Κάτοπτρα στο Διάστημα που κάνουν τη νύχτα μέρα

Κανονικά, η νύχτα διαδέχεται τη μέρα. Αν όμως περάσει το σχέδιο μιας καλιφορνέζικης startup, η εναλλαγή αυτή μπορεί κάποτε να γίνει προαιρετική. Η Reflect Orbital, που από την ίδρυσή της το 2021 έχει αντλήσει περισσότερα από 28 εκατ. δολάρια, θέλει να στείλει στο Διάστημα δεκάδες χιλιάδες ανακλαστικούς καθρέφτες, οι οποίοι θα μπορούν να φωτίζουν σκοτεινές περιοχές της Γης κατά παραγγελία. Οπως γράφει ο Economist, ο στόχος είναι να προσφέρεται ηλιακή ενέργεια μετά τη δύση του Ηλίου, να διευκολύνονται επιχειρήσεις διάσωσης έπειτα από καταστροφές και, ίσως, κάποτε να αντικατασταθούν ακόμη και οι δημοτικοί φωτισμοί.

Η ιδέα του «ήλιου κατά παραγγελία» δεν είναι καινούργια. Ο πρωτοπόρος της πυραυλικής τεχνολογίας Χέρμαν Ομπερτ την είχε προτείνει ήδη το 1923, ενώ η NASA την εξέτασε συστηματικότερα σε μελέτη του 1977. Η Ρωσία έφτασε μέχρι τη δοκιμή. Το 1993, ο δορυφόρος Znamya-2 άνοιξε έναν καθρέφτη διαμέτρου 20 μέτρων και δημιούργησε πάνω στη Γη μια πολύ αμυδρή φωτεινή κηλίδα πλάτους περίπου 5 χιλιομέτρων, η οποία έμεινε ορατή για λίγες ώρες.

Η Reflect Orbital σχεδιάζει τώρα το πρώτο δοκιμαστικό βήμα της. Το Eärendil-1 αναμένεται να εκτοξευθεί αργότερα φέτος. Σε ύψος 625 χιλιομέτρων, τέσσερις μακριοί βραχίονες θα ανοίξουν και ανάμεσά τους θα τεντωθούν φύλλα εξαιρετικά λεπτού πλαστικού, επικαλυμμένα με ανακλαστικό αλουμίνιο. Θα σχηματίσουν έναν καθρέφτη επιφάνειας 160 τετραγωνικών μέτρων, ικανό να ρίξει στη Γη μια φωτεινή κηλίδα διαμέτρου 5,5 χιλιομέτρων, σύμφωνα με την εταιρεία.

Η Reflect υπολογίζει ότι 76 δορυφόροι, τοποθετημένοι στις κατάλληλες τροχιές, θα μπορούσαν να προσφέρουν κατά παραγγελία φωτισμό περίπου τόσο έντονο όσο το φως της πανσελήνου οπουδήποτε στη Γη. Μακροπρόθεσμα, το σχέδιο προβλέπει δεκάδες χιλιάδες πολύ μεγαλύτερους δορυφόρους, των οποίων οι δέσμες θα συνδυάζονται για να παράγουν πολύ ισχυρότερο φως. Περίπου 120 από αυτούς, λέει ο συνιδρυτής της εταιρείας Μπεν Νόουακ, θα χωρούν σε έναν πύραυλο Falcon 9 της SpaceX.

Η βασική επιχειρηματική ιδέα, γράφει ο Εconomist, αφορά την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Οι δορυφόροι θα τοποθετούνται σε ειδικά σχεδιασμένες πολικές τροχιές, ώστε να περνούν πάνω από συγκεκριμένες περιοχές την ίδια τοπική ώρα κάθε μέρα. Θα κατευθύνουν επιπλέον ηλιακό φως σε φωτοβολταϊκά πάρκα νωρίς το πρωί και το βράδυ, όταν η ζήτηση και οι τιμές του ηλεκτρικού ρεύματος είναι υψηλές, ενώ η παραγωγή από τον ήλιο έχει ήδη μειωθεί. Μια δακτυλιοειδής διάταξη δορυφόρων θα μπορούσε, καθώς περιστρέφεται η Γη, να εξυπηρετεί διαφορετικά πάρκα σε διαφορετικές περιοχές.

Εδώ βρίσκεται όμως και ένα προφανές ερώτημα: γιατί να χρησιμοποιηθούν καθρέφτες στο Διάστημα όταν υπάρχουν μπαταρίες; Οπως αναφέρει ο Economist, οι επικριτές της ιδέας επισημαίνουν ότι οι μπαταρίες μπορούν ήδη να μεταφέρουν την παραγωγή των φωτοβολταϊκών σε άλλες ώρες και το κόστος τους μειώνεται γρήγορα. Ο Νόουακ απαντά ότι οι δορυφόροι δεν θα τις αντικαταστήσουν αλλά θα λειτουργούν συμπληρωματικά. Οσο αυξάνονται οι ανανεώσιμες πηγές με διαλείπουσα παραγωγή, υποστηρίζει, τόσο αυξάνεται και η ανάγκη για εφεδρικές μπαταρίες. Η επιμήκυνση των ωρών παραγωγής των φωτοβολταϊκών θα μπορούσε να περιορίσει αυτή την ανάγκη.

Οι εφαρμογές δεν σταματούν εκεί. Η εταιρεία φαντάζεται επιπλέον ώρες φωτός για επιχειρήσεις διάσωσης, αλλά και για αγροκτήματα, υπαίθρια ορυχεία και χιονοδρομικά κέντρα που θα μπορούσαν να συνεχίζουν τη δραστηριότητά τους τη νύχτα. Ακόμη και οι πόλεις θα μπορούσαν να αποτελέσουν πελάτες, εφόσον το κόστος του φωτισμού μπορούσε να επιμεριστεί σε εκατομμύρια κατοίκους. «Φως κατά παραγγελία», λοιπόν, όπως το περιγράφει ο Economist, από τον ουρανό.

Η ιδέα βρίσκεται στο σημείο όπου συναντώνται τρεις εξελίξεις: η αυξανόμενη ζήτηση για ηλιακή ενέργεια, η πτώση του κόστους των εκτοξεύσεων και η αυξανόμενη εμπειρία στην κατασκευή διαστημικών δομών, μετά και την επιτυχία του Starlink. Ο μηχανικός Κόλιν ΜακΙνες του Πανεπιστημίου της Γλασκώβης έχει μελετήσει το μοντέλο και το 2022 κατέληξε ότι μια τέτοια «συστοιχία» καθρεφτών θα μπορούσε να είναι οικονομικά βιώσιμη, εφόσον το κόστος εκτόξευσης έπεφτε περίπου στο ένα τρίτο των σημερινών επιπέδων.

Υπάρχει όμως και ένα πρόβλημα που δεν λύνεται με φθηνότερους πυραύλους: το φως. Οι αστρονόμοι ήδη διαμαρτύρονται για το Starlink, επειδή οι ανακλάσεις των δορυφόρων παρεμβάλλονται στις εικόνες των τηλεσκοπίων. Οι καθρέφτες της Reflect θα μπορούσαν να κάνουν το πρόβλημα πολύ μεγαλύτερο. Σε προδημοσίευση της 6ης Αυγούστου, ο Μίροσλαβ Κοτσιφάι και συνάδελφοί του εκτιμούν ότι μέσα στη δέσμη ενός μεγάλου δορυφόρου δεν θα είναι δυνατόν να φαίνονται τα άστρα.

Ο Economist επισημαίνει ότι το πρόβλημα δεν είναι απλώς αισθητικό, αλλά αφορά την ίδια την αστρονομική παρατήρηση. Ο Νόουακ εμφανίζεται καθησυχαστικός: οι δορυφόροι, λέει, μπορούν να απενεργοποιούνται απλώς αλλάζοντας τον προσανατολισμό τους. Η εταιρεία σχεδιάζει επίσης ζώνες αποκλεισμού γύρω από μεγάλα τηλεσκόπια, όπου ο φωτισμός δεν θα επιτρέπεται. Αν, όπως παραδέχεται ο ίδιος, το εγχείρημα δεν γίνει σωστά, υπάρχει ο κίνδυνος: να ρυθμιστεί τόσο αυστηρά ώστε να πάψει να μπορεί να υπάρξει.

Πρόσθεσε το Protagon ως προτιμώμενη πηγή στη Google**