Ευρωπαϊκός προϋπολογισμός 2028-2034: «Πόλεμος» για νέους ευρω-φόρους και περικοπές

Ενα αναθεωρημένο διαπραγματευτικό πλαίσιο, με συγκεκριμένες προτάσεις για νέους τρόπους εσόδων από την Ε.Ε., κατέθεσε χθες στο Συμβούλιο Ευρωπαϊκών Υποθέσεων η ιρλανδική προεδρία του Συμβουλίου της Ε.Ε.

Σύμφωνα με πληροφορίες της «Εφ.Συν.», το νέο σχέδιο, που αναθεωρεί την πρόταση της κυπριακής προεδρίας που είχε παρουσιαστεί τον περασμένο Ιούνιο, συμπεριλαμβάνει περικοπές σε κάποια πεδία, ανταποκρινόμενο στις παραινέσεις των «τσιγκούνηδων του Βορρά», των χωρών δηλαδή που θα πρέπει να βάλουν βαθύτερα το χέρι στην τσέπη, αφού δίνουν στην Ε.Ε. πιο πολλά χρήματα από όσα λαμβάνουν (χώρες καθαροί συνεισφορείς, όπως λέγονται).

Οι «Φίλοι της Συνοχής»

Δυναμική είναι η απάντηση των «Φίλων της Συνοχής» που οργανώνουν τη στρατηγική τους ώστε να μην περικοπούν περαιτέρω οι παραδοσιακές πολιτικές της Ε.Ε. όπως η Κοινή Αγροτική Πολιτική και η Συνοχή.

Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και η πρωτοβουλία του Ελληνα υφυπουργού Εξωτερικών, Τάσου Χατζηβασιλείου, που διοργάνωσε το βράδυ της Δευτέρας μια συνάντηση της ομάδας. Σε κοινή διακήρυξη των «Φίλων της Συνοχής» τον Μάιο, 16 χώρες δεσμεύτηκαν ότι «στόχος δεν είναι η προάσπιση των δαπανών ως αυτοσκοπού, αλλά να διασφαλιστεί ότι η Ενωση διαθέτει τους πόρους και τα μέσα που απαιτούνται για την αντιμετώπιση σημερινών και μελλοντικών προκλήσεων».

Ο πόλεμος μαίνεται

Με απλά λόγια, οι χώρες που λαμβάνουν μεγαλύτερη βοήθεια από την Ε.Ε. επιθυμούν αυξημένο προϋπολογισμό. Οχι μόνο για να εξυπηρετηθούν οι νέες ανάγκες της Ευρώπης, όπως για παράδειγμα για την άμυνα, αλλά και για να μην κοπούν οι πολιτικές «που θεμελιώνονται στις Συνθήκες και εξακολουθούν να είναι καίριας σημασίας για τη στήριξη της σύγκλισης, της ανταγωνιστικότητας, της ανθεκτικότητας και της ικανότητας όλων των περιφερειών να συμβάλουν στην επίτευξη των ευρωπαϊκών στόχων», όπως σημείωσαν προχθές.

Στην πραγματικότητα, ο… πόλεμος για το ευρωπαϊκό Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο που ξεκινά από το 2028 βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη. Ο Γερμανός Φρίντριχ Μερτς και οι ηγέτες της Δανίας, της Ολλανδίας, της Αυστρίας και της Φινλανδίας (οι καθαροί συνεισφορείς δηλαδή) αντιτίθενται στην αύξηση του προϋπολογισμού, επιμένοντας ότι τα πρόσθετα κονδύλια και ο δανεισμός δεν αποτελούν τη λύση. «Δεν μπορούμε απλώς να προσθέτουμε κάθε νέα προτεραιότητα στις παλιές και να στέλνουμε τον λογαριασμό στους φορολογούμενους», έγραψαν σε κοινή επιστολή τους.

Οι πέντε χώρες κάλεσαν την Ιρλανδία, η οποία ασκεί την εκ περιτροπής προεδρία του Συμβουλίου της Ε.Ε., να αφαιρέσει εκατοντάδες δισεκατομμύρια ευρώ από το διαπραγματευτικό της έγγραφο, αν και αξιωματούχοι εκτιμούν ότι θα υπάρξει συμβιβασμός που θα περιλαμβάνει λιγότερο δραστικές περικοπές.

Πρόταση για ίδιους πόρους

Το νέο στοιχείο της ιρλανδικής πρότασης είναι οι λεγόμενοι «ίδιοι πόροι», δηλαδή φόροι της Ε.Ε., τα έσοδα των οποίων θα μπορούσαν να συμβάλουν στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό, μειώνοντας το βάρος για τις χώρες καθαρούς συνεισφορείς.

Υπάρχουν και παραδοσιακοί ίδιοι πόροι, όπως οι τελωνειακοί δασμοί από τις εισαγωγές από τρίτες χώρες. Ωστόσο, μόνο αυτοί οι πόροι δεν αρκούν για τον αυξημένο προϋπολογισμό. Η Κομισιόν έχει προτείνει πέντε νέους ίδιους πόρους.

Συγκεκριμένα, έχει προτείνει το Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ETS) που αφορά ένα ποσοστό από τα έσοδα των πλειστηριασμών ρύπων. Ωστόσο, οι αυξημένες τιμές της ενέργειας και η υποχρέωση της ευρωπαϊκής βιομηχανίας να ανταποκριθεί σε παγκόσμιες προκλήσεις κάνουν πολλές -κυρίως ανατολικές- χώρες να απορρίπτουν συλλήβδην το ETS. «Το θέτουν ως ζήτημα επιβίωσης της βιομηχανίας τους», εξήγησε αξιωματούχος στην «Εφ.Συν.». «Ωστόσο, μέχρι στιγμής ο φόρος αποδίδει στα ταμεία της Ε.Ε.».

Μια άλλη πρόταση της Κομισιόν αφορά έναν Μηχανισμό Συνοριακής Προσαρμογής Ανθρακα (CBAM) για έσοδα από τους δασμούς σε εισαγωγές προϊόντων με υψηλό αποτύπωμα άνθρακα.

Η Κομισιόν προτείνει τον λεγόμενο πόρο CORE (Corporate Resource for Europe), μια νέα συνεισφορά από τις μεγάλες εταιρείες που δραστηριοποιούνται στην ενιαία αγορά. Επίσης, μιλάει και για το το e-waste, μια συνεισφορά που βασίζεται στην ποσότητα των μη περισυλλεγόμενων αποβλήτων ηλεκτρικού και ηλεκτρονικού εξοπλισμού.

Τέλος, είχε προταθεί ο φόρος καπνού (TEDOR), που βασίζεται στον ειδικό φόρο κατανάλωσης καπνού.

Από την πλευρά του, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, που θέλει ακόμα μεγαλύτερο προϋπολογισμό, πρόσθεσε ακόμα τρεις. Εναν ψηφιακό φόρο με επιβολή εισφοράς στις μεγάλες πολυεθνικές ψηφιακές πλατφόρμες και στην ψηφιακή οικονομία. Επίσης, φόρο στα κρυπτονομίσματα, όπως και στο online στοίχημα και στις χρηματοπιστωτικές συναλλαγές.

Η Ελλάδα, διά του υπουργού Οικονομικών και προέδρου του Eurogroup, Κυριάκου Πιερρακάκη, προσέρχεται με ακόμη μια πρόταση που αφορά τα έσοδα από τις δημοπρασίες του ραδιοφάσματος, μεταξύ άλλων των συχνοτήτων 5G και μελλοντικά 6G. Η πρόταση προβλέπει συγχρονισμό των δημοπρασιών ανά την Ευρώπη.

Συμφωνία εντός του 2026

Με επτά χώρες να έχουν εκλογές μέσα στο 2027 και τον κίνδυνο σε Γαλλία και Γερμανία να επικρατήσουν ακροδεξιές δυνάμεις, η Ε.Ε. επιδιώκει τη σύναψη συμφωνίας το πολύ ώς το τέλος του 2026. Προσπαθώντας να βρει συμβιβασμούς και προτάσεις, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, ταξίδεψε στις 27 πρωτεύουσες για να μιλήσει με τους ηγέτες.

Η Ε.Ε. εξετάζει τρία σενάρια για το επόμενο τρίμηνο. Ακόμη και το πιο αισιόδοξο σενάριο περιλαμβάνει μια εξαντλητική σειρά συνόδων κορυφής κρίσιμης σημασίας, οι οποίες έχουν προγραμματιστεί για τις 15 Οκτωβρίου, τις 13 Νοεμβρίου και τις 17 Δεκεμβρίου.

Εάν οι 27 ηγέτες συμφωνήσουν, τότε το νέο ΠΔΠ θα πρέπει να το εγκρίνει και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

Το 2020, κατά τη συζήτηση του προηγούμενου ΠΔΠ που «τρέχει» σήμερα, οι διαπραγματεύσεις των ηγετών είχαν διαρκέσει πέντε μέρες (και τέσσερις επώδυνες νύχτες). Και ήταν εν μέσω Covid, σε μια άλλη εποχή, όταν είχε τελικά αποφασιστεί και το Ταμείο Ανάκαμψης.

Στο δε Ευρωκοινοβούλιο χρειάστηκαν 5 μέρες επίσης, με τις δυνάμεις του δημοκρατικού τόξου να είναι κραταιές, πριν οι ευρωεκλογές του 2024 κατακερματίσουν το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και οδηγήσουν στην εκλογή πολύ μεγαλύτερου αριθμού ευρωσκεπτικιστών ευρωβουλευτών.

Plan B

Πάντως, υπάρχει και «Σχέδιο Β» αν δεν βρεθεί συμφωνία ώς τον Δεκέμβριο. Η σύγκληση νέας έκτακτης συνόδου κορυφής στα τέλη Ιανουαρίου ή στις αρχές Φεβρουαρίου, με πρόβλεψη για διαπραγματεύσεις διάρκειας έως και πέντε ημερών.

Σε περίπτωση αποτυχίας και αυτής της προσπάθειας, η επίτευξη συμφωνίας θα πρέπει να αναβληθεί για μετά την άνοιξη του 2027, γεγονός που ενδέχεται να αναγκάσει την Ε.Ε. να διαπραγματευτεί με την ηγέτιδα της Ακροδεξιάς, Μαρίν Λεπέν, αν τελικά επικρατήσει στις γαλλικές εκλογές.

Την ίδια ώρα, ο καγκελάριος της Γερμανίας θα έρχεται αντιμέτωπος με νέες «καταστροφές» στις περιφερειακές εκλογές της Γερμανίας. «Το χειρότερο είναι ότι, όσο παρατείνονται οι διαπραγματεύσεις, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος να μετατραπούν οι υψηλότερες εθνικές συνεισφορές ή οι νέοι φόροι της Ε.Ε. σε σημείο συσπείρωσης για τους λαϊκιστές σε ολόκληρη την Ευρώπη και να πυροδοτήσουν μια ευρύτερη πολιτική κρίση κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2027», ανέφερε διπλωμάτης.

Το πολιτικό «θρίλερ» σε Γαλλία και Γερμανία κρατά υπό πίεση τον ευρωπαϊκό Νότο

Η αντιπαράθεση** για τον νέο ευρωπαϊκό προϋπολογισμό 2028-2034 εξελίσσεται σε πολιτικό θρίλερ. Σε μια συγκυρία που η ευρωπαϊκή Ακροδεξιά πολιορκεί τα «κάστρα» της Γερμανίας και της Γαλλίας και ενισχύεται σχεδόν σε όλες τις χώρες-μέλη, κατά τη διαπραγμάτευση για τον προϋπολογισμό έχουν τεθεί ζητήματα ικανά να «πυρπολήσουν» το ευρωπαϊκό πολιτικό σκηνικό, όπως το αίτημα της Γερμανίας και Βόρειων συμμάχων της να περικοπούν οι εισφορές τους στον κοινοτικό προϋπολογισμό, η επιβολή νέων ευρω-φόρων και η γενναία περικοπή δαπανών στους έως τώρα βασικούς πυλώνες των γεωργικών ενισχύσεων και του Ταμείου Συνοχής.

Η διάταξη δυνάμεων στην αντιπαράθεση που βρίσκεται σε εξέλιξη δεν αφήνει πολλά περιθώρια αισιοδοξίας για μια κατάληξη ευνοϊκή για τον ευρωπαϊκό Νότο. Μάλιστα, διαφαίνεται πολύ δύσκολη οποιαδήποτε κατάληξη – τουλάχιστον… εμπροθέσμως! Πώς ορίζεται το «εμπρόθεσμο»; Σε χρόνο που θα προλάβει κάποια ανήκεστο πολιτική βλάβη για τη γερμανική και τη γαλλική κυβέρνηση, δηλαδή πριν ο καγκελάριος Μερτς υποστεί κι άλλες πολιτικές ήττες από το AfD και αναγκαστεί να παραιτηθεί και πριν ο Εμανουέλ Μακρόν μπει στην τελική προεκλογική ευθεία προς μια διαφαινόμενη αναπόφευκτη ήττα. Ομως, μια γρήγορη λύση σημαίνει πως όλοι πρέπει να αναμετρηθούν και να «χρεωθούν» λύσεις σε ζητήματα περικοπών και επιβολής νέων φόρων. Που θα πλήξουν πολιτικά τους κ. Μερτς και Μακρόν και θα φέρουν σε σύγκρουση τους «τσιγκούνηδες του Βορρά» με τους «Φίλους της Συνοχής». Βαδίζουμε, λοιπόν, αναπόφευκτα προς ένα πρωτόγνωρο ευρωπαϊκό πολιτικό θρίλερ, καθώς τα περιθώρια και οι ανοχές όλων των πλευρών είναι πολύ περιορισμένα.

Πάνος Κοσμάς**