Η Google στέλνει κέντρο δεδομένων στο διάστημα - Ο νέος αγώνας της τεχνητής νοημοσύνης περνά από διαστημική τροχιά

Η εκτόξευση ενός κέντρου δεδομένων ΑΙ στο διάστημα είναι μηχανικά πρωτόγνωρη, κοστίζει αστρονομικά ποσά και ενέχει τους δικούς της περιβαλλοντικούς κινδύνους.

Η οργή για τα data centers στις ΗΠΑ εντείνεται λόγω της κατανάλωσης πόρων, όπως νερού και ενέργειας. Οι αντιδράσεις των τοπικών κοινωνιών οδηγούν σε ακυρώσεις μεγάλων έργων και αναζήτηση εναλλακτικών από τις εταιρείες τεχνολογίας.

Ως λύση στα επίγεια εμπόδια, τεχνολογικοί κολοσσοί στρέφονται στο διάστημα. Η Google ετοιμάζεται να εκτοξεύσει πιλοτικό δορυφόρο επεξεργασίας AI, ενώ η SpaceX υπόσχεται έναν ολόκληρο στόλο τροχιακών κέντρων δεδομένων εντός της δεκαετίας.

Η κατασκευή τροχιακών κέντρων δεδομένων, αν και τεχνικά εφικτή, αντιμετωπίζει τεράστιες οικονομικές και μηχανικές προκλήσεις. Το κόστος παραμένει πολλαπλάσιο των επίγειων εγκαταστάσεων, ενώ ζητήματα όπως η ψύξη και η συντήρηση παραμένουν άλυτα.

Το μέλλον των διαστημικών data centers διχάζει τους ειδικούς, με ορισμένους να το θεωρούν αναπόφευκτο και άλλους επιστημονική φαντασία. Κύρια ανησυχία αποτελεί η εκτόξευση εκατομμυρίων δορυφόρων που θα αλλοιώσουν μόνιμα τον νυχτερινό ουρανό.

Σε μια τεταμένη ψηφοφορία του δημοτικού συμβουλίου του Τούσον, στην άνυδρη Αριζόνα, την περασμένη χρονιά, η δημοτική σύμβουλος Νίκι Λι ζήτησε από τους συναδέλφους της να την ακούσουν με ανοιχτό μυαλό: «Θα γίνουμε λίγο εξωγήινοι για ένα λεπτό, οπότε κάντε λίγη υπομονή». Όπως πολλοί από τους ψηφοφόρους της, η Λι δεν ήθελε το Project Blue, ένα τεράστιο κέντρο δεδομένων έκτασης περίπου 1.170 ελληνικών στρεμμάτων, να καταπιεί ούτε μια σταγόνα από το πόσιμο νερό της περιοχής. «Πρέπει να βάλουμε τα κέντρα δεδομένων εκεί που ανήκουν», είπε. «Και δεν πιστεύουμε ότι ανήκουν στην έρημο».

Η οργή απέναντι στα κέντρα δεδομένων έχει εξελιχθεί σε ένα από τα ελάχιστα πραγματικά διακομματικά φαινόμενα της Αμερικής. Η κατασκευή τους έχει γίνει τόσο αμφιλεγόμενη, τόσο ακριβή και τόσο καθυστερημένη που εταιρείες όπως η Google, η Meta και φυσικά η SpaceX φλερτάρουν πλέον με την ιδέα να τα εκτοξεύσουν σε τροχιά. Λίγο αφότου το δημοτικό συμβούλιο του Τούσον απέρριψε τη σύνδεση του Project Blue με το δίκτυο της πόλης, η Amazon Web Services, ο αφανής τελικός ωφελούμενος, αποσύρθηκε από το έργο. Λίγο αργότερα μια άλλη εταιρεία του Τζεφ Μπέζος, η Blue Origin, κατέθεσε στις αρχές σχέδιο για δεκάδες χιλιάδες πιθανά νέα κέντρα δεδομένων, αυτή τη φορά σε τροχιά γύρω από τη Γη.

Ένα κέντρο δεδομένων τεχνητής νοημοσύνης στο διάστημα

Η εκτόξευση ενός κέντρου δεδομένων τεχνητής νοημοσύνης στο διάστημα είναι μηχανικά πρωτόγνωρη, κοστίζει αστρονομικά ποσά και ενέχει τους δικούς της περιβαλλοντικούς κινδύνους. Για τις εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης όμως αυτά ίσως είναι προτιμότερα από τα εμπόδια στη Γη, που περιλαμβάνουν μια... άκρως εκρηκτική λαϊκή αντίδραση και αναμονή έως και 12 χρόνια για σύνδεση με το ηλεκτρικό δίκτυο.

Η Google εκτόξευσε πριν από μερικές ημέρες έναν πιλοτικό δορυφόρο ικανό να επεξεργάζεται βασικά ερωτήματα τεχνητής νοημοσύνης. Είναι η σημαντικότερη δοκιμή μέχρι σήμερα σε έναν αγώνα που φουντώνει. Ο δορυφόρος δεν θα πλησιάζει την υπολογιστική ισχύ ενός επίγειου κολοσσού όπως το Project Blue, αποτελεί όμως ένα βήμα προς ένα μέλλον όπου πολλά ερωτήματα προς την τεχνητή νοημοσύνη ίσως απαντώνται από κέντρα που αναβοσβήνουν στον ουρανό.

Η κόντρα για τα τροχιακά κέντρα δεδομένων

Η μαμούθ εισαγωγή της SpaceX στο χρηματιστήριο νωρίτερα φέτος το καλοκαίρι στηρίχτηκε ακριβώς στην υπόσχεση ενός στόλου τροχιακών κέντρων δεδομένων που θα τροφοδοτεί μεγάλο μέρος της οικονομίας της τεχνητής νοημοσύνης. Με τους πυραύλους της θα εκτοξευθεί και ο δορυφόρος της Google. Η εταιρεία υποστηρίζει ότι ως το τέλος της δεκαετίας, ίσως και από το 2028, θα έχει συναρμολογήσει ένα κέντρο δεδομένων σε τροχιά. Τελικός στόχος είναι να αξιοποιεί ετησίως 100 γιγαβάτ νέας ηλιακής ενέργειας, όσο το ένα πέμπτο της συνολικής κατανάλωσης ηλεκτρισμού των ΗΠΑ πέρυσι, μια υπόσχεση που παραμένει εξαιρετικά αβέβαιη.

Το ερώτημα πάντως δεν είναι πλέον αν τέτοιες εγκαταστάσεις είναι τεχνικά εφικτές, αλλά πότε θα είναι έτοιμες και αν θα βγαίνουν τα οικονομικά. Σύμφωνα με ανάλυση του αεροδιαστημικού μηχανικού Άντριου ΜακΚάλιπ, ένα κέντρο δεδομένων ενός γιγαβάτ στο διάστημα θα κόστιζε σήμερα περίπου 51,5 δισεκατομμύρια δολάρια, έναντι 16 δισεκατομμυρίων στη Γη.

«Δεν παραβιάζουν κανέναν νόμο της φυσικής. Ναι, θα υπάρξουν μηχανικές προκλήσεις, αλλά όλες λύνονται με αρκετό χρόνο και χρήμα», λέει ο Τζέισον Ασπιώτης, κορυφαίος μηχανικός διαστημικών συστημάτων που ηγείται σήμερα μιας νεοφυούς εταιρείας τροχιακών κέντρων δεδομένων. «Η γκρίζα ζώνη είναι τα οικονομικά».

Η ρεπόρτερ του Vox Σάρα Χέρσαντερ θυμάται το μικρό κέντρο δεδομένων στο γραφείο του πατέρα της, που δούλεψε σχεδόν όλη του την καριέρα στη βιομηχανία δορυφόρων: ένα δωμάτιο στο μέγεθος σχολικού εργαστηρίου πληροφορικής, με σειρές από servers που βούιζαν.

Τα κέντρα τεχνητής νοημοσύνης λειτουργούν με την ίδια λογική, σε εκθετικά μεγαλύτερη κλίμακα και με πολύ πιο απαιτητικά συστήματα ψύξης. Το δέλεαρ του διαστήματος, όπως το συνόψισε ο πατέρας της, είναι ο φθηνός χώρος και η φθηνή ενέργεια. Ένα τροχιακό κέντρο δεν θα χρειαζόταν να διαπραγματευτεί με τη Λι για τα νερά του ποταμού Κολοράντο, θα χρειαζόταν όμως ψυκτικά πάνελ μεγαλύτερα από γήπεδο ποδοσφαίρου. Ε

πειδή κάτι τέτοιο δεν εκτοξεύεται σε ένα κομμάτι, η κατασκευή, σε μέγεθος που θα ανταγωνιζόταν τον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό, θα γινόταν τμηματικά, πιθανότατα από ρομπότ. Ο ήλιος θα προσέφερε ατελείωτη ενέργεια, αλλά και αδιάκοπη ακτινοβολία στα ευαίσθητα κυκλώματα, και αν κάτι χαλάσει, κανένας τεχνικός δεν μπορεί να ανέβει να το επισκευάσει.

Πολλοί ειδικοί φοβούνται επίσης ότι τα διαστημικά σκουπίδια που αναπόφευκτα θα προκύψουν μπορεί να συγκρούονται σαν αυτοκινητάκια του λούνα παρκ και να βγάλουν εκτός λειτουργίας υποδομές όπως το GPS και οι μετεωρολογικοί δορυφόροι.

Ο Σβεν Μπίλεν, καθηγητής αεροδιαστημικής μηχανικής στο Πολιτειακό Πανεπιστήμιο της Πενσιλβάνια, εκτιμά ότι τα πρώτα τροχιακά κέντρα θα επεξεργάζονται δεδομένα από το ίδιο το διάστημα, όπως εικόνες από δορυφόρους, «και όχι βιντεάκια με γάτες».

Ο Κρίσνα Μουραλιντάραν, επικεφαλής του Κέντρου Κατασκευής Ημιαγωγών του Πανεπιστημίου της Αριζόνα, είναι κατηγορηματικός: «Σε πέντε χρόνια, σε κάποια μορφή, θα έχουμε σίγουρα τροχιακά κέντρα δεδομένων στο διάστημα». Το αν θα πρόκειται για λίγα ακριβά πρωτότυπα ή για την αρχή μιας μεγάλης στροφής είναι άλλο ζήτημα. «Μόνο ο χρόνος θα δείξει αν υπάρχει επιχειρηματικό μοντέλο».

Ο Ντέιβιντ Ριντ, μέλος της Βουλής των Αντιπροσώπων της Βιρτζίνια για την κομητεία Λάουντον, που φιλοξενεί περισσότερα κέντρα δεδομένων από οποιοδήποτε άλλο σημείο της Γης, τα υπερασπίζεται ως «μηχανή που τυπώνει χρήμα» για σχολεία και υποδομές. Για τα τροχιακά σχέδια είναι αμείλικτος: «Πιστεύω ότι πρόκειται, για να το πω απλά, για επιστημονική φαντασία και ανοησίες», που αποσπούν την προσοχή από την ανάγκη για καλύτερες πολεοδομικές αποφάσεις στη Γη.

Αν η τεχνητή νοημοσύνη τροφοδοτηθεί κυρίως από το διάστημα, όπως υποστηρίζει η SpaceX, θα χρειαστούν εκατομμύρια νέοι δορυφόροι, σε μια τροχιά όπου σήμερα κινούνται λιγότεροι από 20.000. Ο ουρανός θα άλλαζε ίσως ανεπανόρθωτα, με τα κέντρα δεδομένων να ξεπερνούν σε αριθμό τα ορατά αστέρια. «Θα το προσέξει η ανθρωπότητα αν υπάρχουν λιγότερα αστέρια στον ουρανό; Όχι και τόσο, προς το παρόν», λέει ο αστρονόμος Τζον Μπάρεντιν, λόγω της φωτορύπανσης στις πόλεις. «Τι γίνεται όμως αν αντικατασταθούν από αυτά τα τεχνητά αστέρια; Είναι αυτή η στιγμή που οι άνθρωποι θα πουν: "Μια στιγμή, δεν το θέλουμε αυτό"»;

Ειδήσειςαπό την Ελλάδα και τον Κόσμο, στο