Το τέλος του κόσμου έρχεται τον επόμενο μήνα – Το προέβλεψαν επιστήμονες το 1960

Διαβόητη μελέτη του περασμένου αιώνα προέβλεπε ότι ο παγκόσμιος πληθυσμός θα έφτανε στο άπειρο τον Νοέμβριο του 2026, ημέρα Παρασκευή και 13.

Ήταν τον Νοέμβριο του 1960 όταν το Science, το κορυφαίο αμερικανικό περιοδικό επιστήμης, δημοσίευσε μελέτη με τον λακωνικό αλλά δυσοίωνο τίτλο «Ημέρα της Κρίσης: Παρασκευή, 13 Νοεμβρίου 2026 μ.Χ».

Η πρόβλεψη ότι το τέλος του κόσμου έρχεται τον επόμενο μήνα -και μάλιστα Παρασκευή και 13- δεν προήλθε από κάποια χαρτορίχτρα ή μέντιουμ με κληρονομικό χάρισμα. Ήταν το συμπέρασμα του αυστρο-αμερικανού φυσικού Χάιντς φον Φέρστερ και δύο συναδέλφων του στο Πανεπιστήμιο του Ίλινοϊ στο Ουρμπάνα-Σαμπέιν.

Σχεδόν επτά δεκαετίες μετά την αλλόκοτη πρόβλεψη, το Science επανέρχεται για να εξετάσει γιατί το σκεπτικό της μελέτης ήταν εξαρχής λανθασμένο.

Η μελέτη καλύφθηκε ακόμα και από τους New York Times: «Φυσικός προσδιόρισε την ακριβή ημερομηνία της Ημέρας της Κρίσης»

Η ομάδα του φον Φέρστερ βασίστηκε στην παρατήρηση ότι, με βάση πληθυσμιακές εκτιμήσεις για το διάστημα από το 400 π.Χ. έως το 1958 μ.Χ., ο χρόνος που απαιτούταν για να διπλασιαστεί ο παγκόσμιος πληθυσμός γινόταν όλο και μικρότερος.

Ήταν η εποχή που ο κόσμος ανησυχούσε για το φαινόμενο του υπερπληθυσμού, ένα σενάριο στο οποίο οι άνθρωποι αυξάνονται πέρα από τα όρια του πλανήτη.

Singularity

Οι ερευνητές επινόησαν μια εξίσωση που περιέγραφε την εξέλιξη του ρυθμού αύξησης. Αν οι τάσεις της εποχής συνεχίζονταν, οι άνθρωποι θα αυξάνονταν όλο και ταχύτερα και θα ξεπερνούσαν τα 25 δισεκατομμύρια ήδη από το 2020.

Τον Νοέμβριο του 2026, η εξίσωση θα έφτανε σε μια μαθηματική ανωμαλία (singularity) όπου ο παρονομαστής της θα μηδενιζόταν και ο ανθρώπινος πληθυσμός θα γινόταν άπειρος.

«Τα τρισέγγονά μας δεν θα πεθάνουν από την πείνα», έγραφαν οι ερευνητές. «Θα πεθάνουν από τον συνωστισμό».

Η μελέτη καλύφθηκε ακόμα και από τους New York Times: «Φυσικός προσδιόρισε την ακριβή ημερομηνία της Ημέρας της Κρίσης» έγραφε η εφημερίδα στις 4 Νοεμβρίου 1960.

Επισήμανε, ωστόσο, ότι η ημερομηνία της μελέτης ήταν μάλλον αυθαίρετη. Η εξίσωση προέβλεπε το τέλος του κόσμου για το 2026.87 με απόκλιση ±5,5 ετών. Ο φον Φέρστερ «αναζήτησε μια κατάλληλη ημερομηνία κοντά στο μέσο αυτού του χρονικού διαστήματος και διαπίστωσε ότι μια Παρασκευή και 13 έπεφτε βολικά τον Νοέμβριο του 2026».

Επιπλέον, η 13η Νοεμβρίου ήταν η ημερομηνία των γενεθλίων του ερευνητή, ο οποίος εμμέσως αναγνώριζε ότι το νοητικό του πείραμα δεν θα επιβεβαιωνόταν στην πράξη. Στη μελέτη, η ομάδα του έγραφε πως ήλπιζε να «ρίξει λάδι στη φωτιά της καυτής αντιπαράθεσης για το εάν το αν έχει έρθει πλέον η ώρα να ληφθούν μέτρα για τον έλεγχο της πληθυσμιακής αύξησης».

Κάποιοι επιστήμονες θυμούνται μέχρι σήμερα την εντύπωση που τους είχε κάνει η προκλητική μελέτη. ««Δεν καταλάβαινα ούτε τα μαθηματικά ούτε τη δημογραφία, αλλά η μελέτη προκάλεσε μεγάλη αίσθηση» είπε στο Science o Τζόελ Κόεν, μαθηματικός βιολόγος με ειδίκευση στη μελέτη της δυναμικής των πληθυσμών στο Πανεπιστήμιο Ροκφέλερ. Εκείνη την εποχή ήταν ακόμα μαθητής λυκείου.

Ενδιαφέρουσα είχε βρει τη δημοσίευση και η Χέλγκα Νοβότνι, κοινωνική επιστήμονας στο Complexity Science Hub, ανεξάρτητο ερευνητικό κέντρο στη Βιέννη. «Σκέφτηκα: “Εντάξει, το κρατάω και ελπίζω να ζήσω αρκετά ώστε να δω αν θα επαληθευτεί ή όχι”» είπε.

Λιγότερο εντυπωσιασμένοι ήταν ωστόσο οι δημογράφοι, σαφώς ενοχλημένοι που μια μικρή ομάδα φυσικών έμπαινε στα χωράφια τους.

Όπως επισήμαναν όταν δημοσιεύτηκε η επίμαχη πρόβλεψη, ο χρόνος που απαιτείται για να διπλασιαστεί ο αριθμός των ανθρώπων μπορεί μεν να μειωθεί, όχι όμως κάτω από τους εννέα μήνες που διαρκεί μια εγκυμοσύνη. Κανείς, εξάλλου, δεν μπορούσε να ήταν βέβαιος ότι οι τάσεις της εποχής θα διατηρούνταν επ’ αόριστον.

Ένας άλλος παράγοντας είναι οι διαφορές μεταξύ επιμέρους χωρών. Για πιο ασφαλείς προβλέψεις, οι δημογράφοι εξετάζουν τις τάσεις σε κάθε χώρα ξεχωριστά, βασισμένοι σε δεδομένα για τις γεννήσεις, τους θανάτους και τη μετανάστευση, και μόνο στο τέλος αθροίζουν τα νούμερα.

«Δεδομένων των σχολίων [που ακολούθησαν τη μελέτη], μια εκτενής συζήτηση του εν λόγω άρθρου δεν δείχνει απαραίτητη» σχολίαζε φλεγματικά ο Χάρολντ Ντορν, ειδικός σε θέματα δημόσιας υγείας, γράφοντας στο Science δύο χρόνια μετά τη δημοσίευση του φον Φέρστερ.

Η εξίσωση που προέβλεπε το τέλος του κόσμου ίσχυε περίπου μέχρι τη δεκαετία του 1980, οπότε η γεννητικότητα άρχισε να μειώνεται τόσο στις Δυτικές κοινωνίες όσο και στην Κίνα, που ήταν τότε η πολυπληθέστερη χώρα του κόσμου.

Το 2010, για παράδειγμα, ο παγκόσμιος πληθυσμός περιοριζόταν στα 7 δισεκατομμύρια, αντί για 11 όπως προέβλεπε η εσχατολογική μελέτη. Σήμερα, οι δημογράφοι δεν προειδοποιούν πλέον για υπερπληθυσμό αλλά για υπογεννητικότητα που θα δημιουργήσει κοινωνικές και οικονομικές προκλήσεις. O παγκόσμιος πληθυσμός εκτιμάται πλέον ότι θα αρχίσει να μειώνεται γύρω στο 2080.

Η πρόβλεψη του φον Φέρστερ, πάντως, συνεχίζει να συζητείται μέχρι σήμερα, έστω και ως παράδειγμα προς αποφυγή. «Σε τελική ανάλυση, η αποτυχία της εξίσωσης της Ημέρας της Κρίσης προσφέρει ένα διδακτικό παράδειγμα για τους κινδύνους που εγκυμονεί η εξαγωγή προβλέψεων με βάση ιστορικές συνθήκες που υπήρξαν εξαιρετικά ασυνήθιστες» γράφει σε νέο άρθρο ανάλυσης στο Science ο Χαβιέρ Μπίρτσεναλ, οικονομολόγος του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας στη Σάντα Μπάρμπαρα.

Η μελέτη του φον Φέρστερ προσέφερε επίσης την έμπνευση για ένα ασυνήθιστο συνέδριο που θα πραγματοποιηθεί στη Βιέννη στις 13 Δεκεμβρίου, με θέμα «Το νόημα και το παράλογο των προβλέψεων για το τέλος του κόσμου».