Σαν σήμερα το 787: Η Ζ΄ Οικουμενική Σύνοδος στη Νίκαια και η μεγάλη σύγκρουση για τις εικόνες

Σαν σήμερα το 787: Η Ζ΄ Οικουμενική Σύνοδος στη Νίκαια και η μεγάλη σύγκρουση για τις εικόνες

Η Σύνοδος καταδίκασε την Εικονομαχία, φτάνοντας σε μια απόφαση με βαθιές πολιτικές και κοινωνικές συνέπειες για τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία.

Η Σύνοδος καταδίκασε την Εικονομαχία, φτάνοντας σε μια απόφαση με βαθιές πολιτικές και κοινωνικές συνέπειες για τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία.

Στις 11 Οκτωβρίου 787, σύμφωνα με τη χρονολόγηση που συνδέεται με τη λήξη των εργασιών της, η Ζ΄ Οικουμενική Σύνοδος στη Νίκαια της Βιθυνίας ολοκλήρωνε μια ιστορική διαδικασία που θα καθόριζε τη σχέση της Ορθόδοξης Εκκλησίας με τις ιερές εικόνες. Η Σύνοδος καταδίκασε την Εικονομαχία και διατύπωσε τη θεμελιώδη διάκριση ανάμεσα στη λατρεία, που αποδίδεται αποκλειστικά στον Θεό, και την τιμητική προσκύνηση των εικόνων. Ήταν μια απόφαση με βαθιές θρησκευτικές, πολιτικές και κοινωνικές συνέπειες για τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία.

Η σύγκρουση, ωστόσο, δεν αφορούσε μόνο τη θέση των εικόνων μέσα στους ναούς. Πίσω της βρίσκονταν οι σχέσεις Εκκλησίας και αυτοκρατορικής εξουσίας, οι αντιπαραθέσεις μεταξύ μοναχών και αυτοκρατόρων, αλλά και ένα βαθύτερο ερώτημα: μπορούσε ο Χριστός, η Παναγία και οι άγιοι να απεικονίζονται χωρίς να παραβιάζεται η χριστιανική πίστη;

Πώς ξεκίνησε η Εικονομαχία στο Βυζάντιο;

Η Εικονομαχία εμφανίστηκε ως μεγάλη θρησκευτική και πολιτική αντιπαράθεση τον 8ο αιώνα. Παραδοσιακά, η έναρξη της πρώτης περιόδου της τοποθετείται στο 726, επί αυτοκράτορα Λέοντα Γ΄ του Ισαύρου, ενώ το 730 συνδέεται με την επίσημη επιβολή της εικονομαχικής πολιτικής.

Οι εικονομάχοι υποστήριζαν ότι η προσκύνηση των εικόνων μπορούσε να οδηγήσει στην ειδωλολατρία. Επικαλούνταν τη βιβλική απαγόρευση της λατρείας ειδώλων και θεωρούσαν ότι η θεϊκή φύση του Χριστού δεν μπορούσε να αποτυπωθεί με ανθρώπινα μέσα.

Απέναντί τους βρίσκονταν οι εικονόφιλοι, οι οποίοι υπερασπίζονταν τη χρήση των εικόνων ως μέσο έκφρασης της πίστης και τιμής προς τα εικονιζόμενα πρόσωπα.

Η αντιπαράθεση οδήγησε σε διώξεις, εξορίες, απομάκρυνση εικόνων και σοβαρές αναταράξεις στη βυζαντινή κοινωνία. Ιδιαίτερα οι μοναχοί, που υπήρξαν από τους βασικότερους υπερασπιστές των εικόνων, βρέθηκαν συχνά στο στόχαστρο της αυτοκρατορικής εξουσίας.

Ποιος συγκάλεσε τη Ζ΄ Οικουμενική Σύνοδο το 787;

Καθοριστικό ρόλο στην αλλαγή πολιτικής διαδραμάτισε η αυτοκράτειρα Ειρήνη η Αθηναία, η οποία ασκούσε την αντιβασιλεία για λογαριασμό του ανήλικου γιου της, Κωνσταντίνου ΣΤ΄.

Η Ειρήνη επιδίωξε την αποκατάσταση των εικόνων και την εκκλησιαστική ενότητα. Μια πρώτη προσπάθεια σύγκλησης Συνόδου στην Κωνσταντινούπολη, το 786, απέτυχε εξαιτίας της παρέμβασης στρατιωτικών που υποστήριζαν την Εικονομαχία.

Έναν χρόνο αργότερα, η Σύνοδος συγκλήθηκε στη Νίκαια της Βιθυνίας, στη σημερινή Τουρκία, την πόλη όπου είχε πραγματοποιηθεί και η Α΄ Οικουμενική Σύνοδος το 325 μ.Χ.

Οι εργασίες ξεκίνησαν στις 24 Σεπτεμβρίου 787, με τη συμμετοχή εκατοντάδων επισκόπων και εκκλησιαστικών εκπροσώπων. Πρόεδρος των εργασιών ήταν ο Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως Ταράσιος, ενώ συμμετείχαν και αντιπρόσωποι του Πάπα Αδριανού Α΄.

Τι αποφάσισε η Σύνοδος για τις εικόνες;

Η σημαντικότερη απόφαση της Ζ΄ Οικουμενικής Συνόδου ήταν η αναγνώριση της τιμητικής προσκύνησης των ιερών εικόνων, με σαφή διαχωρισμό από τη λατρεία του Θεού.

Σύμφωνα με τη θεολογική διατύπωση της Συνόδου, η τιμή που αποδίδεται σε μια εικόνα δεν απευθύνεται στο ξύλο, στα χρώματα ή στο υλικό από το οποίο έχει κατασκευαστεί, αλλά στο πρόσωπο που απεικονίζει.

Με άλλα λόγια, ο πιστός που προσκυνά μια εικόνα του Χριστού, της Παναγίας ή ενός αγίου δεν λατρεύει το αντικείμενο. Αποδίδει τιμή στο εικονιζόμενο πρόσωπο.

Η Σύνοδος καταδίκασε τις εικονομαχικές διδασκαλίες, χωρίς να αποδέχεται την ειδωλολατρική λατρεία των εικόνων. Έτσι, διαμορφώθηκε το δογματικό πλαίσιο που εξακολουθεί να ισχύει στην Ορθόδοξη Εκκλησία.

Γιατί η απόφαση είχε και πολιτική σημασία;

Στο Βυζάντιο η θρησκεία και η πολιτική εξουσία ήταν στενά συνδεδεμένες. Οι αυτοκράτορες παρενέβαιναν συχνά σε εκκλησιαστικά ζητήματα, ενώ οι θρησκευτικές αντιπαραθέσεις επηρέαζαν την κοινωνική συνοχή και τη λειτουργία του κράτους.

Η απόφαση της Συνόδου αποτέλεσε σημαντική επιτυχία για την Ειρήνη την Αθηναία, η οποία κατάφερε να ανατρέψει την προηγούμενη αυτοκρατορική πολιτική και να ενισχύσει τη θέση των εικονοφίλων.

Παράλληλα, η αναγνώριση των εικόνων συνέβαλε στη διατήρηση μιας πλούσιας καλλιτεχνικής παράδοσης, η οποία εκφράστηκε μέσα από τις τοιχογραφίες, τα ψηφιδωτά και τη βυζαντινή αγιογραφία.

Η σύγκρουση, πάντως, δεν είχε τελειώσει οριστικά.

Πότε έληξε οριστικά η Εικονομαχία;

Παρά τις αποφάσεις του 787, η Εικονομαχία επανήλθε το 815, επί αυτοκράτορα Λέοντα Ε΄ του Αρμενίου.

Η δεύτερη περίοδος της Εικονομαχίας διήρκεσε έως το 843, όταν η αυτοκράτειρα Θεοδώρα, που ασκούσε την αντιβασιλεία για τον ανήλικο Μιχαήλ Γ΄, προχώρησε στην οριστική αποκατάσταση των εικόνων, με τη στήριξη του Πατριάρχη Μεθοδίου.

Το γεγονός αυτό καθιερώθηκε στην εκκλησιαστική παράδοση ως ο Θρίαμβος της Ορθοδοξίας.

Από τότε, η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά την αναστήλωση των εικόνων την πρώτη Κυριακή της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, γνωστή ως Κυριακή της Ορθοδοξίας.

Γιατί θυμόμαστε τη Ζ΄ Οικουμενική Σύνοδο σχεδόν 1.240 χρόνια μετά;

Η Σύνοδος του 787 δεν περιορίστηκε σε μια απόφαση για τη διακόσμηση των εκκλησιών. Καθόρισε τον τρόπο με τον οποίο η χριστιανική παράδοση αντιλαμβάνεται την εικόνα, την ανθρώπινη μορφή και την απόδοση θρησκευτικής τιμής.

Η επίδρασή της παραμένει ορατή μέχρι σήμερα σε κάθε ορθόδοξο ναό, στα τέμπλα, στις φορητές εικόνες και στις βυζαντινές αγιογραφίες.

Η 11η Οκτωβρίου 787 υπενθυμίζει μια από τις καθοριστικές στιγμές της βυζαντινής ιστορίας: την προσπάθεια να τερματιστεί μια θρησκευτική σύγκρουση που είχε διχάσει την αυτοκρατορία για περισσότερα από 60 χρόνια. Η οριστική λύση θα ερχόταν αρκετές δεκαετίες αργότερα, αλλά το θεολογικό θεμέλιο είχε ήδη τεθεί στη Νίκαια.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, στο Newpost.gr