Ποια είναι τα καθημερινά προβλήματα ενός ατόμου με οπτική αναπηρία;

Ποια είναι τα καθημερινά προβλήματα ενός ατόμου με οπτική αναπηρία;

Η τύφλωση δεν δημιουργεί από μόνη της όλα τα εμπόδια, πολλά από αυτά δημιουργούνται από τον τρόπο με τον οποίο είναι οργανωμένη η κοινωνία - Εξηγεί ο Φίλιππος Παπαχαραλαμπίδης

Παγκόσμια ημέρα όρασης.

Δεν αποτελεί για όλους ένα αυτονόητο κομμάτι στην καθημερινότητας. Στις δυσκολίες, στις προσαρμογές, αλλά κυρίως στις δυνατότητες που συχνά περνούν σε δεύτερο πλάνο πίσω από μια αναπηρία.

Η απουσία της όρασης δεν πρέπει να αποτελεί «φρένο» για τις επιδιώξεις ή τα όνειρα κάποιου. Για έναν άνθρωπο που μεγαλώνει χωρίς την δυνατότητα του να βλέπει ή αυτό μπορεί να προκύπτει στην πορεία της ζωής του, ο κόσμος δεν μεταφράζεται σε μικρότερο, ωστόσο προσφέρονται διαφορετικοί τρόποι για να καταφέρει να γίνει αντιληπτός.

Γιατί τελικά, ίσως το σημαντικότερο δεν είναι να ρωτάμε έναν άνθρωπο τι δεν μπορεί να δει, αλλά τι μπορεί να φανταστεί, να διεκδικήσει και να κατακτήσει.

«Η ισότιμη προσβασιμότητα είναι πολιτισμός».*

Η φράση του ιδρυτή της μη κερδοσκοπικής οργάνωσης ACT NOW, Φίλιππου Παπαχαραλαμπίδη, συμπυκνώνει ένα ζήτημα που συχνά περιορίζεται στις υποδομές και τις ράμπες, αλλά στην πραγματικότητα αφορά κάτι πολύ μεγαλύτερο όπως είναι το κατά πόσο μια κοινωνία επιτρέπει σε όλους τους ανθρώπους να κινούνται παντού, να εκπαιδεύονται, να εργάζονται και να συμμετέχουν ισότιμα στην καθημερινότητά της.

Είναι πατέρας του Λέανδρου, του νεαρού -εφήβου πια- που παρ΄ότι έχει απωλέσει την όρασή του από τα 2,5 του χρόνια, είναι η χαρά της ζωής.

Ωστόσο, τα προβλήματα με τα οποία έρχεται αντιμέτωπο ένα άτομο με οπτική αναπηρία δεν είναι, σύμφωνα με τον ίδιο τον κ. Παπαχαραλαμπίδη, ένα ενιαίο πρόβλημα.

«Τα προβλήματα των ατόμων με αναπηρία όρασης, για εμένα, διακρίνονται σε δύο κατηγορίες: Τα μεν πρώτα είναι δομικά τα δε δεύτερα είναι παιδείας»,* εξηγεί.

Στην πρώτη κατηγορία βρίσκονται, μεταξύ άλλων, οι υποδομές των πόλεων. Πεζοδρόμια που δεν έχουν κατασκευαστεί σωστά, οδηγοί όδευσης που δεν συντηρούνται και εμπόδια που κάνουν μια διαδρομή δύσκολη ή ακόμη και αδύνατη για έναν άνθρωπο με οπτική αναπηρία αποτελούν μέρος μιας καθημερινότητας που συχνά θεωρείται δεδομένη από όσους βλέπουν. Όπως σημειώνει, «η έλλειψη υποδομών που δεν υπάρχουν ή αν υπάρχουν βρίσκονται σε αυτές τις κακοτεχνίες ή αν δεν υπάρχουν κακοτεχνίες με τα χρόνια παρουσιάζουν βλάβες, άρα υπάρχει και απουσία συντήρησης».

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι οι μετακινήσεις.

Για το μετρό της Θεσσαλονίκης αναγνωρίζει «πάρα πολύ καλή προσβασιμότητα, σ΄έναν πολύ υψηλό βαθμό», ωστόσο επισημαίνει ότι η εικόνα δεν είναι ίδια στα αστικά λεωφορεία. «Βλέπετε το κράτος μπορεί να προμηθευτεί αστικά τα οποία να χαμηλώνουν το ύψος τους σε κάθε στάση ή να έχουν τις ράμπες, αλλά υπάρχουν οι υποδομές πεζοδρομίων για να έρχονται αυτά τα αστικά να σταθμεύουν και να προσαρμόζετε η είσοδος;»

Στην ρητορική αυτή ερώτηση απαντάει συμπληρώνοντας «Όχι, και ακόμα και αν υπήρχαν τα πεζοδρόμια υπάρχουν εκεί στις στάσεις κάποια ελεύθερα παρκινγκ για να μπορεί το λεωφορείο να παρκάρει στις στάσεις ακριβώς; Όχι, άρα κάποια πράγματα γίνονται για να γίνονται».

Το ζήτημα δεν σταματά στον δρόμο. Πρόσβαση χρειάζεται και η πληροφορία. «Το τρίτο σκέλος των δομικών προβλημάτων είναι η πρόσβαση στην πληροφορία, στο διαδίκτυο, στα δημόσια έγγραφα, στην διεκπεραίωση της γραφειοκρατίας σε μία δημόσια υπηρεσία αλλά ακόμα και στα καταναλωτικά αγαθά».

Όπως εξηγεί, ακόμη και κάτι τόσο απλό όσο μια ετικέτα προϊόντος θα μπορούσε να διαθέτει συμπληρωματικά Braille, ενώ και στα δημόσια έγγραφα θα έπρεπε να υπάρχει μία προσαρμογή ειδικά για άτομα με αναπηρία στην όραση.

Τι γίνεται όμως στην εκπαίδευση;**

Ιδιαίτερο βάρος δίνει και στην εκπαίδευση.

Το πρόβλημα, όπως εξηγεί, δεν λύνεται απλώς με τη μεταγραφή ενός βιβλίου σε Braille. «Δεν προσαρμόζουν όμως τα μαθήματα ή τα βιβλία στα άτομα με αναπηρία όρασης», αναφέρει, φέρνοντας ως παράδειγμα μια άσκηση που ζητά από τους μαθητές να περιγράψουν τα συναισθήματα που τους προκαλεί μια εικόνα. «Το κάθε παιδί με οπτική αναπηρία δεν μπορεί να εκπληρώσει την άσκηση αυτή γιατί δεν υπάρχει για αυτόν εικόνα 2 και άρα δεν μπορεί να προσεγγίσει το περιεχόμενο το διδακτικό».

Έτσι, η προσβασιμότητα δεν είναι απλώς ζήτημα μεταγραφής. Είναι ζήτημα ουσιαστικής συμμετοχής στο ίδιο το εκπαιδευτικό περιεχόμενο.

Στο ίδιο πλαίσιο αναφέρεται και στην παράλληλη στήριξη, σημειώνοντας ότι δεν καλύπτονται πάντα οι ανάγκες των μαθητών στον βαθμό που θα έπρεπε. «Έστω και μία ώρα να λείπει η παράλληλη στήριξη αυτό βαίνει αρνητικά στην εκπαιδευτική διαδικασία και συμβάλλει στην εκπαιδευτική περιθωριοποίηση του παιδιού», αναφέρει.

«Η παράλληλη στήριξη δεν αφορά όλα τα μαθήματα του ωρολογίου προγράμματος, χονδρικά το 1/3 των ωρών δεν διαθέτετε παράλληλη στήριξη σε ένα παιδί».*

Οι εκπαιδευτικοί παράλληλης στήριξης «χωρίζονται» σε δύο κατηγορίες, θα μπορούσαμε να λέγαμε, ξεχωρίζοντας από την μία εκείνους που «άλλοτε προσπαθούν την ελλιπή κατάρτιση να την ισοσκελίσουν με αυταπάρνηση, με ζήλο με αγάπη για την παιδεία», ενώ ταυτόχρονα παρουσιάζονται και εκείνοι που «δεν το προσπαθούν γιατί αυτό αποτελεί κατάθεση ψυχής και μένουμε στην υποκατάρτιση». Η παροχή υψηλού επιπέδου εκπαίδευση σε παιδιά με οπτική αναπηρία ή μη, αποτελεί ένα μείζων ζήτημα όπου για τον ίδιο είναι καθολικό καθήκον της πολιτείας.

Δεν είναι μόνο θέμα υποδομών**

Ο ίδιος κάνει λόγο για άγνοια και αδιαφορία, αλλά και για έναν έντονο ατομικισμό που επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιούμε τον δημόσιο χώρο. Η παράνομη στάθμευση σε οδηγούς όδευσης ή η κατάληψη χώρων από τραπεζοκαθίσματα μπορεί για κάποιον να μοιάζει με μια απλή μικρή καθημερινή παράβαση, ορισμένοι μπορεί να μην την εντάσσουν καν στα όρια της παράβασης. Για έναν άνθρωπο με οπτική αναπηρία, όμως, μπορεί να σημαίνει ότι η διαδρομή του διακόπτεται ή ότι αναγκάζεται να κινηθεί σε έναν χώρο που δεν είναι ασφαλής.

Το ζήτημα, επομένως, δεν είναι μόνο αν υπάρχουν οι κατάλληλες υποδομές. Είναι και αν η κοινωνία έχει την παιδεία να τις σέβεται.

«Δεν υπάρχει η κοινωνική, η πολιτική, η δημόσια παιδεία να πει ένας καταναλωτής «εδώ έχεις κάνει κατάληψη δημόσιου χώρου καλό είναι να μην γίνεται αυτό εδώ περνούν μητέρες με παιδάκια, άτομα τρίτης ηλικίας, άτομα με αναπηρία.*

Θεωρώ πως η κοινωνία μας είναι μία σκληρή κοινωνία στην οποία υπάρχει ρατσισμός ευρύτερα δηλαδή περιθωριοποιούνται κάποιες ομάδες ανθρώπων.*

Είναι η περιθωριοποίηση, είναι ο ευρύτερος έμμεσος ρατσισμός στον οποίο υποπέφτουν οι περισσότεροι στα άτομα με αναπηρία»*, υποστηρίζει.

Και τελικά, η συζήτηση επιστρέφει στην ίδια την κοινωνία. «Δεν υπάρχει πολίτης ο οποίος μπορεί να ζήσει μόνος του, μόνο μαζί μπορούμε να πορευτούμε, ο καθένας με τον ιδιαίτερο τρόπο του», σημειώνει ο ιδρυτής της ACT NOW, υπογραμμίζοντας την ανάγκη να αντιληφθούμε την κοινωνία ως ένα σύνολο, στο οποίο ο καθένας έχει τη δική του θέση και τον δικό του τρόπο συμμετοχής.

Μέσα σε αυτή τη λογική κινείται και η δράση της ACT NOW. Ο οργανισμός πραγματοποιεί ενημερωτικές δράσεις, παρεμβάσεις σε δήμους, ομιλίες σε σχολεία και φορείς, ενώ έχει δημιουργήσει και πανελλαδική καμπάνια σεβασμού για την προστασία των ραμπών, των οδηγών όδευσης και των στενών πεζοδρομίων. Στόχος δεν είναι μόνο να βελτιωθούν οι υποδομές, αλλά να αλλάξει και ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την προσβασιμότητα.

Γιατί τελικά η ισότιμη πρόσβαση δεν αφορά μια μικρή ομάδα ανθρώπων. Αφορά τον τρόπο με τον οποίο μια κοινωνία επιλέγει να συνυπάρχει. Και ίσως εκεί βρίσκεται η ουσία της φράσης «η ισότιμη προσβασιμότητα είναι πολιτισμός».