Το νέο «πολιτικό» κρασί και τα παλιά μπουκάλια

Βρισκόμαστε σε μια εποχή που τα μεγάλα πολιτικά ερωτήματα αλλάζουν ταχύτερα από τις απαντήσεις μας. Η δημοκρατία δοκιμάζεται. Η τεχνητή νοημοσύνη αλλάζει την εργασία, την ενημέρωση. Απειλεί να αλλάξει ακόμη και τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την αλήθεια, αν δεν έχει αρχίσει να το κάνει ήδη. Η Ευρώπη αναζητά ξανά τον ρόλο της σε έναν κόσμο που μεταβάλλεται βίαια. Η ασφάλεια, οι ανισότητες, το κοινωνικό κράτος, η κλιματική κρίση και οι λύσεις που καλούμαστε να δώσουμε δεν χωρούν πια εύκολα στις παλιές βεβαιότητες.Και ίσως εδώ βρίσκεται ένα από τα βασικά πολιτικά προβλήματα της εποχής μας:ο κόσμος έχει αλλάξει περισσότερο απ’ όσο έχει αλλάξει η πολιτική.Το παράδειγμα του ΣτρίντμπεργκΟ Στρίντμπεργκ, πριν έναν αιώνα, αναζητώντας τις νέες φόρμες που θα έπρεπε να ακολουθήσει το θέατρο στην εποχή του, γράφει ότι «δεν έχει ακόμη βρεθεί μια νέα μορφή για το νέο περιεχόμενο» και ότι «το νέο κρασί έχει σπάσει τα παλιά μπουκάλια».Νομίζω ότι η εικόνα αυτή έχει μια παράξενη πολιτική επικαιρότητα.Ο κόσμος έχει αλλάξει περισσότερο απ’ όσο έχει αλλάξει η πολιτική.Γιατί και σήμερα ο κόσμος αλλάζει και δημιουργεί νέο περιεχόμενο. Το παράγει ήδη η εποχή μας. Νέες κοινωνικές σχέσεις, νέες ανισότητες, νέες ελευθερίες αλλά και νέοι φόβοι, νέες τεχνολογικές δυνατότητες, νέες απειλές, ένας διαφορετικός κόσμος εργασίας, μια διαφορετική Ευρώπη.Το ερώτημα είναι αν προσπαθούμε ακόμη να χωρέσουμε όλο αυτό το περιεχόμενο του σήμερα στα παλιά πολιτικά μπουκάλια.Όχι επειδή καθετί παλιό πρέπει να απορριφθεί. Οι αξίες της δημοκρατίας, της ελευθερίας, της κοινωνικής δικαιοσύνης, της αλληλεγγύης δεν θα «παλιώσουν» ποτέ.Παλιώνουν όμως οι απαντήσεις, όταν ο κόσμος για τον οποίο δόθηκαν δεν υπάρχει πια.Και το ερώτημα για εμάς δεν πρέπει να είναι απλώς πού τοποθετούνται οι πολιτικοί σχηματισμοί πάνω στον υπάρχοντα πολιτικό χάρτη. Αν είμαστε περισσότερο Αριστερά, περισσότερο Κέντρο, περισσότερο ή λιγότερο προοδευτικοί.Αυτό είναι, με έναν τρόπο, πάλι μια συζήτηση για τα μπουκάλια.Το ουσιαστικό ερώτημα είναι ποιο θα είναι το νέο περιεχόμενο που θα προτείνουμε για να γεμίσουμε τα μπουκάλια.Ο κόσμος αλλάζει και δημιουργεί νέο περιεχόμενο. Το ερώτημα είναι αν προσπαθούμε ακόμη να το χωρέσουμε στα παλιά πολιτικά μπουκάλιαΑν μπορούμε να μιλήσουμε για κοινωνική δικαιοσύνη χωρίς να φοβόμαστε την ανάπτυξη. Για δικαιώματα μαζί με την ευθύνη. Για ασφάλεια χωρίς αυταρχισμό. Για τεχνολογική πρόοδο χωρίς να παραδίδουμε τον άνθρωπο στην τεχνολογία. Για μια ισχυρότερη Ευρώπη που ταυτόχρονα πρέπει να γίνει πιο δημοκρατική, πιο κοινωνική και περισσότερο πολιτικά αυτόνομη.Και κυρίως, αν έχουμε το θάρρος να δεχτούμε ότι αυτή η νέα σύνθεση δεν είναι ακόμη έτοιμη.Τα δύσκολα ερωτήματαΚαι για να αναζητήσουμε αυτές τις απαντήσεις, πρέπει πρώτα να τολμήσουμε να θέσουμε τα ερωτήματα. Ακόμη και εκείνα που μας δυσκολεύουν. Ίσως, μάλιστα, κυρίως αυτά.Το να θέτεις ένα δύσκολο ερώτημα δεν σημαίνει ότι αποδέχεσαι και μια συγκεκριμένη απάντηση σε αυτό. Αντίθετα, η άρνηση να τεθεί το ερώτημα μπορεί να σημαίνει ότι εγκαταλείπεις τη δυνατότητα να διαμορφώσεις εσύ την απάντηση.Γιατί ένα ερώτημα δεν αποτελεί από μόνο του πολιτική θέση. Δεν προδικάζει την απάντηση ούτε υποχρεώνει εκείνον που το διατυπώνει να αποδεχθεί κάποια από τις επιλογές που φαινομενικά υποδεικνύει.Αυτό είναι το πιο δύσκολο αλλά και το πιο ουσιαστικό στοίχημα: να μην αναζητούμε απλώς τη θέση μας ανάμεσα στα παλιά μπουκάλια. Να δημιουργήσουμε το πολιτικό περιεχόμενο που κάποια στιγμή δεν θα χωράει πια μέσα σε αυτά.Το να αρνούμαστε ένα ερώτημα επειδή φοβόμαστε μία από τις πιθανές απαντήσεις του δεν προστατεύει τις αξίες μας. Περιορίζει τη δυνατότητά μας να τις υπερασπιστούμε μέσα στις πραγματικές συνθήκες της εποχής.Ίσως αυτό να είναι και το πραγματικό νόημα των πολιτικών ζυμώσεων που πρέπει να ακολουθήσουν.Όχι να επικυρώνουν μια ήδη δοκιμασμένη πολιτική ή μια διαμορφωμένη ταυτότητα. Ούτε να μας οδηγούν σε δέκα διαφορετικούς τρόπους να συμφωνήσουμε μεταξύ μας.Αλλά να δοκιμάσουμε τις ιδέες μας. Να συγκρουστούμε δημιουργικά. Να αμφισβητήσουμε ακόμη και δικές μας βεβαιότητες. Να αναζητήσουμε απαντήσεις εκεί όπου τα παραδοσιακά πολιτικά στρατόπεδα δεν αρκούν πια για να τις δώσουν.Το να αρνούμαστε ένα ερώτημα επειδή φοβόμαστε μία από τις πιθανές απαντήσεις του δεν προστατεύει τις αξίες μας. Περιορίζει τη δυνατότητά μας να τις υπερασπιστούμε μέσα στις πραγματικές συνθήκες της εποχής.Γιατί το «νέο κρασί» του Στρίντμπεργκ δεν είναι ένα καινούριο σύνθημα. Δεν είναι μια διαφορετική ετικέτα.Είναι το νέο περιεχόμενο που απαιτεί μια νέα εποχή.Και αυτό, νομίζω, είναι το πιο δύσκολο αλλά και το πιο ουσιαστικό στοίχημα: να μην αναζητούμε απλώς τη θέση μας ανάμεσα στα παλιά μπουκάλια.Να δημιουργήσουμε το πολιτικό περιεχόμενο που κάποια στιγμή δεν θα χωράει πια μέσα σε αυτά.