Το Πείραμα Φυλάκισης του Στάνφορντ επιστρέφει – Το project του Netflix που προκαλεί αντιδράσεις

Περίπου 55 χρόνια μετά την διεξαγωγή του Πειράματος Φυλάκισης του Στάνφορντ από τον καθηγητή ψυχολογίας Φίλιπ Ζιμπάρντο, το Netflix αποφάσισε να δώσει ξανά «ζωή» στην αμφιλεγόμενη έρευνα

Το ημερολόγιο γράφει 15 Αυγούστου 1971. Η αστυνομία του Πάλο Άλτο εισβάλει σε 12 σπίτια της πόλης και συλλαμβάνει ισάριθμους άνδρες με την κατηγορία της ένοπλης ληστείας και διάρρηξης. Χωρίς πολλά λόγια τους μεταφέρουν στη «φυλακή», όπου τους κάνουν έλεγχο, τους παίρνουν δακτυλικά αποτυπώματα, τους δίνουν στολές και νούμερα – αυτά θα είναι τα ονόματά τους από εδώ και πέρα. Το Πείραμα Φυλάκισης του Στάνφορντ μόλις είχε μπει σε εφαρμογή.

Η ιδέα άνηκε στον καθηγητή ψυχολογίας Φίλιπ Ζιμπάρντο του πανεπιστημίου Στάνφορντ της Καλιφόρνιας. Ο στόχος του πειράματος ήταν να μελετήσει τις ψυχολογικές αντιδράσεις και τις συμπεριφορές των ανθρώπων -είτε ήταν κρατούμενοι είτε δεσμοφύλακες- σε κατάσταση φυλάκισης.

Για αυτό τον σκοπό, μια ημέρα πριν τις συλλήψεις, 12 άλλοι άνδρες είχαν πάει στο υπόγειο του πανεπιστημίου (που είχε μεταμορφωθεί σε μια εικονική φυλακή) για να παραλάβουν τον εξοπλισμό τους – ξύλινα γκλοπ, στολές και γυαλιά ηλίου. Αυτοί ήταν οι δεσμοφύλακες και επίσημα είχαν εντολή να μην αφήσουν τους κρατούμενους να αποδράσουν, αλλά χωρίς να ασκήσουν σωματική βία.

Το πείραμα του Ζιμπάρντο αρχικά είχε διάρκεια δύο εβδομάδων – ωστόσο έξι μέρες μετά την έναρξή του ο καθηγητής υποχρεώθηκε να το διακόψει μετά από τις αντιδράσεις εξωτερικών παρατηρητών. Οι «δεσμοφύλακες» ανέπτυξαν πολύ σύντομα κακοποιητική συμπεριφορά, ενώ οι «κρατούμενοι» άρχισαν να εμφανίζουν σημάδια κατάθλιψης, άγχους και αντίδρασης.

Μέσα στα επόμενα χρόνια, το πείραμα θεωρήθηκε από πολλούς επιστήμονες προβληματικό και αμφισβητήθηκαν τα συμπεράσματά του. Όπως αποδείχθηκε οι δεσμοφύλακες δεν απέκτησαν ενστικτωδώς αυταρχικές συμπεριφορές επειδή είχαν τον έλεγχο και την εξουσία, αλλά είχαν λάβει εντολές από τον Ζιμπάρντο και την ομάδα του να ασκήσουν ψυχολογική βία στους κρατούμενος.

Ωστόσο, μέχρι και σήμερα, το αμφιλεγόμενο πείραμα του Στάνφορντ εξιτάρει τη φαντασία. Δεν είναι τυχαίο ότι την τελευταία 25ετία διάφοροι ερευνητές έχουν κάνει αντίστοιχα πειράματα, ενώ ταινίες και σειρές έχουν βασιστεί στην ιδέα του Ζιμπάρντο.

Όπως το νέο project του Netflix με τίτλο The New Stanford Prison Experiment – μια σειρά έξι επεισοδίων που θα κάνει πρεμιέρα στις 21 Οκτωβρίου.

EXCLUSIVE: Netflix has announced “The New Stanford Prison Experiment,” an unscripted series streaming Oct. 21.

“Thirty willing participants enter a real prison and are randomly assigned as guards or prisoners. Thrust into a system of power, hierarchy, and control, they’ll discover whether ordinary people inevitably conform to the roles they’re given—or whether empathy, morality, and individuality can withstand the forces pushing them in the opposite direction. As the pressure builds and the balance of power begins to shift, the central question feels more urgent than ever: Does power corrupt?”

https://t.co/3WonNvKh7l

— Variety (@Variety) September 15, 2026

«Τριάντα εθελοντές εισέρχονται σε μια πραγματική φυλακή και τους ανατίθενται τυχαία ρόλοι δεσμοφυλάκων ή κρατουμένων. Μέσα σε ένα σύστημα εξουσίας, ιεραρχίας και ελέγχου, θα διαπιστώσουν αν οι απλοί άνθρωποι συμμορφώνονται αναπόφευκτα με τους ρόλους που τους ανατίθενται. Ή αν η ενσυναίσθηση, η ηθική και η ατομικότητα μπορούν να αντέξουν απέναντι στις δυνάμεις που τους ωθούν προς την αντίθετη κατεύθυνση. Καθώς η πίεση κλιμακώνεται και οι ισορροπίες ισχύος αρχίζουν να μεταβάλλονται, το κεντρικό ερώτημα γίνεται πιο επιτακτικό από ποτέ: Μήπως η εξουσία διαφθείρει;» αναφέρει η περιγραφή της συνδρομητικής πλατφόρμας.

Ωστόσο, το νέο project του Netflix δεν άρεσε σε πολλούς, που αντέδρασαν με σχόλιά τους στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

«Συγγνώμη, αλλά ΤΙ;», «η πραγματικότητά μας είναι μια συνεχόμενη παρωδία και όχι από τις αστείες», «δεν μάθαμε τίποτα από το πρώτο πείραμα;» ήταν μερικά από τα σχόλια στα social media.

Our reality is a never-ending parody and it ain’t even a funny one.

— Weird-O 🔞 (@Wierd_o78033920) September 15, 2026