώ λιγότερο από το 1% των αναγκών σε εξειδικευμένη ανακουφιστική φροντίδα καλύπτεται σήμερα.

Το πραγματικό ερώτημα, λοιπόν, είναι απλό: πού μπορεί να απευθυνθεί σήμερα ένας ασθενής που πονά; Τι γίνεται όταν δεν μπορεί να μετακινηθεί από το σπίτι του; Ποιος στηρίζει την οικογένεια που έχει αναλάβει σχεδόν μόνη της τη φροντίδα;

Το ζήτημα το είχα θέσει στη Βουλή ήδη από τον Ιούνιο του 2025, αναδεικνύοντας τις ελλείψεις στις δημόσιες δομές και στην κατ’ οίκον φροντίδα. Σήμερα, που το Εθνικό Σχέδιο υπάρχει, το ζητούμενο αλλάζει: από τον σχεδιασμό περνάμε στην εφαρμογή. Χρειάζεται να γνωρίζουμε ποιες δράσεις έχουν ήδη ενεργοποιηθεί, ποιοι πόροι έχουν δεσμευθεί, ποιες υπηρεσίες λειτουργούν και πότε θα αναπτυχθούν οι επόμενες.

Κρίσιμος παράγοντας είναι το ανθρώπινο δυναμικό**. Το Σχέδιο εκτιμά ότι οι υφιστάμενες και οι πρώτες νέες εξειδικευμένες υπηρεσίες θα χρειαστούν περίπου 650 ιατρούς, νοσηλευτές και άλλους επαγγελματίες με κατάλληλη εκπαίδευση. Χωρίς ανθρώπους, οι δομές δεν λειτουργούν. Απαιτούνται λοιπόν εκπαίδευση, πιστοποιημένη επιμόρφωση, στελέχωση και συνεργασία Πανεπιστημίων και νοσοκομείων.

Για τη Θεσσαλονίκη και τη Βόρεια Ελλάδα** χρειαζόμαστε κάτι περισσότερο από μία ακόμη μεμονωμένη δομή: ένα περιφερειακό δίκτυο ανακουφιστικής φροντίδας που να συνδέει νοσοκομεία, Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας, ιατρεία πόνου, εξειδικευμένες ομάδες και το ΑΠΘ, με ισχυρό πυλώνα την οργανωμένη κατ’ οίκον φροντίδα. Για τον ασθενή με προχωρημένη νόσο ή έντονο πόνο, η δυνατότητα ασφαλούς φροντίδας στο σπίτι μπορεί να καθορίσει την ποιότητα της καθημερινότητάς του και παράλληλα να περιορίσει άσκοπες μετακινήσεις και νοσηλείες.

Όταν οι οργανωμένες υπηρεσίες δεν επαρκούν, το κενό καλύπτει σχεδόν πάντα η οικογένεια. Οι φροντιστές χρειάζονται εκπαίδευση, ψυχολογική υποστήριξη, δυνατότητα προσωρινής ανάπαυλας και ευρύτερη κοινωνική προστασία. Εδώ η πολιτική yγείας συναντά και τη δημογραφική πολιτική: μια χώρα που γερνά χρειάζεται υπηρεσίες που στηρίζουν όχι μόνο τον άνθρωπο που ασθενεί, αλλά και εκείνον που τον φροντίζει.

Το Εθνικό Σχέδιο είναι ένα θετικό βήμα. Το κριτήριο όμως θα είναι η εφαρμογή: εξασφαλισμένοι πόροι, εκπαιδευμένο προσωπικό, υπηρεσίες σε όλη τη χώρα και μετρήσιμη λογοδοσία.

Πίσω από κάθε αριθμό υπάρχει ένας άνθρωπος που ζητά να πονά λιγότερο και μια οικογένεια που ζητά βοήθεια. Η ανακούφιση από τον πόνο δεν μπορεί να εξαρτάται από τον ταχυδρομικό κώδικα, το εισόδημα ή την αντοχή μιας οικογένειας να τα βγάλει πέρα μόνη της.

Ένα σύστημα υγείας δεν κρίνεται μόνο από το πόσο αποτελεσματικά θεραπεύει. Κρίνεται και από το πόσο ανθρώπινα φροντίζει όταν ο άνθρωπος υποφέρει.

Ο Μιχάλης Χουρδάκης είναι Καθηγητής Ιατρικής ΑΠΘ, Διευθυντής του Συνεργαζόμενου Κέντρου του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για την Ποιότητα Ζωής και την Ευεξία και Βουλευτής Α΄ Θεσσαλονίκης, Υπεύθυνος Τομέα Δημογραφικού του ΠΑΣΟΚ – Κινήματος Αλλαγής**