Αρμενία – Αζερμπαϊτζάν: Πρόταση Πασινιάν για ανταλλαγή εδαφών και κατάργηση των θυλάκων

Την ανταλλαγή εδαφών αντίστοιχου μεγέθους και την κατάργηση των θυλάκων και των εξαρτημένων εδαφών εκατέρωθεν των συνόρων προτείνει ως μέρος μιας ειρηνευτικής συμφωνίας με το Αζερμπαϊτζάν ο πρωθυπουργός της Αρμενίας, Νικόλ Πασινιάν. Όπως εξήγησε, το όραμά του για την ειρήνη προβλέπει ότι καμία από τις δύο χώρες δεν θα διατηρεί εδάφη αποκομμένα από την υπόλοιπη επικράτειά της και περικυκλωμένα από την άλλη πλευρά. Ο ίδιος εκτιμά ότι υπάρχει περιθώριο να δοθεί στην ειρηνευτική διαδικασία αυτή η μορφή, χωρίς ωστόσο να θεωρεί δεδομένη την επίτευξη συμφωνίας.

Η πρόταση αφορά ένα από τα πιο σύνθετα ζητήματα της οριοθέτησης των συνόρων μεταξύ των δύο χωρών, καθώς οι θύλακες και οι εξαρτημένες περιοχές έχουν αποτελέσει αντικείμενο πολιτικής αντιπαράθεσης επί δεκαετίες. Σύμφωνα με το OC Media, η Αρμενία και το Αζερμπαϊτζάν έχουν τέσσερις συστάδες τέτοιων εδαφών, των οποίων το καθεστώς εξακολουθεί να επηρεάζει τις διαπραγματεύσεις για την οριστικοποίηση των συνόρων και την υπογραφή συνθήκης ειρήνης.

Armenian PM Nikol Pashinyan proposed that Armenia and Azerbaijan exchange equal-sized territories to eliminate enclaves and exclaves, open all transport routes, and abandon mutual territorial claims.

He said recent talks with Azerbaijani President Aliyev suggested there was an opportunity to achieve this vision of peace.

— Clash Report (@clashreport) October 14, 2026

Τα τέσσερα εδαφικά συμπλέγματα που περιπλέκουν τις διαπραγματεύσεις

Τα χωριά Κάρκι, Μπαρχουνταρλί και Γιουχάρι Ασκιπάρα βρίσκονται εντός της Αρμενίας, αλλά θεωρούνται εδάφη του Αζερμπαϊτζάν βάσει της Διακήρυξης του Αλμάτι του 1991. Τα Γιουχάρι και Ασκιπάρα είναι δύο ξεχωριστά χωριά που αποτελούν ενιαίο εδαφικό σύμπλεγμα. Αντίστοιχα, το Αρτσβασέν θεωρείται αρμενικό έδαφος, παρότι σήμερα βρίσκεται υπό τον έλεγχο του Αζερμπαϊτζάν. Το καθεστώς αυτών των περιοχών αποτελεί ένα από τα βασικά σημεία τριβής κατά τη διαδικασία οριοθέτησης και χάραξης των συνόρων.

Οι θύλακες δημιουργήθηκαν τη δεκαετία του 1920, όταν οι σοβιετικές αρχές χάραξαν εσωτερικά σύνορα στην Υπερκαυκασία, στο πλαίσιο της Υπερκαυκασιανής Ομοσπονδίας, λαμβάνοντας υπόψη τη δημογραφική σύνθεση των περιοχών περισσότερο από τη γεωγραφία τους. Έτσι, χωριά με αζερικό πληθυσμό μπορούσαν να ενταχθούν διοικητικά στο Αζερμπαϊτζάν, ακόμη κι αν περιβάλλονταν από αρμενικό έδαφος, ενώ το αρμενικό Αρτσβασέν βρέθηκε αποκομμένο μέσα στην επικράτεια του Αζερμπαϊτζάν. Ο πρόεδρος του Αζερμπαϊτζάν, Ιλχάμ Αλίγιεφ, έχει ζητήσει στο παρελθόν την επιστροφή των αρμενικών θυλάκων που αποτελούσαν αζερικά εδάφη κατά τη σοβιετική περίοδο.

Το σχέδιο Πασινιάν για τα σύνορα και τις μεταφορές

Ο Πασινιάν έχει δηλώσει ότι η ειρηνευτική συμφωνία θα πρέπει να βασίζεται στα σύνορα που καθορίζει η Διακήρυξη του Αλμάτι, με την επικράτεια της Αρμενίας να ανέρχεται σε 29.743 τετραγωνικά χιλιόμετρα. Παράλληλα, υποστηρίζει ότι η διαμετακόμιση μεταξύ των δύο χωρών δεν θα πρέπει να περιοριστεί αποκλειστικά στη διαδρομή TRIPP, την οποία προωθούν οι Ηνωμένες Πολιτείες στο πλαίσιο της ειρηνευτικής διαδικασίας.

Αναφερόμενος στις επαφές του με τον Αλίγιεφ στο Τουρκμενιστάν, ο Αρμένιος πρωθυπουργός δήλωσε ότι αποκόμισε μια πρώτη θετική εντύπωση για τις δυνατότητες επίτευξης συμφωνίας. «Το επόμενο και ίσως σημαντικότερο ερώτημα είναι αν υπάρχει πραγματική δυνατότητα να δοθεί στην ειρήνη αυτή η μορφή. Με βάση τα αποτελέσματα των επαφών μου με τον πρόεδρο του Αζερμπαϊτζάν στο Τουρκμενιστάν, έχω την προκαταρκτική εντύπωση ότι έχουμε την ευκαιρία να διαμορφώσουμε την ειρήνη* με αυτόν τον τρόπο και το επόμενο διάστημα θα εργαστούμε για να αξιοποιήσουμε αυτή την ευκαιρία, μετατρέποντας τη δυνατότητα σε πραγματικότητα*», ανέφερε.

Οι επαφές στο Τουρκμενιστάν και το επόμενο βήμα προς την ειρήνη

Ο Πασινιάν και ο Αλίγιεφ συμμετείχαν στις 9 Οκτωβρίου στη Σύνοδο Κορυφής για το Περιβάλλον της Κασπίας, στο Τουρκμενιστάν. Δεν πραγματοποίησαν, ωστόσο, επίσημη συνάντηση. Ρωσικά μέσα ενημέρωσης είχαν μεταδώσει ότι ο Αρμένιος πρωθυπουργός συναντήθηκε στο περιθώριο της εκδήλωσης με τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν και τον Αλίγιεφ, αλλά το γραφείο του Πασινιάν διέψευσε τις σχετικές αναφορές τη Δευτέρα.

Η ειρηνευτική διαδικασία πέρασε σε νέο στάδιο μετά τη σύνοδο στην Ουάσιγκτον το 2025, με τη μεσολάβηση των Ηνωμένων Πολιτειών και τη συμμετοχή του Πασινιάν, του Αλίγιεφ και του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ. Η συνάντηση οδήγησε στην αρχική μονογραφή μιας ειρηνευτικής συνθήκης, χωρίς να ακολουθήσει η επίσημη υπογραφή της. Η οριοθέτηση των συνόρων και η διευθέτηση των θυλάκων παραμένουν μεταξύ των σημαντικότερων εκκρεμοτήτων πριν από την ολοκλήρωση της συμφωνίας.