Τραγωδία στην Πλάκα: Τα κενά ασφάλειας και οι ελλιπείς έλεγχοι

Τι λέει στο documentonews.gr o ενεργειακός επιθεωρητής και μηχανολόγος μηχανικός ΑΠΘ Μιχάλης Χριστοδουλίδης.

Για μια ακόμη φορά ένα τραγικό περιστατικό στάθηκε ικανό να γκρεμίσει τη βιτρίνα επιτυχίας που με κάθε τρόπο έχει χτίσει η κυβέρνηση την τελευταία επταετία. Στην περίπτωση της τραγωδίας στην Πλάκα δε, το γκρέμισμα έχει κυριολεκτική σημασία.

Μετά την φονική έκρηξη, η οποία κόστισε τη ζωή σε έξι ανθρώπους και προκάλεσε την κατάρρευση ενός ολόκληρο κτιρίου και υλικές ζημιές σε άλλα, τα στόματα άρχισαν να ανοίγουν και να αποκαλύπτουν δύο πράγματα: Από τη μία, την απουσία ελέγχων και τα σοβαρά ζητήματα ασφάλειας. Από την άλλη την υπέρμετρη οικονομική ανάπτυξη μιας περιοχής- μέσω της υπερτουριστικοποίησης- με τους δείκτες της οικονομίας συνεχώς να μεγεθύνονται, τις υποδομές να κρίνονται ανεπαρκείς και τους νόμους να καταστρατηγούνται σε δημόσια θέα.

Το ίδιο ακριβώς μοτίβο με την υπόθεση Μαζωνάκη. Το ίδιο με τα τρένα. Το ίδιο και με τη «Βιολάντα».

Όχι, δεν προσφέρονται όλα τα θέματα για πολιτική εκμετάλλευση ούτε φυσικά είναι καθήκον και χρέος των δημοσιογράφων να στρέφουν πάντα την κουβέντα προς τα εκεί. Ωστόσο όση κατάπληξη προκαλεί το ίδιο το τραγικό γεγονός κάθε φορά, τόση προκαλεί και η συνεχής διαπίστωση ότι πλέον η διακυβέρνηση της χώρας διέπεται από έναν και μόνο κανόνα που υπερβαίνει τόσο την νομοθεσία όσο και την έγνοια της προστασίας της ανθρώπινης ζωής: Το κέρδος.

«Νομοθετικό κενό ασφάλειας»

Το ερώτημα που εύκολα προκύπτει μετά τις σχεδόν πολεμικές εικόνες που ήρθαν από το πιο γραφικό κομμάτι του αθηναϊκού κέντρου είναι: Τι μπορούσε να αποτρέψει αυτή την τραγωδία; Όπως λέει στο documentonews.gr ο ενεργειακός επιθεωρητής και μηχανολόγος μηχανικός ΑΠΘ Μιχάλης Χριστοδουλίδης: «Υπάρχουν πάρα πολλά ακίνητα, κατοικίες οι οποίες έχουνε φυσικό αέριο, αυτόνομους λέβητες, αλλά τα έχουν κυρίως στα μπαλκόνια. Εδώ, για εμένα υπάρχει ένα νομοθετικό κενό ασφάλειας- καθώς- ο Τεχνικός Κανονισμός Φυσικού Αερίου για οικιακές εγκαταστάσεις δεν προβλέπει υποχρεωτικά την τοποθέτηση ενός συστήματος αυτόματης ανίχνευσης αερίου- παρά μόνο- σε επαγγελματικά κτίρια και σε κτίρια γενικά στον χώρο του λεβητοστασίου».

Το σύστημα

Ζητώντας του να εξηγήσει τον τρόπο λειτουργίας του συγκεκριμένου μηχανισμού, ο Μιχ. Χριστοδουλίδης τονίζει: «Αν το σπίτι σου έχει μαγειρική συσκευή, δε σου λέει ο κανονισμός για τη μαγειρική συσκευή, να βάλεις πάνω στο ταβάνι της κουζίνας έναν ανιχνευτή αερίου, οπότε να εντοπίζει τυχόν διαρροή και να βαράει ένα ακουστικό σήμα. Αυτό κάνει ο ανιχνευτής αερίου. Και από κει και πέρα πρέπει να συνδέεται ο ανιχνευτής αερίου με μία ηλεκτροβάνα που να κλείνει τη ροή του αερίου προς το διαμέρισμα αυτόματα. Επομένως η τεχνική και τεχνολογική δυνατότητα πρόβλεψης του κινδύνου υπάρχει».

Εγκατάσταση… χθες

Για τον συνομιλητή μας πρέπει άμεσα να υπάρχει νομοθετική πρόβλεψη εγκατάστασης αυτού του μηχανισμού και στα σπίτια (καθώς προς το παρον προβλέπεται μόνο σε επαγγελματικά σπίτια ή στον χώρο του λεβητοστασίου). «Αυτό πρέπει να το θίξουμε χθες, όχι αύριο. Πρέπει να επικαιροποιηθεί ο τεχνικός κανονισμός φυσικού αερίου, ειδικά για συσκευές που τοποθετούνται εντός του σπιτιού και συνδέονται με το φυσικό αέριο (μαγειρικές συσκευές, ατομικοί λέβητες για τη θέρμανση)».

Προειδοποιήσεις

Εκτός από αυτά που μπορούσαν να γίνουν και δεν έγιναν, έχει σημασία να δούμε για όσα οι αρμόδιοι είχαν προειδοποιηθεί και δεν έπραξαν, σύμφωνα με καταγγελίες.

Οι τελευταίες δείχνουν ότι η έκρηξη στην οδό Λυσικράτους ήρθε να υπενθυμίσει τραγικά τις προειδοποιήσεις που είχαν αποστείλει τα μέλη της Κίνησης Κατοίκων της Πλάκας στις 5 Οκτωβρίου 2025 προς την Πυροσβεστική και προς τον Δήμο Αθηναίων, χωρίς όμως, όπως καταγγέλλεται, οι υπηρεσίες να ανταποκριθούν στο αίτημά τους για τη διεξαγωγή άσκησης πυρόσβεσης και ελέγχου των υποδομών ασφάλειας στην περιοχή.

Επιπλέον, όπως προκύπτει από το ρεπορτάζ τα μέλη της Επιτροπής Κατοίκων Πλάκας της Ελληνικής Εταιρείας Περιβάλλοντος και Πολιτισμού είχαν απευθυνθεί στο παρελθόν στο Πυροσβεστικό Σώμα, μετά από πυρκαγιά σε κτίριο της περιοχής. Όπως λέει ο αρχιτέκτονας και πρόεδρος της Επιτροπής, Γιώργος Ζαφειρίου: «Είχαμε ζητήσει να τοποθετηθούν πυροσβεστικοί κρουνοί, εάν όχι μέσα στην Πλάκα, τουλάχιστον περιμετρικά, κάτι που δεν συνέβη». Ενώ προσθέτει: «Τα μεγάλα πυροσβεστικά οχήματα δεν χωρούν να περάσουν από τους στενούς δρόμους» [«Η Καθημερινή, 26.09.2026].

Παλιά κτήρια, παλιές υποδομές

Πέρα από αυτό, και ενώ η περιοχή πλέον αποτελεί κεντρικό τουριστικό προορισμό της χώρας, είναι και η παλαιότητα των κτιρίων, καθώς των υποδομών. Σύμφωνα με τον Μιχ. Χριστοδουλίδη: «Τα κτίρια είναι παλιά, όπως παλιές είναι και οι υποδομές. Ακόμα και το δίκτυο αποχέτευσης και το δίκτυο φυσικού αερίου, χρησιμοποιεί το παλιό δίκτυο του φωταερίου της δεκαετίας του ’60. Δηλαδή το φυσικό αέριο που ρέει στα κεντρικά τμήματα του υπόγειου δικτύου επί της Μητροπόλεως και παντού δεν είναι με σωλήνες με βάση τις τελευταίες προδιαγραφές, που είναι πλαστικές. Πρόκειται για σωλήνες μεταλλικές, οι οποίες με τη φθορά του χρόνου μπορούν να υποστούν διαβρώσεις και φθορές».

Αυτό δεν σημαίνει αυτόματα συναγερμό επικινδυνότητας. Ωστόσο, όπως λέει ο ειδικός: «Λόγω της πολυκαιρίας και του μεγάλου χρονικού διαστήματος που βρίσκονται στο έδαφος, σίγουρα έχουν υποστεί διαβρώσεις και καλό είναι, όπως και γίνεται, αργά μεν, αλλά γίνεται, σταδιακά να αντικαθίσταται το παλιό μεταλλικό τμήμα με σύγχρονο πολυεθυλενίου, που είναι το καταλληλότερο για φυσικό αέριο».

Η έρευνα της πυροσβεστικής

Σε κάθε περίπτωση οι έρευνες για τα αίτια της τραγωδίας συνεχίζονται. Τα συντρίμμια θα εξεταστούν στον Ασπρόπυργο, ενώ μηχανισμοί αντιστήριξης έχουν τοποθετηθεί στα εκατέρωθεν κτίρια για να διαπιστωθεί η ασφάλεια της στατικότητάς τους. Παράλληλα η έρευνα της Πυροσβεστικής για την έκρηξη κατέδειξε ως επικρατέστερο σενάριο η διαρροή φυσικού αερίου να προήλθε από το εσωτερικό του δεύτερου ορόφου και όχι από το κεντρικό δίκτυο παροχής.

Ένας μήνας πριν

Στα παραπάνω έρχονται να «κουμπώσουν» τα στοιχεία που αποκάλυψε ο ΑΝΤ1 σύμφωνα με τα οποία η ηλικιωμένη γυναίκα που ζούσε στον δεύτερο όροφο, αναζητούσε πριν από έναν μήνα τεχνικό ώστε να εκδώσει φύλλο ελέγχου καύσης. Το τραγικό της υπόθεσης είναι ότι ο έλεγχος αυτός γίνεται για την ασφάλεια της εγκατάστασης και θα μπορούσε να διαπιστώσει τυχούσα διαρροή. Ωστόσο, βάσει πάντα του ρεπορτάζ, η γυναίκα φαίνεται να μην μπόρεσε να βρει κάποιον τεχνικό, λόγω των θερινών διακοπών, και έτσι δεν είναι βέβαιο ότι έγινε ο έλεγχος.

Έξι χρόνια, χωρίς συντήρηση

Πάντως, σύμφωνα με δηλώσεις του Γιώργου Καλύβα, προέδρου της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Επαγγελματιών Τεχνικών Εγκαστάσεων Καύσης (ΠΟΕΤΕΚ) στα Μέσα, ο ταχυθερμοσίφωνας φυσικού αερίου που ήταν εγκατεστημένος στην κουζίνα του διαμερίσματος είχε να συντηρηθεί από το 2020.

Έγινε τελικά έλεγχος μέσα στο 2026; Άγνωστο. Ειδικά ελλείψει κάποιας επίσημης βάσης δεδομένων που να καταγράφονται οι έλεγχοι που έλαβαν ή δεν έλαβαν χώρα.

Σε κάθε περίπτωση πρέπει να αναφερθούν οι πληροφορίες που θέλουν τον ιδιοκτήτη του άλλου διαμερίσματος, που το χρησιμοποιούσε για βραχυχρόνια μίσθωση, να έχει εκφράσει κατά το παρελθόν και εκείνος προβληματισμούς για το αν έχει γίνει σωστή σύνδεση με το φυσικό αέριο. Αν υπάρχουν πιστοποιήσεις και αν έχουν γίνει οι σχετικοί έλεγχοι στο διαμέρισμα του άλλου ορόφου, όπου έμεναν οι ηλικιωμένοι.

«Επίσημα παραστατικά»

Τα ερωτήματα πληθαίνουν καιρό με τον καιρό, καταδεικνύοντας το μπάχαλο της ελεγκτικής διαδικασίας. Η αίσθηση αυτή γίνεται ακόμη πιο έντονη λαμβάνοντας υπόψη όσα είπε ο Πάρης Χαρλαύτης, αντιδήμαρχος Αθηναίων στην ΕΡΤ [29.09.2026]. Ο ίδιος έδωσε έμφαση στην αναγκαιότητα οι έλεγχοι να πραγματοποιούνται επίσημα και να συνοδεύονται από τα απαραίτητα έγγραφα και τις αποδείξεις. Στηλίτευσε δε το γεγονός ότι ορισμένοι ιδιοκτήτες προκειμένου να περιορίσουν το κόστος δεν ζητούν επίσημα παρασταστικά για τους ελέγχους. «Αυτό είναι λάθος», υπογράμμισε. Παράλληλα σημείωσε ότι πρέπει να υπάρχει και καταγραφή της εργασίας και ευθύνη από την πλευρά του εγκατάσταση που πραγματοποιεί τον περιοδικό έλεγχο.

Σωστά όσα είπε ο αντιδήμαρχος. Ωστόσο: Τώρα προέκυψαν αυτά τα στοιχεία; Οι αρχές δεν γνωρίζουν αυτές τις πρακτικές; Πώς ακριβώς παρέμβαιναν;

Ατομική ευθύνη

Απάντηση δεν πήραμε. Ωστόσο ο υφυπουργός Υποδομών και Μεταφορών Νίκος Ταχιάος μάς κάλεσε να μην προεξοφλούμε την πορεία των ερευνών για τα αίτια του περιστατικού. Ο ίδιος όμως φαίνεται να έχει βγάλει ήδη τα συμπεράσματά του, λέγοντας ούτε λίγο ούτε πολύ: «ας προσέχαμε τα σπίτια μας». Συγκεκριμένα, είπε: «Στον βαθμό που καθένας είναι υπεύθυνος για το σπίτι του, την εγκατάσταση στο σπίτι του, πρέπει κατά διαστήματα να ελέγχει με πιστοποιημένους τεχνίτες την εγκατάσταση».

Εντούτοις, όπως και στην περίπτωση της ιδιωτικής υγείας, ο υπουργός δεν εξήγησε ποιος «έλεγχε» μέχρι τώρα την πορεία αυτών των ελέγχων.

Το πλαίσιο

Οι ειδικοί αναφέρουν ότι έπειτα από την εγκατάσταση δικτύου φυσικού αερίου σε ένα διαμέρισμα, οι ιδιοκτήτες- ένοικοι οφείλουν να προβαίνουν σε ελέγχους της στεγανότητας του δικτύου της εσωτερικής εγκατάστασης και να εκδίδουν πιστοποιητικό ανά τέσσερα χρόνια, το οποίο θα αρχειοθετείται.

Τονίζουν δε ότι κάθε χρόνο, ένας πιστοποιημένος υδραυλικός θα πρέπει να επιφορτίζεται με τον έλεγχο και την συντήρηση και των οικιακών συσκευών που λειτουργούν με φυσικό αέριο, προκειμένου να εντοπιστεί και να αντιμετωπιστεί το ενδεχόμενο διαρροής.

Πέραν αυτών, η εταιρεία ENAON- που διανέμει το φυσικό αέριο στην Ελλάδα- υποχρεούται, λένε οι ειδικοί, να ελέγχει το τμήμα της κεντρικής εγκατάστασης.

Χωρίς κυρώσεις

Οι ίδιοι άνθρωποι τονίζουν όμως ότι παρότι οι έλεγχοι είναι υποχρεωτικοί, δεν υπάρχει πρόβλεψη για κυρώσεις στην περίπτωση που αυτοί δεν πραγματοποιούνται τελικά, ενώ δεν υφίσταται και ελεγκτικός μηχανισμός. Είναι στην ευχέρεια του εκάστοτε ιδιοκτήτη αν θα συμμορφωθεί, σημειώνουν.

Αυτό προκύπτει και από τον Τεχνικό Κανονισμό Εσωτερικών Εγκαταστάσεων Φυσικού Αερίου (Αριθμ. Δ3/Α’/οικ.6598, ΦΕΚ 976/Β/28.03.2012). Εκεί αναφέρεται: «Εφ’ όσον σε λειτουργούσα εγκατάσταση κριθεί από την Εταιρία Αερίου ότι πρέπει να γίνουν βελτιώσεις που αποσκοπούν στην ασφάλεια λειτουργίας της εγκατάστασης, οι βελτιώσεις αυτές πρέπει να αποπερατωθούν εντός του χρονικού διαστήματος που οριζει η Εταιρία Αερίου. (…) Εάν γίνουν αλλαγές στη χρήση ή τη διαμόρφωση ενός χώρου, τότε με ευθύνη του καταναλωτή πρέπει να εξετάζεται από άτομο με τα προσόντα Επιβλέποντος, εάν εξακολουθούν να τηρούνται οι διατάξεις του Κανονισμού και σε αντίθετη περίπτωση θα πρέπει να λαμβάνονται τα κατάλληλα προς τούτο μέτρα».

Και προσθέτει: «Ο καταναλωτής είναι υπεύθυνος για την καλή κατάσταση και συντήρηση της εσωτερικής εγκατάστασης αερίου και πρέπει να αναθέτει σε αδειοδοτημένους τεχνικούς τη συντήρηση και άμεση αποκατάσταση των βλαβών, σφαλμάτων και ελλείψεων».

Εκρηκτικό κοκτέιλ

«Η ευθύνη του κράτους για την ασφαλή εγκατάσταση, λειτουργία και συντήρηση των υποδομών φυσικού αερίου δεν μπορεί να μεταβιβάζεται στην “ατομική ευθύνη” του καταναλωτή και στον προαιρετικό αυτοέλεγχο των ενεργειακών ομίλων», επισημαίνει η Εύη Γεωργιάδου, μέλος του Τμήματος Περιβάλλοντος της ΚΕ του ΚΚΕ.

Στην περίπτωση της Πλάκας, το τοπίο χωρίς ελέγχους συμπληρώνεται από την μετατροπή της περιοχής σε απέραντη τουριστική «ντίσνεϋλαντ». Καταλύματα που φυτρώνουν το ένα μετά το άλλο, μέσω Airbnb, καταργώντας εμμέσως πλην σαφώς όλες τις κανονιστικές διατάξεις που επέτρεπαν μόνον όσο ξενοδοχεία υπήρχαν εκεί πριν το 1982 [Εφ.Συν, 29.09.206].

Είναι χαρακτηριστικό ότι η Ελληνική Εταιρεία Περιβάλλοντος και Πολιτισμού (ΕΛΛΕΤ) έχει καταθέσει 16 προσφυγές στο Συμβούλιο της Επικρατείας ζητώντας να απαγορευθεί η χρήση Airbnb για ολόκληρα κτίρια που μετατρέπονται έτσι σε ξενοδοχεία. Αναμένονται με ιδιαίτερο ενδιαφέρον οι τελικές αποφάσεις.

Μέχρι τότε, ας μας εξηγήσει κάποιος πώς επιτράπηκε σε μια περιοχή που όπως καταγγέλλεται: Δεν έχει πυροσβεστικούς κρουνούς, τα δίκτυα είναι πεπαλαιωμένα και οι έλεγχοι αποτελούν ζήτημα «ατομικής ευθύνης» , να έχει μετατραπεί σε ντεκόρ υπερτουρισμού και ασυδοσίας;