Το σχήμα του ντούο απαιτεί συμπύκνωση αλλά και μέγιστη εκφραστικότητα

Οι Duo Dilemma είναι ένα δίδυμο που αποτελείται από τον σαξοφωνίστα Σωτήρη Τράγκα και την κιθαρίστρια Πόπη Νταλαχάνη. Στις εννέα μέχρι τώρα δισκογραφικές εργασίες τους από το 2009 εκκινώντας από την jazz έχουν ανοιχθεί, δοκιμάσει, ακόμα και πειραματιστεί με αρκετά ιδιώματα και κυρίως φόρμες, άλλοτε αμιγώς οργανικές και άλλοτε με ένα ή και αμφότερα τα μέλη να τραγουδούν, φτάνοντας ακόμα και στο να μελοποιήσουν ποίηση της Κατερίνας Αγγελάκη-Ρουκ και συχνά εμπλουτίζοντας τη μουσική τους με τη χρήση ηλεκτρικών οργάνων αλλά και ηλεκτρονικών. Το «Mozart Dialogues» έρχεται τρία χρόνια μετά το προηγούμενο album τους «Passengers» και είναι αυτό ακριβώς που λέει ο τίτλος του: μια συνομιλία με το έργο του Βόλφγκανγκ Αμαντέους Μότσαρτ.

Πώς προέκυψε η ιδέα να κάνετε αυτή την εργασία με αφετηρία τη μουσική του Μότσαρτ και γιατί τη δική του και όχι κάποιου άλλου από τους μεγάλους συνθέτες;**

Η ιδέα να δουλέψουμε επάνω στον Μότσαρτ, για να είμαστε πιο ακριβείς σε ένα μέρος από το πολύ μεγάλο σε μέγεθος και σημασία έργο του, υπήρχε εδώ και πολλά χρόνια. Έχουμε κάνει, βέβαια, επεμβάσεις ή παραλλαγές σε έργα και άλλων μεγάλων συνθετών που δεν έχουν καταγραφεί δισκογραφικά. Ξεκινήσαμε απλά με τον Μότσαρτ γιατί ήταν η πιο ολοκληρωμένη εργασία και επιπλέον γιατί ένα μεγάλο μέρος της το είχαμε ήδη παρουσιάσει σε φεστιβάλ του εξωτερικού. Η αναπάντεχα μεγάλη ανταπόκριση του κοινού μάς έδωσε το κίνητρο να την καταγράψουμε ώστε στη συνέχεια να την εκδώσουμε.

Τι σας αρέσει περισσότερο συνολικά στο έργο του Μότσαρτ;**

Τα έργα του Μότσαρτ χαρακτηρίζονται από μια συναρπαστική αίσθηση δομής, συμμετρίας, ισορροπημένης καθαρότητας και συγκλονιστικών μελωδικών γραμμών. Όμως στον Μότσαρτ άρεσε να αναμειγνύει το τραγικό με το κωμικό, την πειστικότητα με την ελαφρότητα, την απελπισία με τη χάρη και ήξερε ότι μερικές από τις πιο ισχυρές αντιδράσεις σε ένα δημιουργικό έργο προκαλούνται από το πόση αντίθεση ή πολλαπλότητα ενυπάρχει σε αυτό. Συνεπώς, προσεγγίζοντας ένα τέτοιο έργο, αν δεν ακολουθήσεις την παρτιτούρα που επίσης κρύβει άλλες δυσκολίες, θα πρέπει με κάποιο τρόπο να αναμετρηθείς δομικά και συναισθηματικά με τα προαναφερθέντα στοιχεία εντός σου για να συνομιλήσεις μαζί του. Ακόμα δυσκολότερο είναι το να «αναμετρηθείς» μελωδικά μαζί του.

Το ότι δεν χρησιμοποιεί καθόλου τα όργαν**ά σας, άλλωστε δεν υπήρχαν στην εποχή του, ήταν μια επιπλέον τέτοια πρόκληση;

Προφανώς, δεν μπορούσαμε να μην χρησιμοποιήσουμε τα όργανά μας και δεν θα είχε νόημα να μην το κάνουμε. Αναγκαστικά όμως έπρεπε να κάνουμε κάποιες «τροποποιήσεις» και αυτό γιατί και οι μουσικές γραμμές που χρησιμοποιεί για να περιγράψει τις σκέψεις του αλλά και αρκετά περάσματα (passages) τα είχε συνθέσει έχοντας υπόψη το σονάρισμα αλλά και τις δυνατότητες άλλων οργάνων, για παράδειγμα βιολί, πιάνο ή και τα δύο μαζί. Αυτό δεν ήταν απλώς μια πρόκληση, αλλά μια εντελώς διαφορετική προσέγγιση σε κάποια σημεία. Έτσι τα όργανά μας έγιναν ένα είδος εργαστηρίου για περαιτέρω αφηγηματική μουσική εξερεύνηση.

Γιατί υπάρχει το βιολί μόνο σε τέσσερα κομμάτια και όχι σε όλα;**

Η αρχική ιδέα ήταν να μην χρησιμοποιήσουμε κανένα από τα όργανα για τα οποία είναι γραμμένα τα έργα και αυτό για να υπάρχει μια διαφορετική ηχητική περιγραφή. Άλλωστε, υπάρχουν κορυφαίοι σολίστ, παλαιότερα αλλά και σήμερα, που έχουν ερμηνεύσει εξαίρετα τα έργα του Μότσαρτ και σίγουρα θα υπάρξουν πολλές ακόμα αξιόλογες ερμηνείες στο μέλλον. Τελικά όμως υποκύψαμε στον πειρασμό και προσθέσαμε σε κάποια μέρη βιολί που το παίζει η εξαίρετη νεαρή σολίστ Κορίνα Τράγκα.

Ο Μότσαρτ είχε συνθέσει μια μεγάλη γκάμα έργων, ακόμα και όπερες, αλλά για το album προτιμήσατε κυρίως κοντσέρτα για πιάνο αλλά και για άλλα όργανα και λιγότερο κάποιες συμφωνίες του. Οι λόγοι για αυτό ήταν αισθητικοί ή και άλλοι;**

Πέραν από τους αισθητικούς υπήρχαν και καθαρά πρακτικοί λόγοι. Ο λόγος είναι ότι μπορείς να ξεχωρίσεις πιο ευδιάκριτα τις μελωδικές γραμμές και να τις επεξεργαστείς προσδίδοντάς τους νέες αναπτύξεις. Στις συμφωνίες, αντίθετα, έχεις πολλές εσωτερικές «φωνές» που δύσκολα μπορούν να αποτυπωθούν ή να αναδειχθούν όσο μειώνεις τον αριθμό των οργάνων. Αν χρειαστεί τελικά να διαλέξεις μέρος από κάποια συμφωνία, τότε καλό είναι να το επαναδιαπραγματευτείς και να κατανοήσεις το πνεύμα και το ύφος της, όπως κάναμε στο album με κάποιες συμφωνίες.

Η προσέγγισή σας στα έργα του Μότσαρτ έγινε κυρίως από την πλευρά της jazz ή ακολουθήσατε το αισθητήρι**ά σας ανάλογα με την κάθε περίπτωση;

Στην προσέγγιση των έργων είναι σαφής η χρήση του αυτοσχεδιασμού και της jazz αισθητικής αλλά πάντα μέσα στο κλίμα κάθε έργου και με την επιθυμία να καταθέσουμε μια δική μας ματιά, όπως την αντιλαμβανόμαστε και την αισθανόμαστε. Επιπλέον, γράψαμε δικές μας συνθέσεις που συνδέσαμε με το μοτσαρτικό σύμπαν. Ο Μότσαρτ έτσι και αλλιώς είναι μέρος της παγκόσμιας μουσικής κληρονομιάς και έχει περάσει στο διεθνές συλλογικό υποσυνείδητο. Αυτό που μπορούσαμε να κάνουμε ήταν να παρουσιάσουμε μια ακόμα διαφορετική κάποιων έργων του.

Υπάρχουν κάποιες ανάλογες εργασίες πάνω στο έργο συνθετών κλασικής μουσικής που επέ**δρασαν στην ιδέα του «Mozart Dialogues» και της υλοποίησής της;

Σίγουρα υπάρχουν εργασίες άλλων μουσικών που ασχολήθηκαν με τους κλασικούς συνθέτες. Όμως ακολουθήσαμε τη δική μας τεχνοτροπία και αισθητική, αλλιώς θα ήταν απλά μια αναπαραγωγή άνευ σημασίας.

Δεν κάνατε απλώς παραλλαγές, αλλά ουσιαστικά μετεγγραφές έργων του Μότσαρτ, όμως το πολύ ενδιαφέρον είναι ότι κάθε μία από αυτές ακολουθούν αυτοσχεδιασμοί. Ή**ταν ελεύθεροι ή εντός συγκεκριμένου και δομημένου πλαισίου;

Ως γνωστόν, την εποχή του Μότσαρτ το σόλο κάθε οργάνου, ένα είδος ας πούμε αυτοσχεδιασμού, γραφόταν από τον ίδιο τον συνθέτη γιατί δεν υπήρχε άλλος τρόπος να καταγραφεί ή να ηχογραφηθεί. Επίσης, ο Μότσαρτ, πέραν του ότι ήταν κορυφαίος πιανίστας και βιολονίστας, ήταν και σπουδαίος αυτοσχεδιαστής όταν ερμήνευε τα έργα του. Σήμερα οι αυτοσχεδιασμοί σπάνια γράφονται από τον/τη συνθέτη/ια ή από τον/την ερμηνευτή/ια και επαφίεται σε εκείνον/η αν, πώς και σε ποιο βαθμό θα το κάνει. Όπως και σε κάθε άλλη περίπτωση λοιπόν, οι αυτοσχεδιασμοί μας είναι ελεύθεροι γιατί αυτή είναι η φύση τους, αλλά σέβονται το δομικό πλαίσιο κάθε σύνθεσης.

Συμφωνείτε μαζί μου ότι ουσιαστικά πρόκειται για αναδημιουργίες των έργων του Μότσαρτ οι οποίες από ένα σημείο και μετά μετασχηματίζονται και καταλήγουν πρωτογενείς δικές σας δημιουργίες; Μήπως τελικά το album είναι μια νοητή μεν αλλά όχι και μη αληθινή στον πυρήνα της σύμπραξή σας με τον Μότσαρτ;**

Πολύ σωστά, γιατί ουσιαστικά είναι ένα μουσικό έργο με ανταλλαγές και προεκτάσεις.

Υπάρχουν άλλοι/ες συνθέτες/ιες της κλασικής μουσικής, ίσως και άλλων ιδιωμάτων, που θα σας ενδιέφερε να επιχειρήσετε κάτι ανάλογο με το έργο τους;**

Εννοείται ότι υπάρχουν και άλλοι/ες συνθέτες/ριες με τους/τις οποίους/ες θα θέλαμε να συνομιλήσουμε και να συν-δημιουργήσουμε.

Είναι μια εργασία σαφώς διαφορετική από όλες τις προηγούμενέ**ς σας. Πιστεύετε ότι μπορεί να παιχτεί ζωντανά στην ολοκληρία της και υπάρχει κοινό για αυτό;

Ολόκληρο το έργο μπορεί να παρουσιαστεί ως έχει, άλλωστε το έχουμε ήδη κάνει σε φεστιβάλ στο εξωτερικό. Όσο για το αν υπάρχει κοινό, εμείς πιστεύουμε ότι υπάρχει και δεν είναι καθόλου μικρό. Αρκεί, βέβαια, να γνωστοποιηθεί επαρκώς η εργασία, κάτι που ισχύει για κάθε πολιτιστικό έργο.

Τι υπάρχει στη δυναμική αλλά και σ**τις δυνατότητες του ντούο που δεν βρίσκετε σε πολυμελή σύνολα;

Εκτιμάμε πάρα πολύ κάποια πολυμελή σύνολα όπως και συμφωνικές ορχήστρες. Τέτοια σχήματα, μάλιστα, εμπεριέχουν πολλές δυσκολίες καθώς, εκτός από την άριστη επικοινωνία και την ερμηνευτική δεινότητα, όλα τα όργανα πρέπει να ηχούν σαν «ένα». Αντίθετα, όσο μειώνονται τα όργανα, οι ερμηνευτές/ιες πρέπει να έχουν την ικανότητα και τη δεξιοτεχνία να δημιουργήσουν ένα ακουστικό αποτέλεσμα ανάλογου ενδιαφέροντος με μια ορχήστρα, κάτι που επίσης είναι πολύ δύσκολο. Εμείς εξαρχής είχαμε δύο όργανα και τις φωνές μας, έτσι συστηθήκαμε στον κόσμο. Αυτό μας δίνει περισσότερη ελευθερία για να εκφραστούμε πιο «εκμυστηρευτικά» και αποκαλυπτικά και να οργανώνουμε πολύ πιο γρήγορα το υλικό μας.

Και τα προσεχή σχέδιά σας, τα πιο άμεσα αλλά ίσως και τα πιο μακροπρόθεσμα, όπως για παράδειγμα το επόμενο album;**

Το επόμενο album είναι σχεδόν έτοιμο συνθετικά και απομένει η καταγραφή και η επεξεργασία του. Η κυκλοφορία του ευελπιστούμε ότι θα γίνει την επόμενη χρονιά. Επιπλέον, ετοιμάζουμε την καταγραφή δύο μουσικών/αφηγηματικών έργων, των «Tabula Rasa» και «Entropia», τα οποία έχουν ήδη παρουσιαστεί, το 2025 και το 2026 αντίστοιχα, με τη σύμπραξη σύγχρονων ομάδων χορού στο Lagonisi MusicArt Festival. Πιο μακροπρόθεσμα θα ηχογραφήσουμε το θεματικό project «Passion of Christ», που επίσης έχουμε ήδη παρουσιάσει ζωντανά.

Ο άκρως προσωπικός τρόπος που αντιμετωπίζουν τόσο τη σύνθεση όσο και την εκτέλεση της μουσικής οι Duo Dilemma καθιστ*ά εκ των προτέρων ενδιαφέρον κάθε νέο project τους.