Πώς οι ΗΠΑ ελέγχουν τα πετρελαϊκά έσοδα του Ιράκ – Ο λογαριασμός στη Fed και η ισχύς της Ουάσιγκτον

Η αποχώρηση των αμερικανικών δυνάμεων από τις τελευταίες βάσεις τους στο Ιράκ ολοκληρώνεται την Τετάρτη (30/09), σε μια εξέλιξη που το Ιράν και οι σύμμαχοί του παρουσιάζουν ως νίκη. Περισσότερες από δύο δεκαετίες πολέμου στο Ιράκ κόστισαν τη ζωή σε περίπου 4.500 Αμερικανούς.

Ωστόσο, η στρατιωτική αποχώρηση δεν σημαίνει και το τέλος της αμερικανικής επιρροής στη χώρα. Από την εισβολή του 2003 και μετά, οι ΗΠΑ διατηρούν ουσιαστικό έλεγχο στους μηχανισμούς μέσω των οποίων διαχειρίζονται τα δολάρια που προέρχονται από τις πετρελαϊκές εξαγωγές του Ιράκ, γεγονός που δίνει στην Ουάσιγκτον σημαντική επιρροή στις υποθέσεις της Βαγδάτης και επηρεάζει παράλληλα τις περιφερειακές ισορροπίες με το Ιράν.

Πώς ελέγχουν οι ΗΠΑ τα πετρελαϊκά έσοδα του Ιράκ

Ο μηχανισμός βασίζεται κυρίως στη διαχείριση των πετρελαϊκών εσόδων του Ιράκ μέσω της Federal Reserve Bank of New York, της Ομοσπονδιακής Τράπεζας της Νέας Υόρκης.

Μετά την αμερικανική εισβολή του 2003, η υπό αμερικανική ηγεσία Προσωρινή Αρχή του Συνασπισμού (Coalition Provisional Authority/CPA) δημιούργησε το Ταμείο Ανάπτυξης για το Ιράκ (Development Fund for Iraq/DFI). Το ταμείο τηρούνταν στη Fed της Νέας Υόρκης και είχε σχεδιαστεί ώστε να συγκεντρώνει τα έσοδα από το ιρακινό πετρέλαιο, προκειμένου αυτά να χρησιμοποιηθούν για την ανοικοδόμηση και την ανάπτυξη της χώρας. Παράλληλα, ο μηχανισμός αποσκοπούσε στην προστασία των πετρελαϊκών εσόδων του Ιράκ από αγωγές και οικονομικές απαιτήσεις που συνδέονταν με την περίοδο διακυβέρνησης του Σαντάμ Χουσεΐν.

Ο τότε πρόεδρος των ΗΠΑ Τζορτζ Μπους εξέδωσε εκτελεστικό διάταγμα για τη δημιουργία του συγκεκριμένου συστήματος, το οποίο έκτοτε έχει ανανεωθεί από κάθε Αμερικανό πρόεδρο. Το DFI εξελίχθηκε τελικά σε λογαριασμό της Κεντρικής Τράπεζας του Ιράκ στη Fed της Νέας Υόρκης, όπου παραμένει μέχρι σήμερα.

Τι επιρροή δίνει αυτό στην Ουάσιγκτον

Το πετρέλαιο αποτελεί τη σημαντικότερη πηγή κρατικών εσόδων για το Ιράκ και αντιστοιχεί περίπου στο 90% του κρατικού προϋπολογισμού. Ως αποτέλεσμα, ο συγκεκριμένος μηχανισμός προσφέρει στην Ουάσιγκτον σημαντική επιρροή στην οικονομική και πολιτική σταθερότητα της χώρας.

Οταν, το 2020, η ιρακινή κυβέρνηση ζήτησε την αποχώρηση των αμερικανικών στρατευμάτων, η Ουάσιγκτον, σύμφωνα με δημοσιεύματα που επικαλείται το Reuters, απείλησε να περιορίσει την πρόσβαση του Ιράκ στα κεφάλαια που βρίσκονταν στη Fed της Νέας Υόρκης. Η Βαγδάτη τελικά έκανε πίσω.

Παρότι το Ιράκ έχει αποκτήσει μεγαλύτερο έλεγχο των οικονομικών του υποθέσεων σε σχέση με τα πρώτα χρόνια μετά την εισβολή, η σύνδεση αυτή καταδεικνύει τη συνεχιζόμενη επιρροή των ΗΠΑ στην οικονομία της χώρας, την ώρα που η Βαγδάτη επιχειρεί να ενισχύσει την κυριαρχία και την ανεξαρτησία της.

Γιατί διατηρήθηκε το σύστημα για περισσότερα από 20 χρόνια

Ιρακινοί κυβερνητικοί αξιωματούχοι, οι οποίοι μίλησαν στο Reuters υπό τον όρο της ανωνυμίας, ανέφεραν ότι το σύστημα συνέβαλε στη σταθεροποίηση των οικονομικών του Ιράκ και στην προστασία των δημόσιων οικονομικών. Σύμφωνα με τους ίδιους, ενισχύει τη διεθνή εμπιστοσύνη στη διαχείριση των πετρελαϊκών εσόδων, διευκολύνει την πρόσβαση σε αμερικανικά δολάρια που είναι απαραίτητα για το εμπόριο και τις εισαγωγές και προστατεύει τα έσοδα από εξωτερικές απαιτήσεις και οικονομικούς κραδασμούς, μεταξύ άλλων από πιστωτές και δικαστικές προσφυγές.

Παράλληλα, συμβάλλει στη σταθερότητα της συναλλαγματικής ισοτιμίας και στην εμπιστοσύνη προς την ιρακινή οικονομία, ενώ, σύμφωνα με τους αξιωματούχους, το Ιράκ εργάζεται ταυτόχρονα για την ενίσχυση των εγχώριων χρηματοπιστωτικών θεσμών και τη μεγαλύτερη οικονομική του αυτονομία.

Ο μηχανισμός επιτρέπει επίσης στην κυβέρνηση να αντιστέκεται στις πιέσεις ορισμένων παραγόντων, όπως οργανώσεων που συνδέονται με το Ιράν και επιδιώκουν χαλάρωση των περιορισμών στην πρόσβαση σε δολάρια. Το 2025, οι ΗΠΑ επέβαλαν κυρώσεις σε ιρακινές τράπεζες και πρόσωπα τα οποία κατηγόρησαν για ξέπλυμα χρημάτων προς όφελος του Ιράν.

Η «μαύρη αγορά» του δολαρίου

Οι αυστηροί περιορισμοί στην προσφορά αμερικανικών δολαρίων οδήγησαν, ωστόσο, στη δημιουργία μιας παράλληλης, ανεπίσημης αγοράς συναλλάγματος. Ετσι δημιουργήθηκε διαφορά ανάμεσα στην επίσημη συναλλαγματική ισοτιμία που καθορίζει η Κεντρική Τράπεζα του Ιράκ και στην τιμή του δολαρίου στη μαύρη αγορά. Σύμφωνα με το Reuters, αυτή η διαφορά στην τιμή λειτουργεί ουσιαστικά ως «ασφάλιστρο κινδύνου» για συναλλαγές που πραγματοποιούνται εκτός του επίσημου χρηματοπιστωτικού συστήματος.

Στη δεύτερη προεδρική θητεία του, ο Ντόναλντ Τραμπ έχει ακολουθήσει πολιτική «μέγιστης πίεσης» απέναντι στο Ιράν, με το Ιράκ να βρίσκεται συχνά στη μέση, καθώς η Τεχεράνη το έχει χρησιμοποιήσει ως σημαντική οικονομική δίοδο. Ο πόλεμος που ξεκίνησαν οι ΗΠΑ μαζί με το Ισραήλ εναντίον του Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου αύξησε ακόμη περισσότερο την πίεση προς τη Βαγδάτη.

Πού βρίσκονται σήμερα τα πετρελαϊκά έσοδα του Ιράκ

Τα έσοδα από το ιρακινό πετρέλαιο εξακολουθούν να βρίσκονται υπό τη φύλαξη της Fed της Νέας Υόρκης. Η Κεντρική Τράπεζα του Ιράκ χρησιμοποιούσε επί χρόνια δημοπρασίες δολαρίων -επισήμως γνωστές ως «παράθυρο ξένου συναλλάγματος»- ως τον βασικό μηχανισμό διοχέτευσης δολαρίων στην οικονομία. Ιδιωτικές τράπεζες και ανταλλακτήρια μπορούσαν καθημερινά να υποβάλλουν προσφορές για αγορά αμερικανικών δολαρίων έναντι ιρακινών δηναρίων.

Το Ιράκ τερμάτισε επισήμως το σύστημα των δημοπρασιών στις αρχές του 2025, έπειτα από έντονες πιέσεις των ΗΠΑ. Η αλλαγή αποτέλεσε μέρος μιας ευρύτερης προσπάθειας περιορισμού της φερόμενης διοχέτευσης δολαρίων σε πρόσωπα και οντότητες που βρίσκονται υπό κυρώσεις, κυρίως στο Ιράν.

Με πληροφορίες από Reuters*