Μην αποφεύγετε τον έρωτα

Ο Σου Σιν ήταν ένας από τους τελευταίους και σημαντικούς βασιλείς των Σουμερίων. Κυβερνήτης της τρίτης δυναστείας της Ουρ στην αρχαία Μεσοποταμία. Ο Σου Σιν και η γυναίκα του, το όνομα της οποίας, δυστυχώς, χάνεται στα βάθη της ιστορίας, ζούσαν ένα μεγάλο έρωτα. Τουλάχιστον όπως αποτυπώθηκε από τους στίχους που έγραψε εκείνη, μια τρυφερή ωδή στην αγάπη τους χαραγμένη σε πήλινη πινακίδα με σφηνοειδή γραφή:

Ξέρω πώς να ευφράνω την ψυχή σου/Αγαπημένε μου, κοιμήσου στο σπίτι μας ως την αυγή/ Ξέρω πώς να γεμίσω την καρδιά σου/Λιοντάρι μου, κοιμήσου στο σπίτι μας ως την αυγή.

Το παράδειγμα της βασιλικής συζύγου και του Σου Σιν, η βασιλεία του οποίου τοποθετείται στα τέλη της 3ης χιλιετίας, επικαλείται ο Arthur C Brooks, «αρθρογράφος της ευτυχίας», ακαδημαϊκός και πολυγραφότατος συγγραφέας. Και χρησιμοποιεί τον τίτλο προτροπή «μην αποφεύγετε τον έρωτα», διότι από εκείνη την πολύ μακρινή εποχή έως σήμερα, αυτού του είδους ο ερωτικός δεσμός εξακολουθεί να αποτελεί έναν από τους ισχυρότερους δείκτες ευτυχίας που έχουν εντοπίσει οι κοινωνικοί επιστήμονες.

Τίποτε δεν συμβάλλει περισσότερο στην υγεία και στην ευτυχία από έναν βαθύ έρωτα, λέει ο ειδικός. Βέβαια, ανοίγει ένα θέμα πού θα βρεις τον έρωτα, αλλά ας είμαστε αισιόδοξοι, με θετική ματιά.

Ο Μπρουκς παραθέτει τα στοιχεία της General Social Survey. To 27% των παντρεμένων Αμερικανών δηλώνει «πολύ ευτυχισμένο» από τη ζωή του, το αντίστοιχο ποσοστό μεταξύ όσων δεν παντρεύτηκαν ποτέ, είτε έχουν χωρίσει, είτε βρίσκονται σε διάσταση ή έχουν χηρέψει περιορίζεται μόλις στο 11%. Ασφαλώς, ο γάμος δεν είναι η μοναδική μορφή ερωτικής συντροφικότητας, αλλά είναι αυτή που έχει μελετηθεί περισσότερο. Μια άλλη έρευνα, η οποία δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Journal of Research in Personality, έδειξε ότι ο γάμος μπορεί να λειτουργήσει ως προστατευτικός παράγοντας ευτυχίας κατά την ενήλικη ζωή.

Πόσο ευτυχισμένοι είμαστε στην Ελλάδα είτε είμαστε με ή χωρίς σύντροφο; Σε έρευνα του ΚΕΠΕ προέκυψε ότι η δεν είμαστε και τόσο ευτυχισμένοι αλλά όχι και υπερβολικά δυστυχισμένοι. Βέβαια, εδώ μπαίνουν οικονομικές παράμετροι και παράμετροι ανάπτυξης. Η εξέλιξη του επιπέδου ευτυχίας για την περίοδο 2019-2025 ακολούθησε μια σχεδόν σταθερή πορεία, με τους μέσους όρους να κινούνται μεταξύ 6,3 και 6,6 μονάδων στην κλίμακα από το 0 μέχρι το 10 (απόλυτα δυστυχισμένος/η έως εξαιρετικά ευτυχισμένος/η). Η χαμηλότερη τιμή καταγράφηκε το 2020, λόγω της πανδημίας. Διεθνώς η Ελλάδα βρίσκεται στην 85η θέση παγκοσμίως στον World Happiness Report 2026 (Παγκόσμια Έκθεση Ευτυχίας), καταγράφοντας πτώση σε σχέση με προηγούμενα χρόνια.

Έρευνες σχετικά με τους ευτυχισμένους, παντρεμένους Έλληνες δεν εντόπισα γκουγκλάροντας, βρήκα όμως ότι σύμφωνα με «ανεπίσημες» δημοσκοπήσεις ο γάμος αποτελεί ισχυρή αξία στις ζωές των Ελλήνων πολιτών. Σύμφωνα με άλλες κοινωνικές αναλύσεις και έρευνες ψυχικής υγείας, οι ενήλικες που είναι παντρεμένοι ή βρίσκονται σε σταθερή σύνδεση δηλώνουν συστηματικά υψηλότερα επίπεδα ικανοποίησης και ευτυχίας από όσους είναι μόνοι (singles) αν και η ποιότητα της σχέσης παραμένει ο καθοριστικός παράγοντας. Μελέτες κοινωνικής ψυχολογίας δείχνουν ότι η επίδραση του γάμου στην ψυχική ευημερία συχνά διαμορφώνεται από την οικονομική σταθερότητα και τις συνθήκες ζωής του ζευγαριού.

Επιστρέφοντας στην αμερικανική ευτυχία εντοπίστηκε κι εδώ η πτώση της, ιδίως μεταξύ των νεαρών ενηλίκων, όπου παρατηρείται η μετατόπιση από μια κοινωνία ζευγαριών σε μια κοινωνία singles. Έρευνα του φορέα Pew έδειξε ότι τέσσερις στους δέκα ενήλικες μεταξύ 24-54 μήτε παντρεύτηκαν ποτέ μήτε ζουν με σύντροφο. Ποσοστό που αυξήθηκε σε ποσοστό 29% από το 1990. Περνούν και μόνοι τους καλά, κατά πως φαίνεται.

Και εδώ μπαίνει ο γκουρού της ευτυχίας ο Άρθουρ Μπρουκς ο οποίος εντόπισε την πραγματική πρόκληση. Αυξάνεται η εργένικη ζωή, αύξηση που δεν οφείλεται στην έλλειψη διαθέσιμων συντρόφων, αλλά στο γεγονός ότι οι νέοι ενήλικες, ενδέχεται, ακόμα και ασυνείδητα, να αποφεύγουν τη δημιουργία ουσιαστικών, ερωτικών δεσμών. Οι ψυχολόγοι αξιολογούν την ποιότητα του συναισθηματικού δεσμού με βάση δύο διαστάσεις. Η μία διάσταση είναι το άγχος σύνδεσης ή προσκόλλησης και η άλλη διάσταση είναι η τάση του ανθρώπου να αντιστέκεται στη συναισθηματική εγγύτητα και οικειότητα. Όσο πιο χαμηλές είναι αυτές οι παράμετροι, τόσο πιο υγιής είναι ο δεσμός.

Η τάση της αποφυγής προσκόλλησης επισημαίνεται και από ακαδημαϊκή έρευνα, του 2022 σε δείγμα 459 ενηλίκων με μέση ηλικία τα 34 έτη, από τους οποίους ζητήθηκε να απαντήσουν στο ερώτημα «ποιο είναι το αγαπημένο σας τραγούδι;». Μετά οι ερευνητές πήραν τα τραγούδια και προχώρησαν σε ανάλυση των στίχων. Όσοι απέφευγαν τη σύνδεση με άλλους επέλεγαν στίχους που είχαν αυτό ακριβώς το περιεχόμενο. Για παράδειγμα, η επιτυχία της αείμνηστης Τίνα Τέρνερ, What’s Love Got to Do With It, που αποτελεί ύμνο στη συναισθηματική αποστασιοποίηση, περιλαμβάνει τον χαρακτηριστικό στίχο: «Ποιος χρειάζεται μια καρδιά, όταν αυτή μπορεί να ραγίσει;».

Ή και το Down with Love, όπως το ερμήνευσε ο Μάικλ Μπουμπλέ. Άρα τι είναι αυτό που προκαλεί τη γενικευμένη αποστροφή στην ερωτική δέσμευση; Με δύο φράσεις, μια άλλη έρευνα που διεξήχθη στην Κύπρο, δίνει την απάντηση. Είτε οι άνθρωποι το έχουν ρίξει στη δουλειά, αυτό που περιγράφεται ως workism, είτε είναι εμφατικά εγωκεντρικοί. Η ευρεία διάδοση των χαρακτηριστικών της λεγόμενης «σκοτεινής τριάδας» της προσωπικότητας-ναρκισσισμός, μακιαβελισμός, ψυχοπάθεια.

Η ευτυχία μειώνεται με την συναισθηματική απομόνωση, χρειαζόμαστε ανθρώπους που μας γνωρίζουν βαθιά και με τους οποίους μπορούμε να είμαστε ευάλωτοι. Αυτό δεν σημαίνει ότι για να είμαστε ευτυχισμένοι πρέπει να είμαστε ζευγάρια. Το σημαντικό είναι να επιλυθεί το πρόβλημα της αποφυγής σύνδεσης. Μια από τις αιτίες είναι ασφαλώς τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης που φουσκώνουν τον ναρκισσισμό και συνδέονται με την κατάθλιψη και το άγχος. Την ίδια ώρα η συρρίκνωση παραδοσιακών θεσμών, συμπεριλαμβανομένης της οικογένειας, εξηγεί το γιατί οι νεότερες γενιές στρέφονται στην εργασία αναζητώντας την αίσθηση σκοπού στη ζωή.

Λέξη προς λέξη ο Άρθουρ Μπρουκς τονίζει:

Ως ακαδημαϊκός και γονέας παιδιών που βρίσκονται στην πρώιμη ενήλικη ζωή τους, διαπιστώνω με ιδιαίτερη ενάργεια πώς οι άνθρωποι της γενιάς μου, που βρίσκονται σε ανάλογη θέση με τη δική μου, ενθαρρύνουν τους νεαρούς ενηλίκους να αισθάνονται ότι αποτελούν το κέντρο τους σύμπαντος και ταυτόχρονα τους ωθούν να επιδιώκουν τη μέγιστη δυνατή επαγγελματική καταξίωση.

Οι σύγχρονοι γονείς, καθώς και τα πανεπιστήμια που λειτουργούν, κατά κάποιον τρόπο, in loco parentis (στη θέση των γονέων), φέρουν μεγάλη ευθύνη για την καλλιέργεια μιας διπλής πεποίθησης στους νέους : ότι είναι οι σημαντικότεροι όλων και ότι η αξία τους ως ανθρώπων μπορεί και οφείλει να μετριέται με κριτήριο την κοινωνική και επαγγελματική τους επιτυχία.

Έτσι, χωρίς να το συνειδητοποιούμε, τους οδηγούμε στην απομόνωση και τη μοναξιά, στερώντας τους εκείνο που έχει πραγματική σημασία στη ζωή: τους σταθερούς δεσμούς αγάπης, εμπιστοσύνης και συναισθηματικής ασφάλειας με τους άλλους ανθρώπους.

Και προτείνει ένα σημείο εκκίνησης, με τρία απλά μηνύματα.

Δεν είσαι πιο ξεχωριστός από τους άλλους.

Δεν ζεις απλώς για να εργάζεσαι.

Η ευτυχία πηγάζει από το να αγαπάς και να αγαπιέσαι.