24 Σεπτεμβρίου 1828: Ο Καποδίστριας ιδρύει την πρώτη ταχυδρομική υπηρεσία της Ελλάδας

Η περίπτωση του ταχυδρομείου αποτέλεσε μέρος της ευρύτερης προσπάθειας του Καποδίστρια για αναμόρφωση της Ελλάδας

Πόρος, 24 Σεπτεμβρίου 1828: «Ιδρύεται ταχυδρομική υπηρεσία για την αλληλογραφία μεταξύ της κυβέρνησης και των αρχών της. Οι πολίτες μπορούν επίσης να επωφεληθούν από την ιδιωτική αλληλογραφία… Κεντρικά ταχυδρομεία θα ιδρυθούν στο Άργος, την Τριπολιτσά και την Επίδαυρο…»

Με το άνωθι Ψήφισμα υπ’ αριθ. 6550 XVII, σαν σήμερα, ο κυβερνήτης της Ελλάδας Ιωάννης Καποδίστριας ιδρύει την Ταχυδρομική Υπηρεσία του νεοσύστατου ελληνικού κράτους, η οποία έχει μετονομαστεί και πλέον είναι γνωστή ως Ελληνικά Ταχυδρομεία.

Η περίπτωση του ταχυδρομείου αποτέλεσε μέρος της ευρύτερης προσπάθειας του Καποδίστρια για αναμόρφωση της Ελλάδας. Ο κυβερνήτης του νεοσύστατου κράτους είχε σκοπό την εσωτερική ειρήνη, προστασία των αδυνάτων, αλλά και οργάνωση –έστω στοιχειωδώς– της διοίκησης και του κρατικού μηχανισμού.

Η ιδρυτική πράξη του Καποδίστρια στις 24 Σεπτεμβρίου 1828 (6 Οκτωβρίου με το γρηγοριανό ημερολόγιο) ήταν μία καινοτόμος προσθήκη στην προσπάθεια οργάνωσης του ελληνικού κράτους από τον Καποδίστρια, που είχε ως απώτερο σκοπό τη δημιουργία ενός σύγχρονου κράτους σε δυτικοευρωπαϊκά πρότυπα.

Αυτό που ξεκίνησε ως πολεμική αναγκαιότητα —μηνύματα που μεταφέρονταν με άλογα σε εχθρικό έδαφος— εξελίχθηκε σε ένα εθνικό δίκτυο που συμβόλιζε την τάξη, την επικοινωνία και την εξουσία της νεοσύστατης κυβέρνησης.

Η ανάγκη για επικοινωνία την περίοδο της Επανάστασης

Πριν από τη δημοσίευση του προεδρικού διατάγματος από τον Καποδίστρια, οι εξεγερμένοι Έλληνες γνώριζαν την αναγκαιότητα για δίκτυα επικοινωνίας. Από το 1821, ο Δημήτριος Υψηλάντης υπέβαλε ένα σχέδιο για ένα ταχυδρομικό σύστημα στους τοπικούς ηγέτες της Πελοποννήσου. Μάλιστα, μέχρι το 1822, οι πηγές δείχνουν προσπάθειες για την πρόσληψη αγγελιαφόρων για την –διά θαλάσσης προφανώς– αλληλογραφία μεταξύ των νησιών Τήνος, Νάξος και Άνδρος.

Ο Υψηλάντης πρότεινε παράλληλα και τη δημιουργία δημόσιων στάβλων – απηχώντας τους οθωμανικούς «μενζίλ χάνες», σταθμούς αναμετάδοσης που χρησιμοποιούνταν για επίσημους αγγελιαφόρους.

Η πρώιμη ιδέα του δικτύου της Πελοποννήσου από τον Υψηλάντη δεν υλοποιήθηκε αλλά έθεσε τις βάσεις για τη συνέχεια.

Την ίδια περίπου εποχή, ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης προέτρεψε την Πελοποννησιακή Γερουσία να παράσχει 25 άλογα για την παράδοση παραγγελιών. Μέχρι το 1823, οι αγγελιαφόροι με άλογα ήταν ενεργοί και ταχυδρομεία εμφανίστηκαν στην Τρίπολη, στο Άργος και στην Επίδαυρο.

Λίγα χρόνια αργότερα, η ταχυδρομική υπηρεσία εξακολουθούσε να είναι υποτυπώδης, αλλά ζωτικής σημασίας. Οι αγγελιαφόροι ήταν επί της ουσίας αυτοί που ήταν επιφορτισμένοι με το έργο της μεταφοράς της αλληλογραφίας.

Ειδικότερα, σε ένα διάταγμα του 1827 περιγράφεται ότι η κυβέρνηση υποσχέθηκε μερίδες κριθαριού για 15 ενοικιαζόμενα άλογα που χρησιμοποιούνταν για τη μεταφορά της αλληλογραφίας. Οι αγγελιαφόροι, γνωστοί ως «τατάρηδες» (από την οθωμανική λέξη για τους έφιππους αγγελιαφόρους), έγιναν η ζωτική γραμμή επικοινωνίας.

Αντίστοιχα, το 1826, μια εντολή ζητούσε από τις αστυνομικές αρχές του Ναυπλίου να διασφαλίσουν ότι οι επιστολές των πολιτών θα παρέμεναν εμπιστευτικές και θα παραδίδονταν σφραγισμένες, μια πρώτη προσπάθεια κωδικοποίησης της ταχυδρομικής ασφάλειας. Ο πρώτος υπάλληλος, ο Αθανάσιος Καρδαράς, έλαβε 13.500 γρόσια (νόμισμα της εποχής) για να βοηθήσει στην οργάνωση της υπηρεσίας.

Οι εφημερίδες της εποχής όμως περιέγραφαν τις δυσκολίες που αντιμετώπιζαν οι πεζοί αγγελιαφόροι. Μερικά από τα ζητήματα που είχαν να αντιμετωπίσουν ήταν οι συχνές ληστείες, οι πενιχρές αμοιβές ή η κακομεταχείριση από τους τοπικούς αξιωματούχους.

Πώς ξεκίνησε το νέο σύστημα από τον Καποδίστρια;

Η αρχική υπηρεσία δεν θυμίζει τις ταχυδρομικές υπηρεσίες που έχουμε στη συνείδησή μας σήμερα. Οι υγειονομικοί υπάλληλοι (οι «υγιεονομοί»), επιφορτισμένοι με τη διανομή επιστολών, συχνά πολιορκούνταν από ανυπόμονους πολίτες που περίμεναν νέα.

Με την έλλειψη των καταλλήλων εγκαταστάσεων, αναγκαστικά σκαρφάλωναν σε ξύλινα βαρέλια στο λιμάνι και διάβαζαν δυνατά για τους τελευταίους που έφταναν. Μπορούμε να φανταστούμε ένα βαρέλι να αποτελεί το πρώτο σημείο διανομής της διανομής της ελληνικής αλληλογραφίας.

Το πρώτο ταχυδρομείο στην Αθήνα

Με τον ορισμό της Αθήνας ως πρωτεύουσα της Ελλάδας το 1830, το πρώτο δημόσιο κτίριο που κατασκευάστηκε εκεί ήταν το ταχυδρομείο της, με χρηματοδότηση από τον βασιλιά Όθωνα. Το προσωπικό του ταχυδρομείου περιλάμβανε 10 υπαλλήλους. Το 1836, μόνο δύο επίσημοι ταχυδρόμοι εργάζονταν στην πόλη, και οι δύο βετεράνοι που αγωνίστηκαν για την ανεξαρτησία, οι οποίοι επιλέχθηκαν για τον αλφαβητισμό και την καλή τους διαγωγή.

Μέχρι το 1837, τα πρώτα ταχυδρομικά βαγόνια άρχισαν να λειτουργούν μεταξύ Αθήνας και Πειραιά, βελτιώνοντας σημαντικά την ταχύτητα σε σχέση με τους πεζούς αγγελιαφόρους. Μέσα σε μια δεκαετία, η Ελλάδα είχε 75 ταχυδρομεία. Μέχρι το 1937, ο αριθμός αυτός είχε αυξηθεί σε περισσότερα από 5.400, αντανακλώντας την τεράστια επέκταση μιας υπηρεσίας που είχε ξεκινήσει με άλογα, βαρέλια και αυτοσχέδιους σταθμούς κατά τη διάρκεια μιας επανάστασης.

Πηγές: tovima.com