Παράνομο εμπόριο καπνικών: Η ευρωπαϊκή “σκιά” των 22 δισ. ευρώ και τα “απόνερα” των φόρων

Διαβάζεται σε 5'

Διατυπώνεται και η άποψη ότι οι συνεχείς αυξήσεις της φορολογικής επιβάρυνσης ενδέχεται να έχουν μια παράπλευρη συνέπεια, δηλαδή, να καταστήσουν τα νόμιμα προϊόντα λιγότερο προσιτά για μέρος των καταναλωτών, ενισχύοντας τη ζήτηση για φθηνότερες επιλογές στη μαύρη αγορά.

30 Σεπτεμβρίου 2026 11:37

Νέα στοιχεία για την πορεία της κατανάλωσης καπνικών προϊόντων, αλλά και για την έκταση του παράνομου εμπορίου στην Ευρωπαϊκή Ένωση**, παρουσιάστηκαν την Τρίτη (29/9) στο πλαίσιο του 9ου Tobacco Summit Harm Reduction, φωτίζοντας παράλληλα τις σημαντικές οικονομικές και φορολογικές προεκτάσεις του φαινομένου.

Συγκεκριμένα, ο David Bird, Associate Director της βρετανικής KPMG, κατά τη διάρκεια του πάνελ με τίτλο «Η πρόκληση του παράνομου εμπορίου: Νέα στοιχεία, ρυθμιστικές πιέσεις και πολιτικές επιπτώσεις» (“The Illicit Trade Challenge: New Evidence, Regulatory Pressures and Policy Implications”), παρουσίασε στοιχεία για την εξέλιξη της κατανάλωσης προϊόντων νικοτίνης στην Ευρώπη κατά την τελευταία πενταετία, εστιάζοντας ιδιαίτερα και στην περίπτωση της Ελλάδας.

Μειώνονται τα νόμιμα, αυξάνονται τα παράνομα

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν, η κατανάλωση νόμιμων καπνικών προϊόντων στην Ευρώπη έχει υποχωρήσει κατά 4% την τελευταία πενταετία. Η εξέλιξη αυτή αποδίδεται κυρίως στη μείωση κατά 5% των πωλήσεων νόμιμα παραγόμενων τσιγάρων.

Την ίδια στιγμή, ωστόσο, η αγορά των παράνομων καπνικών προϊόντων κινείται προς την αντίθετη κατεύθυνση, καταγράφοντας αύξηση 6%. Όπως ανέφερε ο David Bird, η άνοδος αυτή συνδέεται σε μεγάλο βαθμό με την κυκλοφορία προϊόντων απομίμησης γνωστών εμπορικών σημάτων καπνού.

Η εξέλιξη αυτή δεν αφορά μόνο τη δημόσια υγεία ή τη λειτουργία της αγοράς. Έχει παράλληλα σημαντικό δημοσιονομικό αποτύπωμα για τα κράτη-μέλη της ΕΕ, καθώς τα προϊόντα που διακινούνται παράνομα δεν υπόκεινται στη φορολογία των αντίστοιχων νόμιμων προϊόντων.

Ενδεικτικό είναι ότι, σύμφωνα με την παρουσίαση, το 2025 η Ευρωπαϊκή Ένωση εκτιμάται ότι έχασε περίπου 22 δισ. ευρώ σε φορολογικά έσοδα εξαιτίας του παράνομου εμπορίου τσιγάρων.

Όπως επισημάνθηκε, πίσω από την εξέλιξη αυτή βρίσκεται και η ολοένα πιο οργανωμένη δράση των εγκληματικών δικτύων. Ο καλύτερος συντονισμός, η μεγαλύτερη επιχειρησιακή οργάνωση και η αποκέντρωση των δραστηριοτήτων τους έχουν καταστήσει το παράνομο εμπόριο περισσότερο σύνθετο και δυσκολότερο να αντιμετωπιστεί.

Έτσι, το πρόβλημα δεν περιορίζεται αποκλειστικά στις χώρες όπου καταγράφεται υψηλή κατανάλωση παράνομων προϊόντων. Μια χώρα μπορεί να μην αποτελεί σημαντική αγορά κατανάλωσης, αλλά να λειτουργεί ως ενδιάμεσος κρίκος στην παραγωγή ή τη μεταφορά τους. Πρόκειται, επομένως, για ένα διασυνοριακό ζήτημα, το οποίο δημιουργεί πρόσθετες απαιτήσεις ως προς τον έλεγχο, την επιτήρηση και τη ρύθμιση της αγοράς.

Γαλλία στην κορυφή – Άνοδος των θερμαινόμενων προϊόντων

Σε επίπεδο χωρών, η Γαλλία καταγράφει τη μεγαλύτερη κατανάλωση παράνομων προϊόντων καπνού στην Ευρώπη. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν, περίπου 21 δισεκατομμύρια παράνομα τσιγάρα καταναλώθηκαν στη χώρα το 2025. Ακολουθούν το Ηνωμένο Βασίλειο και η Ουκρανία.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν, την ίδια ώρα, τα δεδομένα για τα θερμαινόμενα προϊόντα καπνού. Η κατανάλωσή τους στην Ευρώπη έχει αυξηθεί κατά 7%, καταγράφοντας σημαντική άνοδο μέσα στην εξεταζόμενη περίοδο.

Η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις χώρες με τις υψηλότερες αυξήσεις, καθώς καταλαμβάνει την τέταρτη θέση, με την κατανάλωση θερμαινόμενων προϊόντων να εμφανίζει αύξηση 17% το 2025. Στην περίπτωση αυτή, πάντως, το μερίδιο των παράνομων προϊόντων εκτιμάται μόλις στο 1%.

Η ελληνική ιδιαιτερότητα

Η εικόνα που παρουσιάζει η Ελλάδα ως προς την κατανάλωση παράνομων τσιγάρων διαφοροποιείται από εκείνη που καταγράφεται συνολικά στην Ευρώπη.**

Ενώ στην ευρωπαϊκή αγορά η υποχώρηση της κατανάλωσης των νόμιμων προϊόντων συνδυάζεται με αύξηση της κατανάλωσης των παράνομων, στην Ελλάδα καταγράφεται μείωση και στις δύο κατηγορίες. Η εξέλιξη αυτή καθιστά την ελληνική περίπτωση διαφορετική σε σχέση με τη γενικότερη ευρωπαϊκή τάση.

Τα συγκεκριμένα δεδομένα αναδεικνύουν, παράλληλα, μια κρίσιμη παράμετρο της συζήτησης γύρω από το κάπνισμα:. Μρ άλλα λόγια, η μείωση των πωλήσεων των νόμιμων προϊόντων καπνού δεν συνεπάγεται αυτομάτως και αντίστοιχη μείωση της καπνιστικής συνήθειας.

Σε ένα μέρος της ευρωπαϊκής αγοράς, η υποχώρηση των νόμιμων προϊόντων φαίνεται να συνυπάρχει με τη στροφή ορισμένων καταναλωτών προς φθηνότερα προϊόντα της παράνομης αγοράς. Με τον τρόπο αυτό, η κατανάλωση μπορεί να διατηρείται, αλλά να μεταφέρεται από το νόμιμο στο παράνομο κανάλι.

Η δύσκολη ισορροπία της φορολογίας

Η συγκεκριμένη δυναμική επαναφέρει στο προσκήνιο και το ζήτημα της φορολογικής πολιτικής στα προϊόντα καπνού**. Η επιβάρυνση που συνδέεται με το κάπνισμα για τη δημόσια υγεία είναι δεδομένη, όπως δεδομένη είναι και η σύνδεσή του με σοβαρές παθήσεις, μεταξύ των οποίων τα καρδιαγγειακά νοσήματα και ο καρκίνος.

Ωστόσο, στο πλαίσιο της συζήτησης για τη φορολόγηση των καπνικών προϊόντων, διατυπώνεται και η άποψη ότι οι συνεχείς αυξήσεις της φορολογικής επιβάρυνσης ενδέχεται να έχουν μια παράπλευρη συνέπεια, δηλαδή, να καταστήσουν τα νόμιμα προϊόντα λιγότερο προσιτά για μέρος των καταναλωτών, ενισχύοντας τη ζήτηση για φθηνότερες επιλογές στη μαύρη αγορά.

Σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο, η καπνιστική συνήθεια δεν εξαλείφεται, αλλά αλλάζει κανάλι. Ο καταναλωτής μετακινείται από τη νόμιμη αγορά στην παράνομη, με αποτέλεσμα να περιορίζονται τα φορολογικά έσοδα του κράτους, ενώ παράλληλα παραμένει η επιβάρυνση που συνδέεται με το κάπνισμα για τα συστήματα υγείας.

Το ζήτημα, επομένως, δεν περιορίζεται στην επιλογή μεταξύ υψηλότερης ή χαμηλότερης φορολόγησης. Αφορά μια ευρύτερη ισορροπία ανάμεσα στη δημόσια υγεία, τα φορολογικά έσοδα, τη νόμιμη αγορά και την αντιμετώπιση του παράνομου εμπορίου — μια εξίσωση που, όπως δείχνουν τα διαθέσιμα στοιχεία, γίνεται ολοένα πιο σύνθετη στην Ευρώπη.