Nord Stream 2: Το αμερικανικό σχέδιο για τον έλεγχο του ρωσικού αερίου και το ευρωπαϊκό ερωτηματικό

Το παγκόσμιο ενεργειακό τοπίο παραμένει σε καθεστώς αναταραχής και αβεβαιότητας. Ειδικότερα, στην Ευρώπη μοιάζει με κινούμενη άμμο, καθώς τα ευρωπαϊκά επιχειρηματικά και πολιτικά συμφέροντα, ο αμερικανικός επενδυτικός και γεωπολιτικός παράγοντας και το ρωσικό καθεστώς δίνουν σκληρό αγώνα επικράτησης σε μια ενεργειακά «ανοχύρωτη» οικονομία και κοινωνία.

Μάλιστα, όλα αυτά χρονικά συμπίπτουν με δύο υποθέσεις που βρίσκονται σε εξέλιξη. Η πρώτη αφορά την προσπάθεια του Αμερικανού επενδυτή Stephen Lynch να αποκτήσει τη Nord Stream 2 AG. Η δεύτερη αφορά τις επαφές επιφανών Αμερικανών αξιωματούχων με εκπροσώπους του ρωσικού κατεστημένου σχετικά με την πιθανή επαναφορά των ρωσικών ροών φυσικού αερίου προς την Ευρώπη.

Ο συνδυασμός αυτών των δύο υποθέσεων επαναφέρει στο προσκήνιο ένα σχέδιο που μέχρι πρόσφατα έμοιαζε αδιανόητο, τόσο επιχειρηματικά όσο και πολιτικά. Η συμμετοχή αμερικανικών κεφαλαίων σε μια υποδομή που σχεδιάστηκε για να μεταφέρει ρωσικό φυσικό αέριο στη Γερμανία δεν θα είχε νόημα, αν δεν είχε εξασφαλιστεί πολιτικά η μεταφορά ρωσικού φυσικού αερίου. Μια τέτοια επιχειρηματική κίνηση θα αποτελούσε επενδυτική καταστροφή, καθώς θα βρισκόταν αντιμέτωπη με κυρώσεις και ευρωπαϊκές απαγορεύσεις.

Με δυο λόγια, κανείς δεν θα έβαζε «skin in the game», δηλαδή δεν θα διακινδύνευε τα κεφάλαιά του για την αγορά του αγωγού Nord Stream 2, αν δεν ήταν σίγουρος ότι θα μπορούσε να μεταφέρει ρωσικό φυσικό αέριο, ώστε να αποκομίσει κέρδη.

Έτσι, η υπόθεση Nord Stream 2 επιστρέφει στην επικαιρότητα, αυτή τη φορά με μια ανατροπή που αποτυπώνει τη ρευστότητα της ενεργειακής και γεωπολιτικής στρατηγικής. Αμερικανικά κεφάλαια εμφανίζονται να εξετάζουν την απόκτηση των υποδομών που έχουν συνδεθεί με την ενεργειακή εξάρτηση της Ευρώπης από τη Ρωσία.

Η πρώτη διάσταση της υπόθεσης είχε ήδη αποκαλυφθεί από τη Wall Street Journal τον Νοέμβριο του 2024. Σύμφωνα με εκείνο το δημοσίευμα, ο Αμερικανός επενδυτής Stephen Lynch είχε ζητήσει από το Office of Foreign Assets Control (OFAC), δηλαδή την Υπηρεσία Ελέγχου Ξένων Περιουσιακών Στοιχείων του αμερικανικού υπουργείου Οικονομικών, ειδική άδεια για να συμμετάσχει σε πιθανή διαδικασία πλειστηριασμού της Nord Stream 2 AG, της ελβετικής εταιρείας που διαχειρίζεται τον αγωγό.

Ο ίδιος είχε παρουσιάσει την πιθανότητα απόκτησης του αγωγού ως ευκαιρία που εμφανίζεται «μια φορά σε κάθε γενιά», υποστηρίζοντας ότι ο έλεγχος των υποδομών από τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους θα μπορούσε να επηρεάσει την ενεργειακή τροφοδοσία της Ευρώπης για όσο διάστημα η Γηραιά Ήπειρος εξακολουθεί να εξαρτάται από τους υδρογονάνθρακες. Η λογική της πρότασής του παραμένει σαφής: εφόσον ο αγωγός περάσει σε αμερικανικά συμφέροντα, η Ουάσινγκτον θα μπορούσε να αποκτήσει λόγο σε μια ενδεχόμενη επαναφορά των ρωσικών ροών.

Μέχρι και πριν από μία εβδομάδα, η προσπάθεια του Lynch αποτελούσε μια «επενδυτική πρωτοβουλία». Πλέον, ένα νέο κεφάλαιο έχει ανοίξει, με επαφές επιφανών Αμερικανών αξιωματούχων με εκπροσώπους του ρωσικού κατεστημένου, στις οποίες συζητείται ξεκάθαρα η προοπτική πώλησης ρωσικού αερίου στην ευρωπαϊκή αγορά. Με άλλα λόγια, μιλάμε και για μια παράλληλη «πολιτική πρωτοβουλία».

Η νέα διάσταση προέκυψε στις 8 Οκτωβρίου 2026, όταν το Reuters μετέδωσε ότι υψηλόβαθμοι Αμερικανοί και Ρώσοι αξιωματούχοι συζήτησαν το ενδεχόμενο συμμετοχής Αμερικανού επενδυτή στα έργα Nord Stream. Στις επαφές, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, συμμετείχαν ο Jared Kushner, γαμπρός του Ντόναλντ Τραμπ και εμπλεκόμενος στις διαπραγματεύσεις για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία, και ο Kirill Dmitriev, ειδικός απεσταλμένος του Ρώσου προέδρου για θέματα επενδυτικής και οικονομικής συνεργασίας. Οι δύο πλευρές έχουν συναντηθεί τις τελευταίες εβδομάδες στη Μόσχα και στη Νέα Υόρκη. Το Reuters διευκρίνισε, ωστόσο, ότι δεν είναι σαφές σε ποιον βαθμό συζητήθηκε το ζήτημα του Nord Stream, πέραν της συμφωνίας για το ντίζελ.

Η επίσημη αμερικανική πλευρά υπογραμμίζει ότι οποιαδήποτε συμφωνία θα απαιτούσε έγκριση των αρμόδιων αρχών των ΗΠΑ, ενώ ο Λευκός Οίκος αναφέρει ότι δεν έχουν πραγματοποιηθεί πρόσφατες συζητήσεις για το συγκεκριμένο θέμα του Nord Stream 2. Οι αναφορές για διερευνητικές επαφές δεν αποδεικνύουν ότι υπάρχει ολοκληρωμένο σχέδιο, συμφωνημένο χρονοδιάγραμμα ή πολιτική δέσμευση για την επαναλειτουργία του αγωγού. Ωστόσο, υπάρχει η «διάθεση» και υπάρχουν και τα «ευήκοα ώτα».

Παρά τις επιφυλάξεις, η σύνδεση της ενεργειακής συνεργασίας με τις διαπραγματεύσεις για την Ουκρανία είναι αξιοσημείωτη. Ο Kushner φέρεται να αντιμετωπίζει τις επιχειρηματικές συμφωνίες ως πιθανό εργαλείο για την οικοδόμηση οικονομικών κινήτρων στο πλαίσιο μιας ειρηνευτικής διευθέτησης. Για τη Μόσχα, από την άλλη πλευρά, η επιστροφή του φυσικού αερίου στην ευρωπαϊκή αγορά θα μπορούσε να αποκαταστήσει μέρος των εσόδων και της επιρροής που έχασε μετά την εισβολή στην Ουκρανία.

Ο Nord Stream 2 έχει τεράστια στρατηγική αξία. Ολοκληρώθηκε το 2021, με κόστος που εκτιμάται σε περίπου 11 δισ. δολάρια, αλλά δεν τέθηκε ποτέ σε εμπορική λειτουργία. Η γερμανική κυβέρνηση ανέστειλε τη διαδικασία πιστοποίησής του λίγο πριν από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, ενώ οι δυτικές κυρώσεις και η μεταγενέστερη καταστροφή τμημάτων του συστήματος Nord Stream άλλαξαν ριζικά τις προϋποθέσεις αξιοποίησής του.

Οι εκρήξεις του Σεπτεμβρίου 2022 προκάλεσαν ζημιές σε γραμμές του Nord Stream 1 και σε μία από τις δύο γραμμές του Nord Stream 2. Συνεπώς, η συζήτηση για την επαναλειτουργία δεν μπορεί να περιοριστεί στην αλλαγή ιδιοκτησίας. Θα απαιτούνταν τεχνικός έλεγχος, εκτίμηση της κατάστασης των υποδομών, ενδεχόμενες επισκευές και επαρκείς εγγυήσεις για την ασφαλή λειτουργία τους.

Η «μηχανολογική κατάσταση» των υποδομών, σε συνδυασμό με την οικονομική δυσχέρεια της Nord Stream 2 AG, έχει δημιουργήσει ένα πιθανό παράθυρο ευκαιρίας για επενδυτές. Η εταιρεία, με έδρα στην Ελβετία, βρίσκεται σε διαδικασία αναδιάρθρωσης του χρέους της και προστασίας έναντι των πιστωτών της. Τον Ιανουάριο του 2025, ελβετικό δικαστήριο είχε παρατείνει την προθεσμία αναδιάρθρωσης των υποχρεώσεών της, προειδοποιώντας ότι η αδυναμία εκπλήρωσης των απαιτήσεων θα μπορούσε να οδηγήσει ακόμη και σε πτώχευση.

Ωστόσο, αυτό το παράθυρο ευκαιρίας βρίσκεται μπροστά σε έναν τοίχο. Και ο τοίχος αυτός είναι ο Κανονισμός (ΕΕ) 2026/261, ο οποίος προβλέπει τη σταδιακή κατάργηση των εισαγωγών φυσικού αερίου τόσο μέσω αγωγών όσο και με τη μορφή υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), με καταληκτική ημερομηνία την 1η Νοεμβρίου 2027. Επομένως, ακόμη και μια συμφωνία μεταξύ ιδιωτών ή μια πολιτική συνεννόηση μεταξύ Ουάσιγκτον και Μόσχας δεν θα αρκούσε για να παρακαμφθεί το ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο.

Η γερμανική κυβέρνηση επιβεβαιώνει καθημερινά ότι διατηρεί τη στάση της υπέρ της συνέχισης των κυρώσεων κατά της Ρωσίας. Η προοπτική επιστροφής του ρωσικού αερίου συναντά, συνεπώς, πολιτικές αντιστάσεις στη Γερμανία και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Ωστόσο, η οικονομική κρίση στην καρδιά της Ευρώπης και τα αποτελέσματα των γερμανικών περιφερειακών εκλογών δείχνουν ότι τα πάντα μπορούν να αλλάξουν και να ανατραπούν.

Η ιδέα της αμερικανικής συμμετοχής δεν είναι απαραίτητα ασύμβατη με τα συμφέροντα των ΗΠΑ, εφόσον εξεταστεί υπό το πρίσμα των καθαρά επιχειρηματικών αποδόσεων και του ελέγχου των ευρωπαϊκών ενεργειακών υποδομών. Εάν ένας αμερικανικός όμιλος αποκτούσε τον αγωγό και εξασφάλιζε μελλοντικά τη νόμιμη λειτουργία του, θα μπορούσε να αποκομίσει σημαντικά έσοδα από τον έλεγχο της μεταφοράς αερίου, ενώ οι ΗΠΑ θα αποκτούσαν ακόμη μεγαλύτερη διαπραγματευτική ισχύ σε μια κρίσιμη ενεργειακή αρτηρία που δεν ελέγχουν σήμερα.

Ωστόσο, αυτό το σενάριο δεν σημαίνει αυτομάτως ότι οι ΗΠΑ θα έλεγχαν το ίδιο το ρωσικό φυσικό αέριο ή τις αποφάσεις της Μόσχας για τις ποσότητες και τις τιμές. Ο έλεγχος των αγωγών μεταφοράς διαφέρει από τον έλεγχο του ίδιου του παραγωγού και προμηθευτή. Παράλληλα, η επιστροφή του ρωσικού αερίου θα μπορούσε να ενισχύσει τα έσοδα της Ρωσίας και να προκαλέσει αντιδράσεις στα αμερικανικά νομοθετικά σώματα, μεταξύ των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά και στους Ευρωπαίους συμμάχους και στην Ουκρανία.

Η πραγματική σημασία της υπόθεσης βρίσκεται, επομένως, λιγότερο στην άμεση προοπτική να ανοίξει ξανά ο Nord Stream 2 και περισσότερο στο γεγονός ότι η ενεργειακή υποδομή επανέρχεται στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων για τις σχέσεις ΗΠΑ–Ρωσίας και το μέλλον της Ουκρανίας. Για τη Μόσχα, θα μπορούσε να σημαίνει επιστροφή σε μια αγορά στρατηγικής σημασίας. Για έναν Αμερικανό επενδυτή, μια αγορά με υψηλό ρίσκο αλλά και πιθανό όφελος. Για τον Λευκό Οίκο, μεγαλύτερη γεωοικονομική ισχύ. Για την Ευρώπη, όμως, θα έθετε ξανά το ερώτημα αν η ενεργειακή ασφάλεια μπορεί να στηριχθεί σε μια σχέση που η ίδια έχει αποφασίσει θεσμικά να περιορίσει.

Μέχρι να ληφθούν οι σχετικές επίσημες αποφάσεις, η εξαγορά παραμένει στο επίπεδο του επενδυτικού ενδεχομένου και η επαναλειτουργία του Nord Stream 2 με ρωσικό φυσικό αέριο μοιάζει με δυνητικό πολιτικό σενάριο. Με βάση το οποίο παράλληλα με τον Κάθετο Διάδρομο και των διασυνδετήριων αγωγών του, που θα προμηθεύει με φυσικό αέριο τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία, τη Μολδαβία, τη Ουκρανία, την Ουγγαρία και τη Σλοβακία, θα υπάρξει ενεργοποίηση του βόρειου αγωγού που θα μεταφέρει ρωσικό φυσικό αέριο μέσω της Βαλτικής στη Γερμανία και από εκεί στη Δανία, στην Ολλανδία, στο Βέλγιο, στη Γαλλία και στην Τσεχία. Οι πιέσεις που ασκούνται το τελευταίο χρονικό διάστημα προς την κατεύθυνση της μεταβολής της κεντρικής ευρωπαϊκής πολιτικής γραμμής δεν είναι άσχετες με δημοσιεύματα αμερικανικών μέσων ενημέρωσης. Μια μεγάλη σύγκρουση συμφερόντων έχει ξεκινήσει στις ΗΠΑ σχετικά με το ενεργειακό μέλλον της Ευρώπης. Με την ίδια την Ευρώπη απλά να παρακολουθεί.

Το ερώτημα που βρίσκεται σήμερα στο τραπέζι δεν αφορά μόνο την προέλευση του φυσικού αερίου, αλλά τον συνολικό έλεγχο των ροών του προς την Ευρώπη, από τον αμερικανικό παράγοντα. Από τον Βορά, μέσω του Nord Stream2, θα υπάρχουν ροές ρωσικού αερίου. Ενώ στο Νότο, μέσω του Κάθετου Διαδρόμου, επιχειρείται να τεθεί και θέμα ροών από την Τουρκία. Αυτό αφορά άλλωστε ο «πόλεμος» που ξέσπασε γύρω από το πρόσωπο της Κίμπερλι Γκίλφοϊλ.