Από τη Γενοκτονία των Αρμενίων σε ένα βιβλίο μνήμης

Η ιστορία μιας Αρμένισσας που σώθηκε κρυμμένη σε πιθάρι έγινε αφετηρία για το νέο βιβλίο της εγγονής της για 10 γενοκτονίες

▶ Μια οικογενειακή ιστορία επιβίωσης γίνεται αφετηρία για ένα εικαστικό έργο που εξετάζει δέκα γενοκτονίες και τους μηχανισμούς της απανθρωποποίησης

Ένα μεγάλο πήλινο πιθάρι έγινε, σύμφωνα με την οικογενειακή αφήγηση, το καταφύγιο ενός μικρού κοριτσιού την ώρα που δολοφονούσαν τον πατέρα του, κατά τη Γενοκτονία των Αρμενίων. Η ιστορία του παιδιού, που κατάφερε να επιβιώσει και να φτάσει σε ορφανοτροφείο στο Χαλέπι, βρίσκεται σήμερα στον πυρήνα ενός βιβλίου για δέκα γενοκτονίες.

Το κορίτσι ήταν η γιαγιά της Ντέινα Μασόιαν Γουόλραθ, συγγραφέα του The Book of Genocides, που κυκλοφόρησε στις 8 Σεπτεμβρίου από το Harvard University Press.

Έχοντας χάσει τους γονείς της, η γιαγιά της κρυβόταν την ημέρα και περπατούσε τη νύχτα, ακολουθώντας τη διαδρομή από το Παλού μέχρι το ορφανοτροφείο του Χαλεπίου.

Για πολλά χρόνια, η οικογένεια γνώριζε μόνο αποσπασματικά όσα είχε περάσει. Περισσότερες λεπτομέρειες αποκαλύφθηκαν όταν η Γουόλραθ άρχισε να ασχολείται συστηματικότερα με τη Γενοκτονία των Αρμενίων.

Όπως ανέφερε στον Guardian, μόλις πριν από λίγα χρόνια έμαθε ότι η γιαγιά της είχε κρυφτεί στο πιθάρι και ότι αργότερα αιχμαλωτίστηκε, πριν καταφέρει να διαφύγει.

Η συγγραφέας επισημαίνει, πάντως, ότι πρόκειται για οικογενειακές μαρτυρίες, των οποίων δεν είναι δυνατόν να διασταυρώσει κάθε λεπτομέρεια.

Ένα βιβλίο που ο αναγνώστης καλείται να ανασυνθέσει**

Η οικογενειακή μνήμη αποτέλεσε την αφετηρία ενός έργου που συνδυάζει ιστορία, ανθρωπολογία, προσωπικές μαρτυρίες και εικαστική δημιουργία.

Στις 432 σελίδες του The Book of Genocides, κάθε κεφάλαιο ανοίγει με μια σύντομη ιστορική παρουσίαση. Στη συνέχεια εμφανίζεται το πορτρέτο ενός ανθρώπου, χωρισμένο σε τρία μέρη: κεφάλι, κορμό και πόδια.

Ο αναγνώστης καλείται να κόψει τα τμήματα και να τα τοποθετήσει σε διαφορετικούς συνδυασμούς.

Με την αλλαγή της θέσης τους, οι ανθρώπινες μορφές μεταμορφώνονται σε θηρία, παράσιτα και άλλα μη ανθρώπινα πλάσματα, πριν αποκτήσουν ξανά την ανθρώπινη όψη τους.

Μέσα από αυτή τη διαδικασία, η Γουόλραθ επιχειρεί να αναδείξει τον μηχανισμό της απανθρωποποίησης που προηγείται της μαζικής βίας.

Το κόψιμο των σελίδων δεν παρουσιάζεται ως καταστροφή του βιβλίου, αλλά ως μια πράξη απελευθέρωσης, που μετατρέπει τον αναγνώστη από απλό παρατηρητή σε ενεργό συμμετέχοντα.

Οι δέκα γενοκτονίες και οι μαρτυρίες των επιζώντων**

Η Γουόλραθ εξετάζει δέκα περιπτώσεις τις οποίες εντάσσει στον όρο γενοκτονία.

Ανάμεσά τους βρίσκονται οι αυτόχθονες λαοί της Αμερικής και της Αυστραλίας, η Γενοκτονία των Αρμενίων, το Ολοκαύτωμα, η Καμπότζη, η Ρουάντα, η Βοσνία και οι Ροχίνγκια.

Στο έργο περιλαμβάνεται επίσης κεφάλαιο για τους Παλαιστινίους. Η επιλογή αυτή εκφράζει τη θέση της συγγραφέα και αποτελεί την πλέον αμφιλεγόμενη πλευρά του βιβλίου, καθώς ο συγκεκριμένος νομικός χαρακτηρισμός εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο διεθνούς αντιπαράθεσης.

Για την προετοιμασία του έργου της, η Γουόλραθ ταξίδεψε στους τόπους που περιγράφει και συνομίλησε με επιζώντες, απογόνους θυμάτων και ανθρώπους που εξακολουθούν να βιώνουν τις συνέπειες της μαζικής βίας.

Αντί για ωμές απεικονίσεις, επέλεξε την εικαστική μεταφορά. Κατά την προσέγγισή της, τα graphic novels απαιτούν από τον αναγνώστη να συνδέσει ο ίδιος τα επιμέρους στοιχεία της αφήγησης.

Το βιβλίο δεν επιχειρεί να εξισώσει τις τραγωδίες ή να τις κατατάξει. Εστιάζει στους κοινούς μηχανισμούς που μπορούν να οδηγήσουν στη μαζική βία, όπως η απανθρωποποίηση, η οργανωμένη προπαγάνδα, η κρατική γραφειοκρατία και η αρπαγή γης ή ανθρώπων.

Παρά το δύσκολο ιστορικό υλικό, η συγγραφέας καταλήγει σε ένα μήνυμα που αφήνει περιθώριο αλλαγής: τα συστήματα που παράγουν τη βία αποτελούν ανθρώπινα δημιουργήματα και, επομένως, μπορούν να αλλάξουν.

ΠΗΓΗ: δημοκρατία