Τα ενεργειακά ποτά κρύβουν κινδύνους

Τα ενεργειακά ποτά δεν είναι απλά αναψυκτικά, ούτε αθλητικά ποτά. Περιέχουν διεγερτικές ουσίες –κυρίως καφεΐνη– και σημαντικές ποσότητες ζάχαρης. Η Ενωση Παιδιάτρων χτυπάει καμπανάκι για την κατανάλωσή τους από παιδιά και εφήβους, προειδοποιώντας ότι η «γρήγορη ενέργεια» που υπόσχονται αυτά τα προϊόντα μπορεί να συνοδεύεται από κινδύνους για την υγεία.

Τα ενεργειακά ποτά δεν είναι τόσο «αθώα»

Της Πέννυς Μπουλούτζα*

Συνδεδεμένα με το διάβασμα, με τα ηλεκτρονικά παιχνίδια (gaming), τον αθλητισμό και τη νυχτερινή διασκέδαση, για μεγάλο αριθμό παιδιών και εφήβων, είναι τα ενεργειακά ποτά. Αυτό έδειξε μελέτη του 2026 που περιέλαβε πάνω από 40.000 μαθητές από την Ε΄ Δημοτικού έως τη Γ΄ Γυμνασίου από όλη τη χώρα, σύμφωνα με την οποία το 26,3% δήλωσε κατανάλωση ενεργειακών ποτών τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα. Σύμφωνα δε με την έρευνα ESPAD Ελλάδα 2024 του ΕΠΙΨΥ (Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγείας, Νευροεπιστημών και Ιατρικής Ακρίβειας «Κώστας Στεφανής»), σε μαθητές Α΄ Λυκείου από 488 σχολεία, το 45% των 16χρονων έχει καταναλώσει αλκοόλ μαζί με ενεργειακό ποτό τουλάχιστον μία φορά και το 27,6% τουλάχιστον τρεις φορές. Τα αντίστοιχα ποσοστά για την Αττική είναι 43% και 25%, ενώ το 32% των 16χρονων χαρακτηρίζει ως «ακίνδυνο» τον συνδυασμό αλκοόλ και ενεργειακού ποτού μία ή δύο φορές.

Ομως, όπως αναφέρει η Ενωση Ελευθεροεπαγγελματιών Παιδιάτρων Αττικής, «τα ενεργειακά ποτά δεν είναι ούτε απλά αναψυκτικά ούτε αθλητικά ποτά. Περιέχουν διεγερτικές ουσίες –κυρίως καφεΐνη– και συχνά σημαντικές ποσότητες ζάχαρης, ταυρίνη και γκουαρανά, το οποίο αποτελεί επιπλέον πηγή καφεΐνης. Επομένως, η χρήση τους από ανηλίκους χρειάζεται σαφή ενημέρωση και πρόληψη».

Γι’ αυτούς τους λόγους το υπουργείο Υγείας της Μεγάλης Βρετανίας αποφάσισε να απαγορεύσει, από τον Απρίλιο του 2027, την πώληση ενεργειακών ποτών σε παιδιά ηλικίας κάτω των 16 ετών. H ίδια απαγόρευση έχει ισχύσει από το 2024 στην Πολωνία, ενώ η πρώτη ευρωπαϊκή χώρα που την εφαρμόζει εδώ και 10 χρόνια είναι η Λιθουανία. Οπως εξηγούν οι παιδίατροι, η καφεΐνη είναι διεγερτικό του κεντρικού νευρικού συστήματος. Στα παιδιά και στους εφήβους μπορεί να επηρεάσει τον ύπνο, την εγρήγορση και τη συμπεριφορά. «Συστηματική ανασκόπηση 57 μελετών, με συνολικά πάνω από 1,2 εκατ. νέους, βρήκε συσχέτιση της κατανάλωσης ενεργειακών ποτών με μικρότερη διάρκεια και χειρότερη ποιότητα ύπνου, άγχος και ψυχολογική δυσφορία, χαμηλότερη σχολική επίδοση, κάπνισμα, binge drinking και χρήση άλλων ουσιών. Επειδή μεγάλο μέρος των δεδομένων είναι παρατηρητικό, μιλάμε για συσχετίσεις και όχι για απόδειξη αιτιότητας» τονίζουν.

Σύμφωνα με τους παιδιάτρους, δεν είναι απλά αναψυκτικά ούτε αθλητικά ποτά. Περιέχουν διεγερτικές ουσίες –κυρίως καφεΐνη– και σημαντικές ποσότητες ζάχαρης.

Στο καρδιαγγειακό σύστημα έχουν καταγραφεί οξείες αυξήσεις της αρτηριακής πίεσης και μεταβολές του καρδιακού ρυθμού και της ηλεκτροφυσιολογίας. Δύο πρόσφατες ανασκοπήσεις του 2026 επισημαίνουν ότι υψηλές δόσεις καφεΐνης από ενεργειακά ποτά μπορούν να προκαλέσουν αρρυθμίες ή ηλεκτροκαρδιογραφικές διαταραχές, με ιδιαίτερη προσοχή σε παιδιά με γνωστή ή μη διαγνωσμένη καρδιακή ευπάθεια, καθώς και σε συνθήκες έντονης άσκησης, ζέστης, αφυδάτωσης ή στέρησης ύπνου.

Η Ενωση Ελευθεροεπαγγελματιών Παιδιάτρων Αττικής συντάσσεται με τη θέση της Αμερικανικής Ακαδημίας Παιδιατρικής, σύμφωνα με την οποία τα ροφήματα με καφεΐνη και άλλα διεγερτικά κατατάσσονται για τα παιδιά και τους εφήβους ηλικίας 5 έως 18 ετών στα ποτά που πρέπει να αποφεύγονται. Σημειώνει δε ότι η ευρωπαϊκή νομοθεσία απαιτεί για ποτά με καφεΐνη άνω των 150 mg/L την ένδειξη «Υψηλή περιεκτικότητα σε καφεΐνη. Δεν συνιστάται για παιδιά».

Για την πρόληψη της κατανάλωσης ενεργειακών ποτών από παιδιά και εφήβους, η Ενωση Παιδιάτρων προτείνει τη συστηματική ενημέρωση παιδιών, γονέων, σχολείων και αθλητικών φορέων για τη διαφορά ανάμεσα σε energy drinks και sports drinks, τη σαφή σύσταση αποφυγής ενεργειακών ποτών από παιδιά και εφήβους, την ιδιαίτερη ενημέρωση για τον κίνδυνο του συνδυασμού τους με αλκοόλ, την ενίσχυση της προστασίας των ανηλίκων από προώθηση και διαφήμιση προϊόντων με διεγερτικές ουσίες.

«Δοκίμασα στη Β΄ Γυμνασίου. Από τότε πίνω καθημερινά»

Του Κωνσταντίνου Μανωλόπουλου*

Η 17χρονη Μαριξένια από τη Nίκαια κάθε πρωί που ξυπνάει δεν τρώει πρωινό. Στον δρόμο για το σχολείο, περνάει από το περίπτερο της γειτονιάς της και αγοράζει το αγαπημένο της ενεργειακό ποτό. Το κουβαλάει κρυφά στην τσάντα της, χωμένο ανάμεσα στα τετράδια και τα βιβλία, και όταν δεν τη βλέπουν οι καθηγητές ρουφάει με το πλαστικό καλαμάκι το περιεχόμενο του τσίγκινου κουτιού. «Ξεκίνησα επειδή έβλεπα τους φίλους μου. Είχα δοκιμάσει στη Β΄ Γυμνασίου και μου άρεσε. Από τότε πίνω καθημερινά», λέει στην «Κ» η μαθήτρια. Ισχυρίζεται, μάλιστα, πως σχεδόν όλα τα παιδιά της ηλικίας της πίνουν τακτικά ενεργειακά ποτά. «Κάποιους τους ξυπνάει. Θα σηκωθούν το πρωί και θα πουν “πάω να πιω ένα για να ξυπνήσω”. Ή απλώς τους αρέσει η γεύση», λέει χαρακτηριστικά.

Οι γονείς** της ανησυχούν. Προσπαθούν να την πείσουν να σταματήσει την κατανάλωσή του. Η ίδια, ωστόσο, επιμένει· θεωρεί ότι το συγκεκριμένο ποτό που καταναλώνει δεν της δημιουργεί παρενέργειες: «Δεν με πιάνει, μου περνάει αδιάφορο. Αλλα παιδιά γνωρίζω ότι τα επηρεάζει, δεν κοιμούνται τόσο πολύ. Θα μπορούσα αντί γι’ αυτό να έπαιρνα, ας πούμε, καφέ ή χυμό, αλλά ασυναίσθητα πηγαίνω στο περίπτερο και παίρνω κατευθείαν ένα ενεργειακό ποτό», αναφέρει.

Μια συνήθεια πολλών νέων στις νυχτερινές τους εξόδους είναι να αναμειγνύουν ενεργειακά ποτά με αλκοόλ (συνήθως βότκα). «Εμένα η παρέα μου όταν πάμε σε κλαμπ πίνει. Κάποιοι άλλοι όμως δεν το προτιμούν. Οταν αναμειγνύεται, υπάρχει πάρα πολλή ζάχαρη και τους χτυπάει πιο έντονα», λέει στην «Κ».

«Δεν με πιάνει, μου περνάει αδιάφορο. Αλλα παιδιά γνωρίζω ότι τα επηρεάζει, δεν κοιμούνται τόσο πολύ. Θα μπορούσα αντί γι’ αυτό να έπινα καφέ ή χυμό», λέει η 17χρονη Μαριξένια.

Αντίστοιχη κατάσταση αντιμετωπίζει και η Ιωάννα Κόνσολα από την Αθήνα, θεία κοριτσιού της Γ΄ Λυκείου, το οποίο επίσης καταναλώνει καθημερινά ενεργειακά ποτά. «Δεν της αρέσει η γεύση του καφέ, όμως πίνει συνέχεια ενεργειακά ποτά. Είναι η χειρότερη μορφή καφεΐνης και καθώς έχω μιλήσει με γιατρούς κατηγορείται ότι έχει συνέπειες στο συκώτι, στο πάγκρεας, στην ποιότητα ύπνου, στη συμπεριφορά, στον τρόπο σκέψης. Παράλληλα, είναι γεμάτα ζάχαρη. Δημιουργούν στα παιδιά την αίσθηση ότι είναι συνέχεια χορτασμένα και δεν χρειάζεται να φάνε φαγητό», σημειώνει.

Οπως εξηγεί στην «Κ»**, με τον φόβο μην την πιέσουν και την απομακρύνουν τελείως, οι γονείς της προσπαθούν να συζητήσουν μαζί της με ήπιο τρόπο. Η συνήθης απάντηση του ανήλικου κοριτσιού είναι: «Δίνω Πανελλήνιες, μη με αγχώνετε κι άλλο». «Το πρόβλημα είναι ότι τα παιδιά το βλέπουν παντού γύρω τους να διαφημίζεται και στα μάτια τους φαίνεται φυσιολογικό. Στο τέλος της ημέρας λένε: “Δεν κάνω κάτι κακό, το κάνουν όλοι”», καταλήγει η κ. Κόνσολα.

Σήμερα στην Ελλάδα τα ενεργειακά ποτά αποτελούν περίπου το 6% του συνολικού όγκου πωλήσεων των μη αλκοολούχων ποτών. Και είναι η μόνη κατηγορία με υψηλό ρυθμό ανάπτυξης. Η ελληνική αγορά ενεργειακών ποτών αναμένεται να φτάσει τα 320 εκατ. ευρώ έως το 2031, με ετήσιο ρυθμό ανάπτυξης 5,1% την περίοδο 2026-2031.