Από το Αιγαίο στο Ορμούζ και η γεωπολιτική της αποτροπής

Του Χρήστου Καπούτση**

Η Αθήνα απαντά στην Άγκυρα με σαφήνεια και χωρίς διπλωματικούς αστερίσκους. Η ελληνική άμυνα στα νησιά δεν αποτελεί «απειλή», αλλά κυριαρχικό δικαίωμα και υποχρέωση του ελληνικού κράτους. Και η υπενθύμιση του τουρκικού casus belli προσθέτει μια κρίσιμη διάσταση: η ασφάλεια του Αιγαίου δεν μπορεί να εξετάζεται αποκομμένη από το ευρύτερο στρατηγικό περιβάλλον. Το Ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών, με ανακοίνωση – δήλωση του εκπροσώπου του, απορρίπτει τις νέες τουρκικές αιτιάσεις περί αποστρατιωτικοποίησης των ελληνικών νησιών, υπογραμμίζει ότι η Ελλάδα ασκεί κυρίαρχα και ανεξάρτητα την εξωτερική της πολιτική και υπενθυμίζει στην Τουρκία ότι εξακολουθεί να διατηρεί σε ισχύ το casus belli, την απειλή πολέμου σε περίπτωση άσκησης νόμιμου κυριαρχικού δικαιώματος της Ελλάδας. Η τουρκική πλευρά, διά του Υπουργού Εξωτερικών Χακάν Φιντάν,** χαρακτηρίζει τη στρατιωτική παρουσία σε ελληνικά νησιά «απειλή» και υποστηρίζει ότι παραβιάζονται διεθνείς συνθήκες. Η Ελληνική Κυβέρνηση, απορρίπτει αυτή την επιχειρηματολογία ως νομικά αβάσιμη.

Όμως το ζήτημα πλέον υπερβαίνει το Αιγαίο.

Η Ανατολική Μεσόγειος βρίσκεται μέσα σε έναν ευρύτερο γεωπολιτικό και στρατιωτικό κυκλώνα. Από το Αιγαίο και την Κύπρο, μέχρι τη Μέση Ανατολή, την Αραβική Χερσόνησο, την Ερυθρά Θάλασσα και τον Περσικό Κόλπο, διαμορφώνεται ένα ενιαίο στρατηγικό τόξο κρίσεων. Στο ένα άκρο βρίσκεται το Αιγαίο και η Ανατολική Μεσόγειος. Στο άλλο, τα δύο κρίσιμα θαλάσσια περάσματα: Ορμούζ και Μπαμπ ελ Μαντέμπ. Και εδώ βρίσκεται η μεγάλη γεωπολιτική εξίσωση. Το Ορμούζ δοκιμάζεται από τη σύγκρουση στον Κόλπο, ενώ στο Μπαμπ ελ Μαντέμπ η προέλαση των Χούθι δημιουργεί νέα πίεση στις θαλάσσιες μεταφορές. Παράλληλα, η επίθεση στον πετρελαϊκό αγωγό East-West της Σαουδικής Αραβίας ανέδειξε πόσο ευάλωτες είναι ακόμη και οι εναλλακτικές ενεργειακές διαδρομές. Άρα, δεν μιλάμε πλέον μόνο για μια ελληνοτουρκική διαφορά. Μιλάμε για τον έλεγχο χώρου, θαλάσσιων διαδρομών, ενεργειακών ροών και στρατιωτικών δυνατοτήτων σε μια περιοχή όπου συναντώνται τρεις ήπειροι και ζωτικές παγκόσμιες αρτηρίες. Και μέσα σε αυτή τη νέα γεωπολιτική πραγματικότητα, η αμυντική θωράκιση των ελληνικών νησιών αποκτά ακόμη μεγαλύτερη στρατηγική σημασία. Γιατί το Αιγαίο δεν είναι απομονωμένο από τον γεωπολιτικό χάρτη. Είναι μέρος του. Και ίσως, μέσα στη νέα κρίση από το Ορμούζ μέχρι το Μπαμπ ελ Μαντέμπ, να γίνεται ολοένα σημαντικότερο κομμάτι του. Το Αιγαίο, επομένως, δεν είναι μια απομονωμένη ελληνοτουρκική εκκρεμότητα. Είναι κρίκος μιας μεγάλης στρατηγικής αλυσίδας. Και γι’ αυτό το Αιγαίο αποκτά, μέσα στη σημερινή γεωπολιτική αναταραχή, ακόμη μεγαλύτερη στρατηγική αξία. Από τον Περσικό Κόλπο και τα Στενά του Ορμούζ, μέσω της Αραβικής Θάλασσας, του Κόλπου του Άντεν, της Ερυθράς Θάλασσας και του Σουέζ, έως την Ανατολική Μεσόγειο, το Αιγαίο και τη Μαύρη Θάλασσα, διαμορφώνεται ένας ενιαίος γεωπολιτικός διάδρομος, κρίσιμος για την ενέργεια και το παγκόσμιο εμπόριο. Δεν πρόκειται απλώς για θαλάσσιες διαδρομές. Είναι οι αρτηρίες μεταφοράς ενέργειας, εμπορευμάτων και στρατηγικής ισχύος προς μια Ευρώπη που εξακολουθεί να χρειάζεται ασφαλείς και διαφοροποιημένες ενεργειακές προμήθειες. Μέσα σε αυτό το σύνθετο περιβάλλον, η Ελλάδα βρίσκεται πάνω στον χάρτη των εξελίξεων. Αιγαίο, Κρήτη, Ανατολική Μεσόγειος, Σούδα, Αλεξανδρούπολη και ελληνικά λιμάνια αποκτούν αυξημένη στρατηγική σημασία, ως κόμβοι που συνδέουν τις θαλάσσιες και ενεργειακές διαδρομές της Ανατολής με την Ευρώπη. Η γεωγραφία γίνεται στρατηγική. Και η ενέργεια, γεωπολιτική ισχύς.