Star Trek: Πώς η σειρά επιστημονικής φαντασίας ενέπνευσε τη NASA και τους αστροναύτες της

Πριν από 60 χρόνια, το «Star Trek» έβαζε στην ίδια γέφυρα ενός διαστημόπλοιου ανθρώπους που η αμερικανική τηλεόραση της εποχής σπάνια παρουσίαζε ως ισότιμους. Άνδρες και γυναίκες, λευκούς και μαύρους, Αμερικανούς, έναν Ρώσο και έναν Ιάπωνα ταξίδευαν μαζί προς άγνωστους κόσμους. Το μέλλον που φανταζόταν η σειρά δεν αφορούσε μόνο τα διαστημόπλοια και τα ταξίδια ανάμεσα στα άστρα. Αφορούσε και το ποιοι θα βρίσκονταν μέσα σε αυτά. Έξι δεκαετίες μετά την πρεμιέρα του, τον Σεπτέμβριο του 1966, το «Star Trek» έχει αφήσει πίσω του περισσότερες από δώδεκα τηλεοπτικές σειρές, περισσότερες από δώδεκα κινηματογραφικές ταινίες και μία από τις μακροβιότερες κοινότητες θαυμαστών στην ποπ κουλτούρα. Η επιρροή του, όμως, δεν περιορίστηκε στην ψυχαγωγία. Όπως γράφει στο The Conversation η πολιτισμική ανθρωπολόγος Ντίνα Γουάιμπελ, η οποία μελετά τα κίνητρα των ανθρώπων που ασχολούνται επαγγελματικά με την εξερεύνηση του Διαστήματος, η ιστορία του «Star Trek» είναι στενά συνδεδεμένη με εκείνη της NASA. Μιλώντας όλα αυτά τα χρόνια με αστρονόμους, μηχανικούς, γιατρούς διαστημικών πτήσεων και αστροναύτες, η Γουάιμπελ διαπίστωσε ότι τα σύνορα ανάμεσα στην επιστημονική φαντασία και την επιστημονική πραγματικότητα ήταν πολύ λιγότερο καθαρά απ’ όσο θα περίμενε κανείς. Για αρκετούς από αυτούς, το «Star Trek» υπήρξε ένας από τους λόγους που κοίταξαν αρχικά προς τα άστρα. Η NASA γνώρισε νωρίς το Enterprise Η σχέση της σειράς με την πραγματική εξερεύνηση του Διαστήματος άρχισε σχεδόν μαζί με το ίδιο το «Star Trek». Ο δημιουργός του, Τζιν Ρόντενμπερι, είχε διαμορφώσει για τους Βουλκάνιους (Vulcans) την αρχή IDIC – «Infinite Diversity in Infinite Combinations», δηλαδή «άπειρη διαφορετικότητα σε άπειρους συνδυασμούς». Πίσω από τη φανταστική φιλοσοφία βρισκόταν η πεποίθησή του ότι μια κοινωνία δεν γίνεται ισχυρότερη μέσα από την ομοιομορφία, αλλά όταν διαφορετικοί άνθρωποι μπορούν να συνυπάρχουν και να συνεργάζονται. Αυτή η αντίληψη αποτυπώθηκε στο πλήρωμα του Enterprise. Σε μια Αμερική που εξακολουθούσε να συγκλονίζεται από τις φυλετικές και κοινωνικές συγκρούσεις της δεκαετίας του 1960, η σειρά τοποθετούσε μαύρους, γυναίκες και ανθρώπους διαφορετικής εθνικής καταγωγής σε θέσεις ευθύνης. Το μήνυμα δεν πέρασε απαρατήρητο ούτε από τη NASA. Από τα πρώτα χρόνια της σειράς, ο Ρόντενμπερι ανέπτυξε επαφές με ανθρώπους της αμερικανικής διαστημικής υπηρεσίας. Η NASA παραχωρούσε φωτογραφίες ουράνιων σωμάτων, πληροφορίες για τις πραγματικές συνθήκες των διαστημικών πτήσεων, αρχειακό υλικό και πρόσβαση σε ορισμένες εγκαταστάσεις της. Η σχέση έγινε ακόμη πιο εμφανής το 1967, όταν ο Λέοναρντ Νίμοϊ, ο περίφημος Σποκ, προσκλήθηκε στο Goddard Memorial Dinner του National Space Club. Κεντρικός ομιλητής ήταν ο τότε αντιπρόεδρος των ΗΠΑ Χιούμπερτ Χάμφρεϊ. Μετά την ομιλία, όμως, εκείνος που συγκέντρωσε γύρω του εργαζομένους της NASA, μηχανικούς, στρατιωτικούς και κυβερνητικούς αξιωματούχους ήταν ο Νίμοϊ. Η επιστημονική φαντασία είχε ήδη αρχίσει να συνομιλεί με τους ανθρώπους που προσπαθούσαν να μετατρέψουν ένα μέρος της σε πραγματικότητα. Από το «Star Trek» στο διαστημικό λεωφορείο Enterprise Η σχέση ήταν χρήσιμη και για τις δύο πλευρές. Η NASA έδινε στη σειρά μια αίσθηση επιστημονικής εγκυρότητας, ενώ το «Star Trek» πρόσφερε στη διαστημική υπηρεσία κάτι εξίσου σημαντικό: μια εικόνα για το πού θα μπορούσε να οδηγήσει η εξερεύνηση που μόλις είχε αρχίσει. Η κατάκτηση της Σελήνης παρουσιαζόταν πλέον ως ένα πρώτο βήμα προς έναν κόσμο μακρινών διαστημικών ταξιδιών, νέων πλανητών και τεχνολογιών που τότε υπήρχαν μόνο στη φαντασία, από τον τηλεμεταφορέα μέχρι την κίνηση warp. Η πιο χαρακτηριστική απόδειξη της σχέσης ήρθε όταν το πρώτο διαστημικό λεωφορείο της NASA ονομάστηκε «Enterprise», έπειτα και από κινητοποίηση των θαυμαστών της σειράς. Το όνομα ενός φανταστικού διαστημόπλοιου είχε περάσει πλέον πάνω σε ένα πραγματικό σκάφος της αμερικανικής διαστημικής υπηρεσίας. Η Ουχούρα στρατολογεί για τη NASA Η σύνδεση έγινε ακόμη πιο ουσιαστική το 1977. Η Νισέλ Νίκολς, η ηθοποιός που είχε γράψει τηλεοπτική ιστορία ως Ουχούρα, ανέλαβε να βοηθήσει τη NASA να προσελκύσει μια νέα και πιο διαφορετική γενιά υποψηφίων αστροναυτών. Ήταν μια περίοδος αλλαγής. Η NASA είχε αρχίσει να αναζητά όχι μόνο πιλότους αλλά και επιστήμονες και «ειδικούς αποστολής», ανοίγοντας τον δρόμο σε ανθρώπους που μέχρι τότε είχαν ελάχιστες πιθανότητες να βρεθούν στο Διάστημα. Το 1978 επιλέχθηκαν οι πρώτες γυναίκες και οι πρώτοι μαύροι υποψήφιοι αστροναύτες. Η αλλαγή δεν μπορεί να αποδοθεί στο «Star Trek». Η εικόνα, ωστόσο, θύμιζε όλο και περισσότερο το μέλλον που ο Ρόντενμπερι είχε αρχίσει να παρουσιάζει στην τηλεόραση περισσότερο από μία δεκαετία νωρίτερα. «Να εξερευνούμε παράξενους νέους κόσμους» Η επιρροή της σειράς στους ίδιους τους ανθρώπους του Διαστήματος είναι δύσκολο να μετρηθεί, αλλά στις έρευνες της Γουάιμπελ εμφανίζεται επανειλημμένα. Για το βιβλίο της «The Ultraview Effect» πήρε συνεντεύξεις από επαγγελματίες του διαστημικού τομέα. Περίπου ένας στους τέσσερις ανέφερε το «Star Trek» ως επιρροή. Ένας αστροναύτης του προγράμματος Apollo της είπε ότι πιστεύει πως κάποτε οι άνθρωποι θα μπορούν «να πάνε οπουδήποτε στο Σύμπαν, όπως ακριβώς στο “Star Trek”». Ένας νεότερος μηχανικός, που μεγάλωσε τη δεκαετία του 1990, θυμήθηκε την περίφημη φράση της σειράς για την εξερεύνηση «παράξενων νέων κόσμων» ως μία από τις πηγές της δικής του έμπνευσης. Ένας ειδικός αποστολής των διαστημικών λεωφορείων στάθηκε σε κάτι διαφορετικό: στο πολυπολιτισμικό πλήρωμα που είχε φανταστεί ο Ρόντενμπερι σε μια εποχή κατά την οποία μια τέτοια εικόνα κάθε άλλο παρά αυτονόητη ήταν. «Έθετε τις βάσεις σε μια εποχή που κάτι τέτοιο δεν ήταν αποδεκτό, ώστε να γίνει αποδεκτό», είπε. Εξήντα χρόνια μετά Το 2026, ορισμένες από τις εικόνες που κάποτε ανήκαν αποκλειστικά στην επιστημονική φαντασία μοιάζουν πολύ λιγότερο μακρινές. Στην τάξη αστροναυτών της NASA του 2025 οι γυναίκες ήταν, για πρώτη φορά, περισσότερες από τους άνδρες. Το πλήρωμα του Artemis II έφερε επίσης νέα ορόσημα εκπροσώπησης, καθώς περιλάμβανε την πρώτη γυναίκα, τον πρώτο μαύρο αστροναύτη και τον πρώτο Καναδό που συμμετείχαν σε τέτοια σεληνιακή αποστολή. Για τη Γουάιμπελ, η ίδια εικόνα ήταν εμφανής και έξω από τη NASA. Τον Αύγουστο του 2026, λίγο πριν από την 60ή επέτειο του «Star Trek», βρέθηκε σε συνέδριο της σειράς και συνάντησε ένα κοινό εξαιρετικά διαφορετικό ως προς τις ηλικίες, την εμφάνιση και τις ταυτότητές του Ανάμεσα στους παρευρισκομένους ήταν και η Μπιο Τρίμπλ, η γυναίκα που έχει μείνει στην ιστορία ως εκείνη που βοήθησε να «σωθεί» το «Star Trek» όταν κινδύνευε να ακυρωθεί το 1968, έπειτα από μόλις δύο σεζόν. Φορώντας μια καρφίτσα IDIC στα χρώματα του ουράνιου τόξου, υπέγραφε αυτόγραφα στο περίπτερο των SyFy Sistas, ανάμεσα σε μπλουζάκια με χαρακτήρες όπως η Ουχούρα και ο Μπέντζαμιν Σίσκο. Ένα όραμα που παραμένει ανοιχτό Υπάρχει, ωστόσο, και η αντίστροφη κίνηση. Η κυβέρνηση Τραμπ έχει προχωρήσει στην κατάργηση των προγραμμάτων και πολιτικών της NASA για τη διαφορετικότητα, την ισότητα, τη συμπερίληψη και την προσβασιμότητα. Η αλλαγή έρχεται σε μια στιγμή κατά την οποία τα πληρώματα της NASA είχαν φτάσει πιο κοντά από ποτέ στην πολυπολιτισμική εικόνα που το «Star Trek» παρουσίαζε ήδη από τη δεκαετία του 1960. Και ίσως εκεί βρίσκεται μία από τις πιο παράξενες κληρονομιές της σειράς. Το «Star Trek» φαντάστηκε τεχνολογίες που ακόμη μοιάζουν αδύνατες, αλλά και κοινωνικές αλλαγές που κάποτε έμοιαζαν εξίσου μακρινές. Εξήντα χρόνια αργότερα, ένα μέρος εκείνου του μέλλοντος έχει ήδη φτάσει. Ένα άλλο εξακολουθεί να βρίσκεται μπροστά μας.