Τουρκία-Κύπρος και Ελλάδα στον λαβύρινθο του Λιβάνου

30/09/2026

Στις 22 Φεβρουαρίου, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου παρουσίασε αυτό που αποκάλεσε “ένα πλήρες σύστημα, κάτι σαν εξάδα συμμαχιών” σε ολόκληρη τη Δυτική Ασία. Τοποθέτησε την Ινδία, την Ελλάδα, την Κύπρο, μη κατονομαζόμενα αραβικά και αφρικανικά κράτη και άλλους Ασιάτες εταίρους μέσα σε αυτό, απέναντι στον “σιιτικό άξονα”, ο οποίος έχει αποδυναμωθεί από τις ισραηλινές επιθέσεις, και έναν “αναδυόμενο ριζοσπαστικό σουνιτικό άξονα”.

Την ίδια στιγμή, εντείνεται το παιχνίδι ανταγωνισμού Ισραήλ και Τουρκίας στον Λίβανο, μία καίριας σημασίας χώρα για την περιοχή, η οποία ενδιαφέρει ιδιαίτερα και την ελληνική πλευρά. Ο Έλληνας πρωθυπουργός υποδέχθηκε τον πρόεδρο Ζοζέφ Αούν στην Αθήνα στις 31 Αυγούστου και χαρακτήρισε “ένα ισχυρό κράτος προϋπόθεση για έναν ισχυρό Λίβανο”. Την ίδια ημέρα, η Ελλάδα και το Ισραήλ υπέγραψαν συμφωνία ύψους τριών δισ. ευρώ, περίπου 3,4 δισ. δολαρίων, για το σύστημα αεράμυνας “Ασπίδα του Αχιλλέα”

Η Αθήνα εμφανίζεται ως ιστορικός φίλος του Λιβάνου και του αραβικού κόσμου, ενώ ταυτόχρονα εμβαθύνει μια στρατηγική στρατιωτική συνεργασία με το Ισραήλ. Σχεδιάζει επίσης να θέσει στην ατζέντα μια εταιρική σχέση ΕΕ-Λιβάνου κατά τη διάρκεια της ελληνικής προεδρίας της ΕΕ το δεύτερο εξάμηνο του 2027, καθώς η αποχώρηση της UNIFIL (Προσωρινή Δύναμη των Ηνωμένων Εθνών) φτάνει στο τελικό της στάδιο.

Ο ευρωπαϊκός δρόμος προς τη Βηρυτό περνά επομένως μέσα από μια πρωτεύουσα, την οποία ο Νετανιάχου έχει εντάξει στον προτεινόμενο αντι-άξονά του, με τον ισραηλινό στρατό να κατέχει πλέον μέρος της χώρας (περί του 6%). Πέραν των επιδιώξεων της Αθήνας, η συγκεκριμένη διευθέτηση ασκεί πίεση στην αναθεωρητική στρατηγική της Άγκυρας στην Ανατολική Μεσόγειο, επειδή η ελληνοτουρκική αντιπαράθεση περνά ήδη από την Κύπρο, τα θαλάσσια σύνορα και τον έλεγχο της θάλασσας.

Ένα κράτος που το χρειάζονται όλοι πλην Ισραήλ**

Η αντίφαση ήταν ενσωματωμένη στη συνάντηση του Παρισιού, που συγκλήθηκε από τη Γαλλία και την Ιορδανία μέσω της Διαδικασίας της Άκαμπα, στο πλαίσιο της προετοιμασίας μιας διεθνούς διάσκεψης για τη στήριξη του λιβανικού στρατού και των δυνάμεων ασφαλείας.

Το Παρίσι συνέδεσε μεγάλης κλίμακας βοήθεια με ένα αξιόπιστο σχέδιο ανάπτυξης δυνάμεων, ενώ Λιβανέζοι αξιωματούχοι προειδοποίησαν ότι η βοήθεια εξακολουθούσε να τελεί υπό την ομηρία άλυτων πολιτικών προϋποθέσεων και ότι η ανάπτυξη δεν θα μπορούσε να επιτραπεί να προκαλέσει εσωτερική σύγκρουση. Το Ριάντ έχει επίσης συνεργαστεί κυρίως με το κράτος και τους συνταγματικούς του θεσμούς μετά την εκλογή του Αούν, συνδέοντας τη χρηματοδότηση με τις μεταρρυθμίσεις και τον περιορισμό των όπλων στην κρατική εξουσία.

Η Κοινή Αμυντική Συμφωνία της Μέκκας, που συνδέει τη Σαουδική Αραβία, την Τουρκία και το Πακιστάν, έχει επίσης μειώσει την παλαιότερη λογική του σαουδαραβοτουρκικού ανταγωνισμού στη σουνιτική πολιτική σκηνή του Λιβάνου. Σε συνέντευξή του, ο πρόεδρος της Συρίας Αχμέντ αλ-Σαράα υποστήριξε ότι ο Λίβανος χρειάζεται μια τρίτη επιλογή, αντί να διχαστεί μεταξύ εμφυλίου πολέμου, ή πολέμου με το Ισραήλ.

Η Άγκυρα, η Αθήνα, το Ριάντ, το Παρίσι και η Δαμασκός χρειάζονται όλοι ένα ικανό λιβανικό κράτος, ακόμη κι όταν το θέλουν για αντίθετους σκοπούς. Ο μόνος μηχανισμός που ήδη λειτουργεί επί του εδάφους είναι δομημένος γύρω από την αδυναμία του Λιβάνου να γίνει ενιαίος.

Διαμελισμός μέσω… χρονοδιαγράμματος**

Καμία εξωτερική δύναμη δεν διαθέτει σήμερα τα μέσα για να καταλάβει και να διοικήσει τον Λίβανο. Ο κατακερματισμός θα στερούσε επίσης από την Άγκυρα αυτό που επιδιώκει στη θαλάσσια στρατηγική της, καθώς ένας βόρειος θύλακας χωρίς διεθνή νομιμοποίηση δεν μπορεί να υπογράψει μία διεθνώς αναγνωρισμένη θαλάσσια συμφωνία.

Ωστόσο, ένας de facto διαχωρισμός αναδύεται ήδη, με κάθε τμήμα της χώρας να κινείται βάσει διαφορετικού χρονοδιαγράμματος. Η ανασυγκρότηση στον νότο αναβάλλεται έως ότου επαληθευτεί ο αφοπλισμός, μετά από έναν πόλεμο που κατέστρεψε δεκάδες χωριά και κατέστησε τον εκτοπισμό ολοένα και πιο μόνιμο.

Ο βορράς στρέφεται οικονομικά προς την Τουρκία μέσω του λιμανιού της Τρίπολης, της ναυτιλιακής γραμμής Μερσίνης και των προγραμματισμένων δρομολογίων του Qlayaat. Η Βηρυτός περιμένει χρηματοδότηση από χώρες του Κόλπου και την Ευρώπη, η οποία συνδέεται με μεταρρυθμίσεις. Όπως δήλωσε ο Λιβανέζος πρωθυπουργός Σαλάμ στο Κοινοβούλιο στις 15 Σεπτεμβρίου: «Δεν μπορεί να υπάρξει βιώσιμη ανασυγκρότηση χωρίς χρηματοδότηση, χρηματοδότηση χωρίς εμπιστοσύνη και εμπιστοσύνη χωρίς ένα ικανό κράτος».

Εάν το κράτος παραμείνει ακινητοποιημένο και η ανασυγκρότηση κατανέμεται άνισα ανά γεωγραφική περιοχή, η βόρεια ζώνη επιρροής της Άγκυρας θα μπορούσε να μετατραπεί σε ένα εναλλακτικό κέντρο εξουσίας. Τα στελέχη που ήλπιζε να προωθήσει προς τη Βηρυτό μπορεί, αντί γι’ αυτό, να βρεθούν να διοικούν τον βορρά εξ ορισμού. Η παρατεταμένη παράλυση θα παρήγαγε τότε τον διαμελισμό, που η Τουρκία επιδιώκει να αποφύγει…

Η Κύπρος και η μονιμοποίηση του προσωρινού**

Ο Λίβανος και η Κύπρος υπέγραψαν συμφωνία για την αποκλειστική οικονομική ζώνη στις 26 Νοεμβρίου 2025, προκαλώντας την άμεση απόρριψη της από την Άγκυρα και το ψευδοκράτος. Η συμφωνία αναγνώριζε την Κυπριακή Δημοκρατία ως τον μοναδικό εκπρόσωπο του νησιού, ενώ η επικύρωσή της από τον Λίβανο παρέμεινε αντικείμενο πολιτικής αντιπαράθεσης.

Ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες δήλωσε τον Ιούλιο ότι μια ακόμη συνάντηση σε σχήμα 5+1 απαιτούσε περισσότερη προετοιμασία και, μέχρι τα τέλη Σεπτεμβρίου, δεν είχε οριστεί ημερομηνία. Οποιαδήποτε μελλοντική φόρμουλα που θα παρέχει στους Τουρκοκύπριους ουσιαστικό λόγο στις αποφάσεις για την αποκλειστική οικονομική ζώνη, θα μπορούσε να επαναφέρει στο προσκήνιο τη πολιτική βάση της λιβανοκυπριακής συμφωνίας.

Το μερίδιο του Λιβάνου στο φυσικό αέριο της Μεσογείου μπορεί τελικά να καθοριστεί στη νεκρή ζώνη της Λευκωσίας, εξίσου όσο και στην Μπάαμπντα. Η εντολή της UNIFIL λήγει στις 31 Δεκεμβρίου 2026, αλλά η αποχώρησή της αναμένεται να συνεχιστεί έως τον Σεπτέμβριο του 2027. Η Βηρυτός και οι εταίροι της εξακολουθούν να συζητούν τι, εάν υπάρχει κάτι, θα την ακολουθήσει.

Ο Αούν έχει χαρακτηρίσει την αποτροπή ενός κενού ως προτεραιότητα και έχει δηλώσει ότι οποιαδήποτε δύναμη αντικατάστασης θα πρέπει να παραμείνει μόνο έως ότου ο στρατός μπορέσει να αναπτυχθεί. Λιβανέζοι αξιωματούχοι απορρίπτουν μια αποστολή επιτήρησης με εξουσία να υπαγορεύει τις επιχειρήσεις του στρατού, ενώ οι ισραηλινές εκλογές καθιστούν απίθανη, βραχυπρόθεσμα, τη συναίνεση του Τελ Αβίβ σε μια νέα διεθνή δύναμη. Για παράδειγμα, η δύναμη του ΟΗΕ, που στάλθηκε στην Κύπρο ως προσωρινό μέτρο το 1964, εξακολουθεί να βρίσκεται στο νησί, κάτι που ο Λίβανος δύσκολα μπορεί να αγνοήσει.

Η μάχη μετά την UNIFIL**

Η “τρίτη επιλογή” που ανέφερε ο Σαράα υπάρχει θεωρητικά και εξαρτάται από το ικανό λιβανικό κράτος που οι περισσότερες περιφερειακές δυνάμεις υποστηρίζουν ότι επιθυμούν. Η Άγκυρα χρειάζεται μια ένα κυρίαρχο κράτος που μπορεί να υπογράφει θαλάσσιες συμφωνίες. Η Αθήνα επιδιώκει ένα ανάχωμα στην τουρκική επέκταση. Το Ριάντ θα χρηματοδοτήσει ευκολότερα θεσμούς παρά παρατάξεις, ενώ η Δαμασκός δεν έχει την πολυτέλεια ενός κατακερματισμένου γείτονα που θα αναπαράγει τη δική της κρίση. Ο πέντε, λοιπόν δοκιμασίες για τον Λίβανο είναι οι εξής:

Οι συνομιλίες του Οκτωβρίου στη Ρώμη.

Τα χρήματα που θα δεσμευθούν στη διεθνή διάσκεψη για τον στρατό.

Η σύνθεση οποιασδήποτε δύναμης που θα αναλάβει μετά την UNIFIL και ο ρόλος της Τουρκίας σε αυτήν.

Η γεωγραφική κατανομή των κονδυλίων για την ανασυγκρότηση.

Η εμφάνιση οποιασδήποτε τοπικής αρχής στον βορρά που θα είναι σε θέση να αποφασίζει ποιος μπορεί να δραστηριοποιείται εκεί.

Ο επόμενος διαμελισμός του Λιβάνου μπορεί να μη χρειαστεί ούτε μια συμφωνία που θα μεσολαβηθεί από ξένες δυνάμεις, ούτε νέες γραμμές στον χάρτη. Θα προκύψει εάν οι σημερινές, υποτίθεται προσωρινές, διευθετήσεις επιτραπεί να παγιωθούν σε μια μόνιμη τάξη.