«Ένας υπηρέτης, δύο αφεντικά»: Αυτό το (βρετανικό) χιούμορ θέλουμε

«Ένας υπηρέτης, δύο αφεντικά»: Αυτό το (βρετανικό) χιούμορ θέλουμε

«Γιατί είσαι τόσο σκληρός;» ρωτάνε τον «Άλαν» (Νίκο Ιατρού). «Γιατί έχω τελειώσει Εθνικό», απαντάει με πόκερ φέις και μία αφοπλιστική, σχεδόν ανέκφραστη ειλικρίνεια, σαν να δίνει την πιο αυτονόητη εξήγηση όλου του κόσμου (ο ηθοποιός είναι πράγματι απόφοιτος της Δραματικής Σχολής του Εθνικού Θεάτρου). Είναι μια ατάκα που, κατά τη γνώμη μου, όχι απλώς συμπυκνώνει το φλεγματικό χιούμορ της παράστασης, αλλά είναι και ενδεικτική του τι εστί βρετανικό χιούμορ: αυτοσαρκασμός και σάτιρα, που, όμως, εκφέρονται με απόλυτη σοβαρότητα, σχεδόν αδιαφορία. Χωρίς η εκφορά τους δηλαδή να προδίδει το αστείο.

Αυτό το χιούμορ διατρέχει το «Ένας υπηρέτης, δύο αφεντικά», που παρουσιάζεται στο Θέατρο Ιλίσια από τις 3 Οκτωβρίου. Ο Θάνος Τοκάκης σκηνοθετεί το ομώνυμο έργο του Richard Bean, μια σύγχρονη βρετανική διασκευή της κλασικής κωμωδίας (1743) του Κάρλο Γκολντόνι «Υπηρέτης δύο αφεντάδων» (One man, two guvnors), που συνδυάζει την παράδοση της commedia dell’arte με το βρετανικό χιούμορ.

Ο Γιώργος Χρυσοστόμου υποδύεται τον «Φράνσις», έναν άνδρα που χρειάζεται επειγόντως δουλειά -και ακόμη πιο επειγόντως φαγητό-, η Γρηγορία Μεθενίτη αναλαμβάνει τον απαιτητικό διπλό ρόλο της Ρέιτσελ/Ρόσκο, ενώ ο Αργύρης Γκαγκάνης εναλλάσσεται στους ρόλους του Τσάρλυ, του Γκάρεφ και του αστυνομικού. Αποφασίζοντας να υπηρετήσει δύο αφεντικά ταυτόχρονα (άλλη κουβέντα η λέξη «απόφαση»!), χωρίς να μάθει ο ένας για την ύπαρξη του άλλου, ο Φράνσις μπλέκεται σε ένα πανδαιμόνιο παρεξηγήσεων, χαμένων μηνυμάτων και κακά σχεδιασμένων δολοπλοκιών προσπαθώντας να κρατήσει το μυστικό του και να εξασφαλίσει (επιτέλους) το επόμενο γεύμα του.

Ο Γιώργος Χρυσοστόμου ως «Φράνσις».**

Οι ρυθμοί της παράστασης είναι καταιγιστικοί. Οι ατάκες φεύγουν ενίοτε η μία πίσω από την άλλη -δεν θέλω να τις σποιλάρω όλες, θα ήθελα όμως να είχα σημειώσει περισσότερες. Για όσους είναι και στη ζωή τους υπερκινητικοί ή η σκέψη τους τρέχει όσο γρήγορα και η γλώσσα τους, αυτό το τέμπο μοιάζει απολύτως φυσικό. Ο Χρυσοστόμου έχει, πάντως, μια πιο πρακτική εξήγηση: «Η παράσταση διαρκεί μιάμιση ώρα, όχι παραπάνω, η παραγωγή λέει ότι πάνω από μιάμιση ώρα βαριέται ο κόσμος στο θέατρο». Βρίσκω ξανά το αστείο στο ίδιο σημείο: στην ευθύτητα της δήλωσης, αλλά και στην ευκολία με την οποία ο ηθοποιός σταματά για λίγα δευτερόλεπτα να διαμεσολαβείται από τον ρόλο του και απευθύνεται «χωρίς μάσκα» στο κοινό για να σχολιάσει την ίδια την παράσταση. Στην ατάκα διακρίνω μια «σπόντα» προς το θεατρικό κοινό, αν όχι προς την εποχή γενικότερα. Όχι άδικη, αν συνυπολογίσεις τη διάσπαση προσοχής, το αχρείαστο σκρολ αλλά και όλο αυτό το μπρέιν ροτ μέσα στο οποίο φτάνουμε πλέον να «ανταγωνιζόμαστε» για το ποιος ξεχωρίζει καλύτερα το πραγματικό από το ΑΙ.

Αυτή η εναλλαγή, με τους ηθοποιούς να βγαίνουν στιγμιαία από τον ρόλο τους για να πουν μια αλήθεια, γίνεται ένα παιχνίδι που βρίσκω ιδιαίτερα απολαυστικό.

«Μπορεί να είμαι πρωταγωνιστής αλλά δίνω χώρο και στους άλλους ηθοποιούς», λέει σε κάποια φάση ο Χρυσοστόμου, βάζοντας στο στόχαστρο και τη δική του θέση ως «παλαιμάχου» μέσα στον θίασο. Οι συνεχείς αλλαγές ρόλων γίνονται επίσης αφορμή για γέλιο: οι ηθοποιοί είναι έξι, οι χαρακτήρες περισσότεροι και η παράσταση διασκεδάζει με την ίδια της τη συνθήκη. Ο Χρυσοστόμου εμφανίζεται, μάλιστα, κατ’ επανάληψη, ως αυστηρός θεματοφύλακας του τίτλου: «Ένας υπηρέτης, δύο αφεντικά», όχι «Ένας υπηρέτης δύο αφεντάδων». Στο σχόλιο για την Επίδαυρο σωριάζεται στο πάτωμα σαν να λιποθυμά από πλήξη, ενώ αλλού η προοπτική να γίνει κι ο ίδιος αφεντικό συνδέεται με την αγορά ενός iPhone 18 Pro Max. Κι αμέσως σχολιάζει: «Έκανα την πρώτη μου τοποθέτηση προϊόντος στο θέατρο».

Χάος και ανατροπές σε μια πολύχρωμη σωματική κωμωδία από την οποία κρατώ την αταξία, τη μάχη για επιβίωση και το πηγαίο χιούμορ.**

Την ίδια στιγμή, η σωματική δράση της κωμωδίας είναι επίσης ορμητική, με τρέξιμο, σβούρες, φωνές και κωλοτούμπες επί σκηνής. Ο «Φράνσις» του Χρυσοστόμου τρέχει και δεν φτάνει να εξυπηρετήσει δύο αφεντικά χωρίς να τον πάρουν χαμπάρι, τα κάνει θάλασσα και προσπαθεί να σώσει την κατάσταση -μέχρι το επόμενο μπλέξιμο. Η κίνηση, σε επιμέλεια της Άντυ Τζούμα, είναι άψογα χορογραφημένη: οι έξι ηθοποιοί συγχρονίζονται με τέτοια ακρίβεια, ώστε μέσα σε όλη την αναστάτωση δεν διακρίνεις αστοχία. Η ενέργειά τους είναι μεταδοτική με την κυριολεκτική έννοια: σου δημιουργεί την ανάγκη να κουνηθείς, να αντιδράσεις, να εκτονωθείς κι εσύ μαζί τους.

Στο τέλος κάθε σκηνής, η κουρτίνα πέφτει και προβάλλονται ασπρόμαυρα στιγμιότυπα από τη βιομηχανική και τη βασιλική Βρετανία: εργοστάσια και γραμμές παραγωγής, βασιλικές άμαξες, η Ελισάβετ να χαιρετά το πλήθος. Εικόνες του ιστορικού παρελθόντος διαδέχονται η μία την άλλη μέχρι η κουρτίνα να ανοίξει ξανά και να αποκαλυφθεί το νέο σκηνικό.

Στο Λονδίνο και στο Broadway, το έργο γνώρισε μεγάλη επιτυχία, με τις κριτικές να μιλούν για μια «ανεξέλεγκτη αστεία κωμωδία». Ο Guardian το ξεχώρισε ανάμεσα στις «πιο αστείες παραγωγές στην ιστορία του National Theatre», ενώ η Daily Mail το χαρακτήρισε ως «την πιο αστεία παράσταση του πλανήτη».

Δεν ξέρω αν το «Ένας υπηρέτης, δύο αφεντικά» είναι «η πιο αστεία παράσταση του πλανήτη». Σίγουρα πάντως είναι από τις πιο αβίαστα αστείες παραστάσεις που έχω δει τα τελευταία χρόνια. Κι ας είναι, όπως λένε, εντελώς υποκειμενικό το χιούμορ. Eιδικά σήμερα, το θεωρώ απολύτως απαραίτητο, για να μην πω επιβεβλημένο.

Η παράσταση παίζεται στο Θέατρο Ιλίσια κάθε Σάββατο στις 18:00 και κάθε Δευτέρα και Τρίτη στις 21:00.

ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ**

Σκηνοθεσία – Μετάφραση – Δραματουργική επιμέλεια: Θάνος Τοκάκης

Σκηνικά: Γιάννης Μουρίκης

Κοστούμια: Εβελίνα Δαρζέντα

Φωτισμοί: Ελίζα Αλεξανδροπούλου

Επιμέλεια κίνησης: Άντυ Τζούμα

Βοηθός σκηνοθέτη: Ηλιάνα Γαϊτάνη

Φωτογραφίες: Γιώργος Καπλανίδης

Παίζουν οι ηθοποιοί:**

Γιώργος Χρυσοστόμου: Φράνσις

Γρηγορία Μεθενίτη: Ρέιτσελ, Ρόσκο

Γιάννης Καπελέρης: Στάνλεϋ

Αργύρης Γκαγκάνης: Τσάρλυ, Γκάρεφ, Αστυνομικός

Λυδία Στέφου: Πολίν

Νίκος Ιατρού: Άλαν, Άλφι