Συναγερμός για το επιφανειακό όζον: Η «αόρατη» απειλή που ενισχύουν οι καύσωνες και οι πυρκαγιές

Ένας αόρατος ρύπος, που ενισχύεται από τους καύσωνες και τις μεγάλες δασικές πυρκαγιές, εξελίσσεται σε μία από τις πιο επίμονες απειλές για την ποιότητα του αέρα στην Ευρώπη.

Το επιφανειακό όζον – διαφορετικό από το προστατευτικό στρώμα του όζοντος στη στρατόσφαιρα – καταγράφει ιδιαίτερα υψηλές συγκεντρώσεις, με τη Νότια Ευρώπη να βρίσκεται στη ζώνη της μεγαλύτερης επιβάρυνσης.

Eκτεταμένες πυρκαγιές

Η νέα έκθεση «Atmosphere Watch 2026» της Υπηρεσίας Παρακολούθησης της Ατμόσφαιρας Copernicus, που δημοσιεύθηκε στις 30 Σεπτεμβρίου, καταγράφει ένα καλοκαίρι ακραίων θερμοκρασιών και εκτεταμένων πυρκαγιών, οι οποίες δημιούργησαν ευνοϊκές συνθήκες για τη συσσώρευση όζοντος.

Σύμφωνα με την ανάλυση, περίπου 40% του παγκόσμιου πληθυσμού εκτέθηκε το 2026 σε εξαιρετικά υψηλά επίπεδα όζοντος, ενώ η Ευρώλληλες συνθήκες για φωτοχημικές αντιδράσεις που αυξάνουν τις συγκεντρώσεις του ρύπου.

Το πρόβλημα είναι εντονότερο στη Νότια Ευρώπη.

Οι διαδοχικοί καύσωνες από τον Ιούνιο έως τον Αύγουστο δημιούργησαν τις κατάλληλες συνθήκες για φωτοχημικές αντιδράσεις που αυξάνουν τις συγκεντρώσεις του ρύπου.

Η νέα ανάλυση του Copernicus καταγράφει σαφή διαβάθμιση από τον βορρά προς τον νότο, με τις υψηλότερες συγκεντρώσεις να εντοπίζονται στις νοτιότερες περιοχές.

Το επιφανειακό όζον δεν εκπέμπεται απευθείας.

Δημιουργείται στην ατμόσφαιρα από πολύπλοκες χημικές αντιδράσεις μεταξύ οξειδίων του αζώτου και πτητικών οργανικών ενώσεων, όταν υπάρχει έντονη ηλιακή ακτινοβολία και υψηλή θερμοκρασία. Με άλλα λόγια, όσο αυξάνεται η ζέστη, τόσο ευνοούνται οι συνθήκες για τη δημιουργία του ρύπου.

Οι πυρκαγιές προσθέτουν έναν ακόμη παράγοντα.

Εκτός από τον καπνό και τα μικροσωματίδια, απελευθερώνουν πρόδρομες ουσίες του όζοντος.

Το Copernicus επισημαίνει ότι οι μεγάλες πυρκαγιές του 2026 στη Γαλλία, την Ισπανία και το Βέλγιο συνέβαλαν σε επεισόδια ρύπανσης που μπορούσαν να επηρεάσουν περιοχές ακόμη και χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας, να μεταφερθεί σε άλλη. Γι’ αυτό και η αντιμετώπισή του δεν εξαρτάται μόνο.

Η ιδιαιτερότητα του όζοντος είναι ότι δεν γνωρίζει σύνορα.

Μπορεί να παραχθεί σε μία περιοχή και, μέσω της ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας, να μεταφερθεί σε άλλη. Γι’ αυτό και η αντιμετώπισή του δεν εξαρτάται μόνο από τις εκπομπές μιας πόλης ή μιας χώρας.

Παρά τη σημαντική βελτίωση της Ευρώπης σε αρκετούς άλλους ατμοσφαιρικούς ρύπους, το όζον παραμένει εξαίρεση.

Η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Περιβάλλοντος διαπιστώνει ότι το 2025 το 22,4% των σταθμών μέτρησης κατέγραψε υπερβάσεις της ισχύουσας τιμής-στόχου για την προστασία της υγείας, ενώ το 85,4% των σταθμών βρέθηκε πάνω από τον μακροπρόθεσμο στόχο.

Και πίσω από τους αριθμούς βρίσκεται η υγεία.

Η έκθεση στην ατμοσφαιρική ρύπανση συνδέεται με αυξημένους κινδύνους για το αναπνευστικό και το καρδιαγγειακό σύστημα, με τα παιδιά, τους ηλικιωμένους και τα άτομα με προϋπάρχοντα νοσήματα να θεωρούνται ιδιαίτερα ευάλωτες ομάδες.

Το μήνυμα των νέων δεδομένων είναι σαφές: η μείωση των εκπομπών παραμένει απαραίτητη, αλλά δεν αρκεί από μόνη της.

Σε μια Ευρώπη που θερμαίνεται και αντιμετωπίζει ολοένα συχνότερα ακραίους καύσωνες και μεγάλες πυρκαγιές, η μάχη για καθαρό αέρα περνά πλέον και μέσα από την αντιμετώπιση της ίδιας της κλιματικής κρίσης.