Δύο χώρες, μία κάλπη

Υπάρχει η Ελλάδα των αριθμών. Αλλά υπάρχει και η Ελλάδα των ανθρώπων.

Στην πρώτη, η ανάπτυξη “καλπάζει”, η ανεργία υποχωρεί, τα δημόσια οικονομικά εμφανίζονται νοικοκυρεμένα και το “επιτελικό κράτος” εξακολουθεί να παρουσιάζεται ως η μεγάλη μεταρρυθμιστική κατάκτηση της εποχής. Στη δεύτερη, ο πολίτης ανοίγει τον λογαριασμό του ρεύματος και κάνει τον σταυρό του. Πηγαίνει στο σούπερ-μάρκετ και κάνει... δεύτερες σκέψεις. Βλέπει το ενοίκιο και ψάχνει τρίτη δουλειά.

Κάπου εκεί γεννιέται το παράδοξο της εποχής: η οικονομία μπορεί να πηγαίνει μπροστά επικοινωνιακά και σε δείκτες, αλλά ο οικογενειακός προϋπολογισμός κάνει... όπισθεν.

Η ανάπτυξη δεν μπαίνει στο πορτοφόλι

Ας μην κοροϊδευόμαστε. Η Ελλάδα έχει βελτιώσει αρκετούς οικονομικούς δείκτες. Η ανεργία έχει μειωθεί ονομαστικά σημαντικά. Η δημοσιονομική εικόνα είναι καλύτερη. Η ανάπτυξη δεν είναι κάποιο κυβερνητικό παραμύθι που επινοήθηκε ένα πρωινό στο Μέγαρο Μαξίμου. Υπάρχει αλλά για ποιους; Μόνο που υπάρχει και κάτι άλλο, η ζωή δεν πληρώνεται με δείκτες. Το ΑΕΠ δεν πληρώνει το ενοίκιο. Η ανάπτυξη των ολίγων δε γεμίζει μόνη της το ψυγείο των πολλών. Η αποκλιμάκωση του χρέους δε βάζει βενζίνη στο αυτοκίνητο. Η ψηφιακή διακυβέρνηση, όσο χρήσιμη κι αν είναι, δεν κάνει το ταμείο του σούπερ-μάρκετ να βγάζει μικρότερη απόδειξη. Αυτό είναι το σημείο που η πολιτική επικοινωνία συναντά την κοινωνική πραγματικότητα και, καμιά φορά, τρακάρουν μεταξύ τους.

Το «καλά πάμε» και το «δε βγαίνω»

Ο πολίτης λέει: «Δε μου φτάνουν τα λεφτά». Η απάντηση είναι: «Η οικονομία αναπτύσσεται».

Λέει: «Το ενοίκιο με πνίγει». Ακούει: «Η χώρα προσελκύει επενδύσεις».

Λέει: «Το σούπερ-μάρκετ έγινε απλησίαστο». Απαντούν: «Οι διεθνείς οίκοι αναγνωρίζουν την πρόοδο».

Κάπου εδώ ο Έλληνας αρχίζει να αναρωτιέται μήπως τελικά έχει πρόβλημα... αντίληψης. Μήπως δεν κατάλαβε καλά. Μήπως η απόδειξη που κρατάει στο χέρι είναι απλώς μια κακή παρερμηνεία της στατιστικής. Μήπως, αντί να κοιτάζει το πορτοφόλι του, θα έπρεπε να κοιτάζει το PowerPoint.

Από την οικονομία στον φόβο

Όταν το αφήγημα δυσκολεύεται να περπατήσει πάνω στο σήμερα, υπάρχει πάντα το αύριο.

Ο φόβος. «Αν φύγουμε εμείς, ποιοι θα έρθουν;» «Κι αν δεν είμαστε εμείς, τι θα γίνει;» «Κυριάκος ή χάος». Και σε ορισμένες πιο... επικές εκδοχές: «Αν δεν επανεκλεγεί ο Κυριάκος μας, θα μας φάνε οι Τούρκοι». Εδώ, όμως, υπάρχει μια λεπτή γραμμή που καλό θα ήταν να μην περνάμε.

Η Τουρκία δεν είναι ανέκδοτο

Η γεωπολιτική πραγματικότητα είναι σοβαρή. Η αποτρεπτική ισχύς είναι αναγκαία. Η εθνική στρατηγική απαιτεί συνέχεια, σοβαρότητα και υπευθυνότητα. Αλλά η εθνική ασφάλεια δεν μπορεί να γίνεται εκλογικό σωσίβιο κάθε φορά που η εσωτερική πολιτική συζήτηση δυσκολεύει. Άλλο η πατρίδα. Άλλο το κόμμα. Όποιος τα μπερδεύει, κάνει κακό και στα δύο. Η εξουσία δεν είναι οικογενειακό κειμήλιο.

Η αλαζονεία

Το πραγματικό πρόβλημα, λοιπόν, δεν είναι μόνο η ακρίβεια. Είναι και η αίσθηση αλαζονείας. Είναι η εντύπωση ότι η κυβέρνηση, έχοντας απέναντί της μια πολυδιασπασμένη αντιπολίτευση, αρχίζει να θεωρεί την κοινωνική δυσαρέσκεια περισσότερο ενόχληση παρά προειδοποίηση. Αυτό είναι λάθος. Γιατί η εξουσία δεν κληρονομείται, που έλεγε κι ο μακαρίτης Ανδρέας. Δεν αποτελεί οικογενειακό κειμήλιο. Δεν περνά από γενιά σε γενιά.

Δεν ανήκει σε κανέναν. Δανεική είναι. Ο δανειστής είναι ο πολίτης. Αυτός που ψηφίζει. Αυτός που πληρώνει. Αυτός που περιμένει. Αυτός που κάποια στιγμή... αποφασίζει.

Η αντιπολίτευση δεν μπορεί να είναι απλώς ο καθρέφτης της κυβέρνησης

Βεβαίως, υπάρχει και η άλλη πλευρά. Η σημερινή κυβέρνηση αισθάνεται τόσο ισχυρή και επειδή η αντιπολίτευση δεν έχει καταφέρει ακόμη να συγκροτήσει ένα πειστικό αντίπαλο δέος. Εδώ δεν αρκούν οι καταγγελίες. Ούτε τα μεγάλα λόγια. Ούτε η διαρκής επανάληψη του «να φύγουν». Ο πολίτης θέλει να ξέρει και μετά; Τι θα αλλάξει; Πώς θα αλλάξει; Με ποιο σχέδιο; Με ποια πρόσωπα; Με ποιο κόστος; Εδώ ακριβώς αποκτά ενδιαφέρον και η επιστροφή του Αλέξη Τσίπρα στο πολιτικό προσκήνιο. Όχι ως αναβίωση μιας παλιάς πολιτικής αντιπαράθεσης, αλλά ως πιθανός παράγοντας μιας νέας αναδιάταξης. Το αν θα μπορέσει να εκφράσει ένα διαφορετικό πολιτικό σχέδιο, να συνομιλήσει με ευρύτερες κοινωνικές δυνάμεις και να παίξει ρόλο στις εξελίξεις, είναι κάτι που θα κριθεί στην πράξη. Αυτή ακριβώς είναι η ουσία. Η κοινωνία δεν ψάχνει απλώς ποιος θα κερδίσει τον Μητσοτάκη. Ψάχνει ποιος μπορεί να κυβερνήσει μετά τον Μητσοτάκη.

Στο “κάδρο” και ο Σαμαράς

Από την άλλη, η προαναγγελία νέου πολιτικού φορέα από τον Αντώνη Σαμαρά είναι μια εξέλιξη που δύσκολα μπορεί να περάσει απαρατήρητη. Πρώην πρωθυπουργός. Πρώην πρόεδρος της Νέας Δημοκρατίας. Πλέον απέναντι από τη σημερινή ηγεσία. Αυτό από μόνο του αλλάζει τις ισορροπίες.

Γιατί η κυβέρνηση μπορεί να αντιμετωπίζει την αντιπολίτευση ως κατακερματισμένο πολιτικό τοπίο.

Όμως η αμφισβήτηση από το εσωτερικό της ίδιας της κεντροδεξιάς παράταξης είναι διαφορετική υπόθεση. Αν η προσπάθεια Σαμαρά αποκτήσει κοινωνική δυναμική, τότε το πολιτικό “θερμόμετρο” μπορεί να ανέβει πολύ περισσότερο απ' όσο θα ήθελαν ορισμένοι.

Οι “άριστοι” και η μεγάλη παρεξήγηση

Το πρόβλημα, τελικά, είναι βαθύτερο. Είναι η αντίληψη ότι όποιος διαφωνεί δεν έχει απλώς διαφορετική άποψη. Είναι “μίζερος”. Όποιος επιμένει είναι “υπερβολικός”. Όποιος ζητά λογοδοσία γίνεται περίπου... ύποπτος. Όποιος θυμίζει ότι υπάρχουν σκάνδαλα, κρίσεις, ακρίβεια, αγρότες που βλέπουν γύρω τους άλλους να πηγαίνουν για... πότισμα με Ferrari, μπορεί να χαρακτηριστεί ότι χαλάει την εθνική αισιοδοξία. Μα η δημοκρατία δεν είναι διαγωνισμός αισιοδοξίας. Η δημοσιογραφία δεν είναι υπηρεσία δημοσίων σχέσεων. Η κοινωνία έχει δικαίωμα να ρωτά. Η εξουσία έχει υποχρέωση να απαντά. Το καμπανάκι δεν είναι η διαφωνία. Κάθε κυβέρνηση κάνει λάθη. Το επικίνδυνο αρχίζει όταν παύει να τα βλέπει. Κάθε εξουσία φθείρεται. Το επικίνδυνο αρχίζει όταν πιστεύει ότι η φθορά αφορά μόνο τους άλλους. Κάθε κυβέρνηση μπορεί να αισθάνεται ισχυρή. Το επικίνδυνο αρχίζει όταν μεταφράζει την αδυναμία των αντιπάλων της σε δικό της δικαίωμα αλαζονείας.

Γιατί τότε γεννιέται η αίσθηση του ακαταδίωκτου. Το ακαταδίωκτο, στην πολιτική, είναι συνήθως η αρχή του τέλους της αυταρέσκειας και η κοινωνία κρατάει τον λογαριασμό...

Η ειλικρίνεια

Δε χρειάζεται να πεις στον πολίτη ότι η Ελλάδα καταστράφηκε. Αλλά ούτε να του πεις ότι όλα είναι υπέροχα ενώ εκείνος μετράει τα ευρώ μέχρι την επόμενη πληρωμή. Δε χρειάζεται καταστροφολογία. Χρειάζεται ειλικρίνεια. Η χώρα έχει κάνει βήματα μπροστά. Αλλά έχει και ανθρώπους που αισθάνονται ότι μένουν πίσω. Αυτή η απόσταση είναι πολιτικό πρόβλημα. Όχι επειδή το λέει η αντιπολίτευση. Αλλά επειδή το λέει η καθημερινότητα. Κάποια στιγμή η καθημερινότητα μπαίνει στην κάλπη.

Εκεί δεν υπάρχουν PowerPoint. Δεν υπάρχουν γραφήματα. Δεν υπάρχουν opinion makers. Δεν υπάρχουν επικοινωνιακά φίλτρα. Υπάρχει μόνο ένα ψηφοδέλτιο και ένας πολίτης που θυμάται. Ποιος του είπε ότι όλα πάνε καλά. Ποιος του είπε ότι φταίει ο ίδιος που δεν τα καταφέρνει. Ποιος του ζήτησε να φοβηθεί. Ποιος του μίλησε σαν άνθρωπος. Γιατί τελικά το μεγάλο στοίχημα δεν είναι ποιος θα παρουσιάσει καλύτερα την Ελλάδα. Είναι ποιος θα καταφέρει να την κάνει να μοιάζει λίγο περισσότερο με τη ζωή των ανθρώπων της. Τότε θα φανεί ποιος πραγματικά έχει το “τιμόνι”. Όχι στο Μαξίμου. Στην κοινωνία.