Βλάχικη κληρονομιά: Ο κίνδυνος μειονοτικού ζητήματος

Ο Αντώνης Μπέζας γράφει για το ψήφισμα του Συμβουλίου της Ευρώπης, την αντίδραση των Βλάχων και τις διπλωματικές προεκτάσεις.

▶ Η αναφορά στη βλάχικη κληρονομιά, η αντίδραση της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Βλάχων και τα ερωτήματα για την ελληνική εξωτερική πολιτική

Η πρόσφατη αναφορά στη βλάχικη πολιτιστική κληρονομιά της Ελλάδας στο Ψήφισμα 2674/2026 (29.09.2026) της Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης του Συμβουλίου της Ευρώπης και η έντονη αντίδραση της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Πολιτιστικών Συλλόγων Βλάχων αναδεικνύουν ένα ζήτημα που υπερβαίνει την προστασία της παράδοσης

Αφορά τον τρόπο με τον οποίο μια πολιτιστική ιδιαιτερότητα μπορεί να αποκτήσει μειονοτική διάσταση μέσα από τις διαδικασίες διεθνών οργανισμών.

Του Αντώνη Μπέζα ()*

Το Συμβούλιο της Ευρώπης δεν περιορίζεται στην πολιτιστική συνεργασία. Βασική αποστολή του είναι η προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, της δημοκρατίας και του Κράτους Δικαίου. Στο πλαίσιο αυτό, ασχολείται με την προστασία των εθνικών μειονοτήτων, τα γλωσσικά δικαιώματα και την πολιτιστική πολυμορφία. Συνεπώς, η ένταξη μιας αναφοράς σε συγκεκριμένο θεσμικό πλαίσιο έχει πολιτική σημασία.

Η διατήρηση της βλάχικης πολιτιστικής κληρονομιάς είναι αυτονόητη και επιβεβλημένη. Τα βλάχικα γλωσσικά ιδιώματα, με τις σημαντικές τοπικές διαφοροποιήσεις τους, μπορούν να καταγράφονται και να διασώζονται με τη χρήση ελληνικών χαρακτήρων. Το ίδιο ισχύει για τα τραγούδια, τα έθιμα και τις παραδόσεις του βλαχόφωνου Ελληνισμού. Αυτόν τον σκοπό υπηρετούν, άλλως τε, επί δεκαετίες οι πολιτιστικοί σύλλογοι και η Πανελλήνια Ομοσπονδία τους.

Η αντίδραση της Ομοσπονδίας έχει επομένως ιδιαίτερη βαρύτητα. Η θέση της αναδεικνύει μια ουσιώδη διάκριση: η προστασία μιας ιδιαίτερης γλωσσικής και πολιτιστικής παράδοσης δεν προϋποθέτει την ύπαρξη διακριτής εθνικής ταυτότητας.

Το πολιτικό ζήτημα βρίσκεται αλλού. Στην παράγραφο 10 του ψηφίσματος, η αναφορά στους Βλάχους, και μάλιστα με τον γεωγραφικό προσδιορισμό της Βόρειας Ελλάδας, εντάσσεται στο ίδιο πλαίσιο με την Ευρωπαϊκή Χάρτα για τις Περιφερειακές ή Μειονοτικές Γλώσσες και τη Σύμβαση-Πλαίσιο για την Προστασία των Εθνικών Μειονοτήτων, τις οποίες η Ελλάδα δεν έχει κυρώσει. Στην ίδια παράγραφο γίνεται αναφορά και στη μουσουλμανική μειονότητα της Θράκης.

Η διατύπωση δεν αναγνωρίζει νομικά βλάχικη εθνική μειονότητα. Δημιουργεί, ωστόσο, περιθώρια πολιτικής σύνδεσης της βλάχικης πολιτιστικής ιδιαιτερότητας με μειονοτικές διεκδικήσεις. Η παρέμβαση Ρουμάνων βουλευτών, την οποία καταγγέλλει η Ομοσπονδία, ενισχύει τις ανησυχίες για ενδεχόμενη πολιτική αξιοποίηση της βλάχικης πολιτιστικής ιδιαιτερότητας από εξωτερικούς παράγοντες.

Είναι χαρακτηριστικό ότι εννέα βουλευτές από διαφορετικές ευρωπαϊκές χώρες κατέθεσαν τροπολογία για τη διαγραφή της επίμαχης αναφοράς, επισημαίνοντας ότι οι αντιπροσωπευτικές οργανώσεις των Βλάχων έχουν επανειλημμένα δηλώσει την ελληνικότητά τους. Η τροπολογία αποσύρθηκε και η αναφορά παρέμεινε στο τελικό κείμενο.

Ανακύπτει έτσι και το ζήτημα της διπλωματικής διαχείρισης. Η ελληνική εξωτερική πολιτική οφείλει να παρακολουθεί συστηματικά όχι μόνο τις μεγάλες γεωπολιτικές εξελίξεις, αλλά και τις φαινομενικά δευτερεύουσες πρωτοβουλίες διεθνών οργανισμών που αγγίζουν ευαίσθητα ζητήματα εθνικής ταυτότητας.

Η προληπτική διπλωματία απαιτεί έγκαιρη ενημέρωση, αξιολόγηση των πρωτοβουλιών που διαμορφώνονται στις κοινοβουλευτικές επιτροπές, συνεργασία με τις εθνικές αντιπροσωπείες και διαμόρφωση συμμαχιών πριν από την υιοθέτηση των τελικών κειμένων.

Τα ψηφίσματα της Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης δεν είναι δεσμευτικά. Μπορούν, όμως, να χρησιμοποιηθούν ως πολιτικά προηγούμενα και να αποτελέσουν αφετηρία νέων διεκδικήσεων. Η παραμονή της επίμαχης αναφοράς θέτει εύλογα ερωτήματα για την αποτελεσματικότητα της ελληνικής διπλωματικής προετοιμασίας. Ανεξάρτητα από τις ενέργειες που έγιναν στο παρασκήνιο, το τελικό αποτέλεσμα δεν μπορεί να θεωρηθεί διπλωματικά ικανοποιητικό.

Η διπλωματία δεν είναι μόνο η διαχείριση μιας κρίσης όταν αυτή εκδηλωθεί. Είναι και η ικανότητα έγκαιρης αναγνώρισης των κινήσεων που μπορούν να την δημιουργήσουν.

Η προστασία της βλάχικης κληρονομιάς είναι υποχρέωση της ελληνικής Πολιτείας. Η ενδεχόμενη μετατροπή της, όμως, σε αφετηρία ενός νέου «βλάχικου ζητήματος» αποτελεί μια διαφορετική πολιτική πρόκληση, που απαιτεί προσοχή, τεκμηρίωση και αποτελεσματική διπλωματική παρουσία.

Πρώην υφυπουργός και βουλευτής Θεσπρωτίας

ΠΗΓΗ: ΕΣΤΙΑ