Πανευρωπαϊκή Γιορτή των Πουλιών: Η Ελλάδα, σταυροδρόμι για εκατομμύρια φτερωτούς ταξιδιώτες

Το πρώτο Σαββατοκύριακο του Οκτωβρίου η Ευρώπη γιορτάζει την Πανευρωπαϊκή Γιορτή των Πουλιών – EuroBirdwatch, μια μεγάλη διοργάνωση αφιερωμένη στην παρατήρηση και την προστασία των άγριων πτηνών. Στην Ελλάδα οι σχετικές δράσεις συνδέονται με την Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία και περιλαμβάνουν παρατήρηση πουλιών, εξορμήσεις και περιβαλλοντική ενημέρωση.

Η γιορτή συμπίπτει με μία από τις εντυπωσιακότερες περιόδους της φύσης: τη φθινοπωρινή μετανάστευση. Εκατομμύρια πουλιά εγκαταλείπουν την Ευρώπη και κατευθύνονται προς θερμότερες περιοχές, ενώ η γεωγραφική θέση της Ελλάδας την καθιστά σημαντικό πέρασμα ανάμεσα στην Ευρώπη, την Ασία και την Αφρική.

Μια εξαιρετικά πλούσια χώρα σε πουλιά**

Η Ελλάδα διαθέτει εντυπωσιακό ορνιθολογικό πλούτο. Στη χώρα έχουν καταγραφεί εκατοντάδες είδη πτηνών, πολλά από τα οποία είναι μεταναστευτικά, ενώ οι υγρότοποι, τα δάση, τα βουνά και τα νησιά της αποτελούν κρίσιμους τόπους αναπαραγωγής, ξεκούρασης και διατροφής.

Ανάμεσα στα χαρακτηριστικά είδη που συναντούμε στην Ελλάδα βρίσκονται ο χρυσαετός, ο σπιζαετός, ο φιδαετός, το όρνιο, ο ασπροπάρης, ο μαυρόγυπας, ο αργυροπελεκάνος, ο ροδοπελεκάνος, ο μαύρος και ο λευκός πελαργός, τα φλαμίνγκο, η πέρδικα, η κουκουβάγια, ο μπούφος, η καρδερίνα, ο σπίνος, ο φλώρος και το σκαρθάκι.

Ιδιαίτερη σημασία έχουν περιοχές όπως το Δέλτα του Έβρου, η Δαδιά, η Κερκίνη, η Βιστωνίδα, το Πόρτο Λάγος, ο Αμβρακικός και πολλοί νησιωτικοί υγρότοποι.

Οι καλοκαιρινοί επισκέπτες που τώρα μας αποχαιρετούν**

Τα πιο οικεία ίσως αποδημητικά πουλιά είναι τα χελιδόνια. Φτάνουν την άνοιξη από την Αφρική, φωλιάζουν ακόμη και μέσα στις πόλεις και στα χωριά μας, μεγαλώνουν τα μικρά τους και από τα τέλη του καλοκαιριού έως το φθινόπωρο αρχίζουν το μεγάλο ταξίδι προς τον Νότο.

Μαζί τους μετακινούνται πολλά ακόμη είδη. Οι πελαργοί αναχωρούν κυρίως προς την υποσαχάρια Αφρική. Οι μελισσοφάγοι, από τα εντυπωσιακότερα πολύχρωμα πουλιά που βλέπουμε στην Ελλάδα, έρχονται για να αναπαραχθούν και στη συνέχεια φεύγουν. Το ίδιο συμβαίνει με είδη όπως ο συκοφάγος, ο τσαλαπετεινός, ο κούκος, η κιτρινοσουσουράδα, αλλά και αρκετά αρπακτικά.

Η κίνηση γίνεται και αντίστροφα. Όταν οι καλοκαιρινοί επισκέπτες φεύγουν, άλλα πουλιά κατεβαίνουν από τον ευρωπαϊκό Βορρά και περνούν τον χειμώνα στην ηπιότερη Ελλάδα.

Τα Αντικύθηρα, ένα «αεροδρόμιο» των αποδημητικών**

Τα Αντικύθηρα αποτελούν εξαιρετικό σημείο παρατήρησης της μετανάστευσης. Εκεί λειτουργεί Ορνιθολογικός Σταθμός, όπου πραγματοποιείται συστηματική έρευνα των μεταναστευτικών πτηνών κατά την εαρινή και τη φθινοπωρινή περίοδο.

Για ένα μικρό πουλί, το ταξίδι από την Ευρώπη στην Αφρική είναι ένας πραγματικός άθλος. Πρέπει να διασχίσει θάλασσες, να αντιμετωπίσει κακοκαιρίες, έλλειψη τροφής και εξάντληση. Η απώλεια υγροτόπων, η παράνομη θανάτωση και παγίδευση, οι ανθρώπινες υποδομές και η κλιματική αλλαγή προσθέτουν νέους κινδύνους.

Καρδερίνες και φλώροι: η ομορφιά που γίνεται παγίδα**

Υπάρχει όμως και μια σκοτεινή πλευρά στη σχέση του ανθρώπου με τα πουλιά: τα άγρια ωδικά πουλιά που καταλήγουν σε κλουβιά.

Η καρδερίνα είναι ίσως το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα. Μαζί με φλώρους, σκαρθάκια, λούγαρα, φανέτα και άλλα είδη σπιζών γίνεται στόχος παράνομης παγίδευσης ακριβώς εξαιτίας των χρωμάτων και του κελαηδήματός της.

Και εδώ χρειάζεται μία σαφής διάκριση: άλλο ένα νόμιμα εκτρεφόμενο πτηνό συντροφιάς και άλλο ένα άγριο πουλί που πιάστηκε στη φύση. Η σύλληψη και κατοχή προστατευόμενων άγριων πτηνών από το φυσικό περιβάλλον υπόκειται σε αυστηρό ευρωπαϊκό και ελληνικό πλαίσιο προστασίας. Για πτηνά νόμιμης εκτροφής πρέπει να μπορεί να αποδεικνύεται η νόμιμη προέλευσή τους, σύμφωνα με όσα προβλέπονται για το κάθε είδος.

Ένα κλουβί δεν είναι σπίτι για ένα άγριο πουλί**

Η παγίδευση άγριων πουλιών δεν είναι αθώα διαδικασία. Ξόβεργες, δίχτυα και άλλες μέθοδοι μπορούν να προκαλέσουν τραυματισμούς ή θάνατο, ενώ η αιχμαλωσία δημιουργεί σοβαρά προβλήματα ευζωίας σε ζώα που έχουν γεννηθεί και ζήσει ελεύθερα.

Γι’ αυτό, όποιος θέλει ένα πτηνό συντροφιάς πρέπει να γνωρίζει και να ελέγχει την προέλευσή του. Δεν αγοράζουμε ένα άγριο πουλάκι επειδή μας συγκίνησε το κελάηδημά του μέσα σε ένα κλουβί. Μια τέτοια αγορά μπορεί να συντηρεί την παράνομη παγίδευση.

Οι μικροί δείκτες της υγείας του πλανήτη**

Τα πουλιά δεν είναι απλώς ένα όμορφο στοιχείο της φύσης. Ελέγχουν πληθυσμούς εντόμων, μεταφέρουν σπόρους, συμμετέχουν στη λειτουργία των οικοσυστημάτων και αποτελούν πολύτιμους δείκτες των περιβαλλοντικών αλλαγών.

Και ίσως αυτή να είναι η ουσία της Πανευρωπαϊκής Γιορτής των Πουλιών: να σηκώσουμε για λίγο το βλέμμα από την καθημερινότητα και να κοιτάξουμε τον ουρανό. Το χελιδόνι που εγκαταλείπει τη φωλιά του, ο πελαργός που παίρνει τον δρόμο για την Αφρική, η καρδερίνα που κελαηδά ελεύθερη πάνω σε ένα κλαδί μάς θυμίζουν κάτι πολύ απλό:

Τα άγρια πουλιά γεννήθηκαν για να πετούν. Όχι για να ζουν πίσω από τα κάγκελα ενός κλουβιού.

Πηγές:**

Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία: https://ornithologiki.gr/

BirdLife International: https://www.birdlife.org/