Χάρης Αρβανιτίδης: «Ξεκίνησα μια σχέση ζωής περνώντας το κατώφλι της ΕΡΤ3»

Για τις τρεις δεκαετίες που έχει υπηρετήσει σε διάφορες θέσεις στην ΕΡΤ3, πάντα όμως στην καρδιά της ενημέρωσης μας μιλά ο Διευθυντής Ενημέρωσης πλέον της κρατικής τηλεόρασης στη Θεσσαλονίκη, Χάρης Αρβανιτίδης.

Μετά από τρεις δεκαετίες στην καρδιά της ενημέρωσης, αν έπρεπε να κρατήσετε μόνο μία εικόνα ή μία φωνή που να συμπυκνώνει για εσάς τί σημαίνει ΕΡΤ3, ποια θα ήταν αυτή και γιατί;

Η εικόνα που κουβαλάω δεν είναι από κάποιο στούντιο ή ένα επίσημο γραφείο, αλλά από ένα ρεπορτάζ στην ακριτική Ελλάδα, όπου η μόνη σύνδεση των ανθρώπων με την υπόλοιπη χώρα ήταν η συχνότητα της ΕΡΤ3.

Θα διάλεγα τη στιγμή που ένας πολίτης, σε μια απομακρυσμένη περιοχή της ελληνικής περιφέρειας, μας πλησιάζει όχι για να «βγει στην τηλεόραση», αλλά για να μας πει: «Εσείς θα μας ακούσετε». Αυτή η φράση συμπυκνώνει για μένα όλη την ουσία της ΕΡΤ3, κι αυτό γιατί το τρίτο κανάλι της δημόσιας τηλεόρασης δεν είναι απλώς ένας σταθμός στη Θεσσαλονίκη, αλλά ένα περιφερειακό κανάλι εθνικής εμβέλειας με έδρα τη Θεσσαλονίκη, είναι η «ηχώ» κάθε γωνιάς της Ελλάδας.

Αυτό το «εσείς θα μας ακούσετε» μετατρέπει τη δημοσιογραφία από επάγγελμα σε λειτούργημα. Σημαίνει ότι είμαστε το καταφύγιο της εγκυρότητας και ο συνδετικός κρίκος της κοινωνίας. Από το 1996 μέχρι σήμερα, αυτή η προσδοκία του πολίτη είναι που με κρατά σε εγρήγορση. Είτε είμαι μπροστά στην κάμερα είτε σε επιτελική θέση, ο στόχος παραμένει ο ίδιος: να δικαιώσουμε την εμπιστοσύνη εκείνου του ανθρώπου που θεωρεί την ΕΡΤ3 δική του φωνή.

Ξεκινήσατε στην ΕΡΤ3 την εποχή της αναλογικής τηλεόρασης και σήμερα ηγείστε της ενημέρωσής της στην εποχή του ERTFLIX και της τεχνητής νοημοσύνης. Τι είναι αυτό που έμεινε αδιαπραγμάτευτα ίδιο στον τρόπο που αντιμετωπίζετε μια είδηση;

Αυτό που έμεινε αδιαπραγμάτευτα ίδιο είναι η ηθική ιεράρχηση του «ανθρώπινου παράγοντα» πίσω από κάθε είδηση. Στην αναλογική εποχή παλεύαμε με το μοντάζ, τις μαγνητικές ταινίες Beta και τα ογκώδη μηχανήματα. Σήμερα παλεύουμε με τους αλγόριθμους και την ταχύτητα του διαδικτύου.

Όμως, η ουσία της δημοσιογραφικής ευθύνης δεν άλλαξε καθόλου. Είτε την καταγράφεις σε ένα μπλοκάκι, είτε την επεξεργάζεσαι με τεχνητή νοημοσύνη, η είδηση οφείλει να είναι η αλήθεια και μόνον η αλήθεια. Το «φίλτρο» του δημοσιογράφου παραμένει το μόνο όπλο απέναντι στο φαινόμενο των fake news.

Στην ΕΡΤ και φυσικά στην ΕΡΤ3, διδαχθήκαμε το «ιερό χρέος» να μην κοιτάμε τον τηλεθεατή ως «μονάδα τηλεθέασης», αλλά ως συμπολίτη μας. Αυτή η σχέση εμπιστοσύνης είναι η ίδια, είτε μας βλέπει από την παραδοσιακή κεραία στο χωριό του, είτε on-demand από το κινητό του, είτε μέσω της πλατφόρμας του ERTFLIX.

Η τεχνολογία μας έδωσε την ταχύτητα, αλλά η δημοσιογραφία μας δίνει το νόημα. Το να πούμε τί έγινε είναι πλέον εύκολο. Το να εξηγήσουμε γιατί έγινε και πώς επηρεάζει τη ζωή του ανθρώπου δίπλα μας, παραμένει ο δύσκολος και αναντικατάστατος πυρήνας της δουλειάς μας. Τα εργαλεία της δουλειάς μας άλλαξαν, αλλά η πυξίδα παραμένει η ίδια: η δημοσιογραφία στην υπηρεσία της κοινωνίας και όχι του εντυπωσιασμού.

Ποια θεωρείτε τα σημαντικότερα ορόσημα στην καριέρα σας μέχρι σήμερα;

Δεν ξεκίνησα απλώς μια δουλειά, αλλά μια σχέση ζωής περνώντας το κατώφλι της ΕΡΤ3, αυτό ήταν το πρώτο σημαντικό ορόσημο στην καριέρα μου. Σε μια εποχή που η τηλεόραση άλλαζε ραγδαία, επέλεξα να χτίσω τα επαγγελματικά θεμέλιά μου αρχικά στο ρεπορτάζ, μαθαίνοντας την τέχνη του να μετατρέπεις το γεγονός σε είδηση, πριν ακόμα οι αλγόριθμοι κυριαρχήσουν στις αίθουσες σύνταξης.

Στην παρουσίαση ειδήσεων κι εκπομπών διδάχθηκα πώς ως «διαμεσολαβητής» να μετατρέπω τον μονόλογο της οθόνης σε διάλογο και να βάζω την είδηση σε πρώτο πλάνο και τον συνεντευξιαζόμενο σε πρωταγωνιστή κι όχι κομπάρσο.

Η μετάβαση μου στο «τιμόνι» της Ενημέρωσης της ΕΡΤ3 είναι ίσως το πιο απαιτητικό ορόσημο κι αυτό γιατί είναι η στιγμή που ο «μάχιμος» δημοσιογράφος καλείται να γίνει ο αρχιτέκτονας μίας στρατηγικής. Η αποστολή μου πλέον δεν είναι να πω την είδηση, αλλά να διασφαλίσω ότι ολόκληρος ο μηχανισμός της ΕΡΤ3 (τηλεόραση, ραδιόφωνο, διαδίκτυο) λειτουργεί ως ένα ενιαίο, αξιόπιστο «οικοσύστημα ενημέρωσης» προς όφελος του Έλληνα πολίτη.

Η ανάληψη του ρόλου του Εθνικού Συντονιστή της ΕΡΤ στην Ευρωπαϊκή Ένωση Περιφερειακών Τηλεοπτικών Σταθμών – CIRCOM Regional, αποτελεί ένα ακόμη σημαντικό ορόσημο, γιατί σχετίζεται με την εξωστρέφεια και τη διεθνή αναγνώριση. Δεν εκπροσωπώ απλώς την ΕΡΤ, αλλά μέσω της ΕΡΤ και με «όχημα» της CIRCOM Regional, επιχειρώ να τοποθετήσω την ελληνική περιφερειακή ενημέρωση στον ευρωπαϊκό χάρτη, ανταλλάσσοντας τεχνογνωσία και διασφαλίζοντας ότι η ελληνική φωνή ακούγεται ισότιμα.

Πώς βιώσατε τη μετάβαση από τη θέση του παρουσιαστή στην ανάληψη καθηκόντων Διευθυντή Ενημέρωσης στην ΕΡΤ3;

Ως παρουσιαστής, η ευθύνη σου τελειώνει όταν σβήσει το κόκκινο λαμπάκι της κάμερας. Ως διευθυντής, το λαμπάκι δεν σβήνει ποτέ. Η επιτυχία σου δεν κρίνεται πλέον από το πόσο καλά εκφώνησες το κείμενο, ή πήρες μία συνέντευξη, αλλά από το αν το ρεπορτάζ του συναδέλφου σου έχει την υποστήριξη που χρειάζεται για να αναδειχθεί.

Στο πλατό νιώθεις την ασφάλεια της ομάδας που σε προσέχει. Στο γραφείο του διευθυντή, καλείσαι να πάρεις αποφάσεις που συχνά δεν είναι αρεστές σε όλους. Πρέπει να μάθεις να «ακούς» τη σιωπή ή τον «θόρυβο» των διαδρόμων, το ίδιο προσεκτικά όσο άκουγες τις οδηγίες στο ακουστικό σου.

Η ΕΡΤ3 έχει μια μοναδική ιδιοσυγκρασία: είναι η φωνή της περιφέρειας. Η μετάβαση σήμαινε ότι έπρεπε να σταματήσω να σκέφτομαι «τί θα παίξουμε σήμερα» και να αρχίσω να σχεδιάζω «πού θέλουμε να βρίσκεται η ΕΡΤ3». Είναι η διαφορά μεταξύ του να διαβάζεις έναν χάρτη και του να χαράζεις μια νέα διαδρομή.

Ποια είναι η μεγαλύτερη πρόκληση που αντιμετωπίζει σήμερα ο ενημερωτικός τομέας της ΕΡΤ;

Η μεγαλύτερη πρόκληση δεν είναι ο ανταγωνισμός με τα ιδιωτικά κανάλια, αλλά η μάχη με τον «ψηφιακό θόρυβο» και η ανάγκη να παραμείνει η ΕΡΤ ο «ψύχραιμος ενήλικας στο δωμάτιο».

Σε έναν κόσμο όπου η είδηση «ζει» 30 δευτερόλεπτα σε ένα TikTok scroll, η ΕΡΤ καλείται να επιβιώσει χωρίς να υποκύψει στο clickbait. Η πρόκληση είναι να κάνει το «σημαντικό» εξίσου «ελκυστικό» με το «πιασάρικο», χωρίς να χάσει την εγκυρότητά της.

Η πρόκληση είναι να μεταφέρει το κύρος της ενημέρωσης στο on-demand περιβάλλον. Πώς να μετατρέπεις ένα δελτίο ειδήσεων ή μία εκπομπή σε μια διαδραστική εμπειρία που ο νέος θα επιλέξει να δει στο κινητό του, ανάμεσα σε μια σειρά ή ένα video game.

Πώς διαχειρίζεστε τις εσωτερικές εντάσεις και τις διαφωνίες στη δημοσιογραφική ομάδα, όπως αυτές που έχουν κατά καιρούς δημοσιοποιηθεί;

Οι διαφωνίες στη δημοσιογραφία είναι συχνά δημιουργικές και αφορούν την ιεράρχηση μιας είδησης ή την οπτική ενός ρεπορτάζ. Η πρόκληση είναι να μην αφήσεις τη διαφωνία για το «θέμα» να γίνει διαπροσωπική σύγκρουση.

Αντιμετωπίζω την αίθουσα σύνταξης σαν ένα ζωντανό εργαστήριο. Οι εντάσεις είναι η «θερμότητα» της παραγωγής. Αν δεν υπάρχει θερμότητα, το προϊόν είναι κρύο και άψυχο. Το μυστικό είναι να έχεις ανοιχτούς διαύλους ώστε η πίεση να εκτονώνεται στις συσκέψεις και όχι στους διαδρόμους ή στα social media.

Όταν οι διαφωνίες δημοσιοποιούνται, συνήθως συμβαίνει επειδή κάποιος ένιωσε ότι δεν ακούστηκε εσωτερικά. Όταν η ομάδα βλέπει ότι οι αποφάσεις βασίζονται σε τεκμηριωμένα επιχειρησιακά κριτήρια και όχι σε «κλειστά γραφεία», οι αντιστάσεις κάμπτονται.

Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.

Στις «δύσκολες στιγμές» τί υπενθυμίζετε στους συνεργάτες σας;

Στις δύσκολες στιγμές, υπενθυμίζω στην ομάδα ότι ο πραγματικός μας κριτής δεν είναι ο διευθυντής ή ο συνάδελφος στο διπλανό γραφείο, αλλά ο πολίτης.

Όταν το «εγώ» του δημοσιογράφου υποχωρεί μπροστά στο «καθήκον» του δημόσιου λειτουργού, οι εντάσεις μικραίνουν. Όμως, οι εσωτερικές εντάσεις είναι το τίμημα ενός πολυφωνικού οργανισμού. Η δουλειά μου δεν είναι να τις εξαφανίσω, αλλά να τις μετατρέψω σε «καύσιμο» για καλύτερη ενημέρωση.

Πόσο σημαντική είναι για εσάς η υποστήριξη της οικογένειάς σας στην απαιτητική καθημερινότητα ενός δημοσιογράφου;

Η οικογένεια είναι οι άνθρωποι που σε αναγκάζουν να βγάλεις το ακουστικό από το αυτί και να σταματήσεις να βλέπεις τον κόσμο ως «περιεχόμενο» ή «ρεπορτάζ». Σου θυμίζουν ότι πίσω από τους τίτλους των ειδήσεων υπάρχουν πραγματικές ζωές, ξεκινώντας από τη δική σου.

Στη δημοσιογραφία δεν δουλεύεις εσύ μόνο ακατάστατα ωράρια, δουλεύει μαζί σου όλο το σπίτι. Η οικογένεια είναι αυτή που «πληρώνει» το τίμημα της απουσίας σου σε γιορτές, γενέθλια ή κρίσιμες στιγμές, επειδή «έτυχε κάτι σοβαρό». Η υποστήριξή τους δεν είναι μια απλή ενθάρρυνση, αλλά μια διαρκής παραχώρηση του δικού τους χρόνου στον βωμό της δικής σου αποστολής.

Είναι το μόνο κοινό που δεν σε κρίνει από την τηλεθέαση ή την εγκυρότητα, αλλά από την παρουσία σου, ακόμα κι αν αυτή είναι σωματικά λιγοστή, αλλά ψυχικά απόλυτη.

Υπάρχει κάποια οικογενειακή αξία ή εμπειρία που έχει καθορίσει τον τρόπο που εργάζεστε και αντιμετωπίζετε τα γεγονότα;

Μεγάλωσα σε μια οικογένεια όπου στο τραπέζι η γνώμη του μικρότερου είχε την ίδια βαρύτητα με του μεγαλύτερου, αρκεί να είχε επιχείρημα. Αυτό μεταφράστηκε στη δουλειά μου ως «δημοκρατική ακοή». Είτε μιλάω με έναν πολιτικό, είτε με έναν πολίτη στο δρόμο, η προσέγγισή μου είναι η ίδια: δεν με ενδιαφέρει ο τίτλος, αλλά η αλήθεια της στιγμής.

Μία βασική αρχή που πήρα από το σπίτι μου είναι ότι «το ψέμα θέλει μνήμη, ενώ η αλήθεια τίποτα». Στη δημοσιογραφία, αυτό με δίδαξε να μην φοβάμαι τη σιωπή ή την παραδοχή ενός λάθους. Αν αντιμετωπίζεις τα γεγονότα με την ευθύτητα που θα τα συζητούσες με τον πατέρα ή τη μητέρα σου, τότε η είδηση αποκτά ανθρώπινο βάρος και όχι απλώς πληροφοριακό.

Οι οικογενειακές καταβολές σας επηρέασαν τον τόπο που αντιμετωπίζετε την είδηση;

Η οικογενειακή μου ιστορία (με πρόγονους Μικρασιάτες πρόσφυγες) είναι συνυφασμένη με τον ξεριζωμό και την προσπάθεια για μια νέα αρχή. Αυτό μου εμφύσησε τον σεβασμό για τον «μικρό άνθρωπο» που παλεύει με την ίδια την ιστορία. Γι’ αυτό, στα γεγονότα δεν ψάχνω ποτέ μόνον τους αριθμούς, αλλά το πώς η μεγάλη απόφαση επηρεάζει το μικρό σπιτικό.

Στην ουσία, δεν αντιμετωπίζω την είδηση ως επαγγελματικό καθήκον, αλλά ως μια υπόσχεση που έδωσα στους δικούς μου ανθρώπους, στον παππού και τη γιαγιά μου: ότι δεν θα γίνω ποτέ μέρος του προβλήματος, αλλά μέρος της εξήγησης.

Ποια είναι η δική σας άποψη για τον ρόλο της δημόσιας τηλεόρασης στη σύγχρονη ελληνική κοινωνία;

Σε μια εποχή που η πληροφορία είναι άφθονη αλλά η αλήθεια σπάνια ή δυσδιάκριτη, η ΕΡΤ πρέπει να είναι το μέρος όπου ο πολίτης καταφεύγει για να «καθαρίσει» τη ματιά του. Ο ρόλος της δεν είναι να είναι η πρώτη που θα πει κάτι, αλλά η πρώτη που θα το πει έγκυρα. Είναι η διαφορά μεταξύ της «φασαρίας» και του «νοήματος».

Μέσα από πλατφόρμες όπως το ERTFLIX, η δημόσια τηλεόραση γίνεται ο θεματοφύλακας της συλλογικής μας μνήμης. Δεν προσφέρει απλώς περιεχόμενο, προσφέρει ταυτότητα. Είναι ο συνδετικός κρίκος του Έλληνα της ομογένειας, της περιφέρειας αλλά και του αστικού κέντρου, δημιουργώντας έναν κοινό πολιτισμικό κώδικα που τα ιδιωτικά μέσα, λόγω εμπορικότητας, συχνά προσπερνούν.

Η δημόσια τηλεόραση έχει την πολυτέλεια (που είναι ταυτόχρονα και χρέος) να μην κυνηγά τα νούμερα τηλεθέασης με κάθε κόστος. Αυτό την καθιστά τον μοναδικό φορέα που μπορεί να επενδύσει στην αισθητική καλλιέργεια, από μια ακριβή σειρά μυθοπλασίας μέχρι ένα ντοκιμαντέρ για την κλιματική αλλαγή.

Πώς διασφαλίζετε την αντικειμενικότητα και την πολυφωνία στα δελτία ειδήσεων που επιμελείστε;

Δεν αντιμετωπίζω το δελτίο ειδήσεων ως μια παράθεση γεγονότων, αλλά ως ένα οικοδόμημα όπου κάθε άποψη πρέπει να έχει το δικό της «βάρος». Η πολυφωνία για μένα δεν είναι απλώς να δώσεις το μικρόφωνο σε όλους για λίγα δευτερόλεπτα, αλλά να επιτρέψεις στα επιχειρήματα να συγκρουστούν με τους ίδιους όρους. Αν μια είδηση έχει δύο όψεις, το δελτίο οφείλει να είναι ο καθρέφτης και των δύο, χωρίς παραμορφωτικούς φακούς.

Στο BBC, εφαρμόζουν την αρχή της «ευλαβικής απάθειας». Ο ρόλος του δημοσιογράφου δεν είναι να υποδείξει στον τηλεθεατή τί να σκεφτεί, αλλά να του δώσει τα πρωτογενή υλικά για να χτίσει τη δική του άποψη. Η αντικειμενικότητα επιτυγχάνεται όταν ο δημοσιογράφος αφαιρεί το «επίθετο» και κρατά μόνο το «ρήμα» και το «ουσιαστικό».

Πώς λειτουργείτε στις καθημερινές επίπονες συσκέψεις με την ομάδα;

Στις καθημερινές συσκέψεις στην ΕΡΤ3, ενθαρρύνω την ομάδα να αμφισβητεί την «προφανή» ιεράρχηση. Αν όλοι συμφωνούμε σε κάτι, τότε κάποιος δεν σκέφτεται αρκετά. Η πολυφωνία ξεκινά από την ίδια την αίθουσα σύνταξης, αν δεν ακούσουμε όλες τις φωνές των συναδέλφων μας, πώς θα αξιώσουμε να ακούσουμε όλες τις φωνές της κοινωνίας;

Στην ουσία, η αντικειμενικότητα είναι η «άρνηση της ευκολίας». Είναι η απόφαση να μην ακολουθήσεις το ρεύμα των social media ή των κραυγών, αλλά να παραμείνεις ο ψύχραιμος καταγραφέας που σέβεται τη νοημοσύνη του πολίτη.

Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.

Ποιο είναι το προσωπικό σας όραμα για το μέλλον της δημοσιογραφίας στην Ελλάδα;

Το προσωπικό μου όραμα για τη δημοσιογραφία στην Ελλάδα είναι η μετάβαση από την εποχή της «ταχύτητας» στην εποχή της «εμπιστοσύνης». Φαντάζομαι μια δημοσιογραφία που δεν θα είναι «θόρυβος» στα αυτιά των πολιτών, αλλά ένας αξιόπιστος χάρτης για να πλοηγηθούν στην πραγματικότητα.

Σε έναν κόσμο που τρέχει να προλάβει το δευτερόλεπτο, το όραμά μου είναι η δημοσιογραφία που τολμά να σταματήσει και να εξηγήσει το «γιατί». Θέλω να δω την ελληνική δημοσιογραφία να επενδύει στην έρευνα που κρατά μήνες, και όχι στην είδηση που πεθαίνει σε λίγα λεπτά. Η αλήθεια χρειάζεται χρόνο για να ωριμάσει.

Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.

Τι σας φοβίζει ή τί σας «ιντριγκάρει» με την επέλαση της Τεχνητής Νοημοσύνης στη Δημοσιογραφία;

Με την επέλαση της Τεχνητής Νοημοσύνης, το όραμά μου είναι ο δημοσιογράφος να πάψει να είναι απλός μεταδότης πληροφοριών και να γίνει ο εγγυητής της αυθεντικότητας. Να είναι αυτός που θα διαχωρίζει το βαθύ ψέμα (deepfake) από την ανθρώπινη μαρτυρία, προσφέροντας το μοναδικό πράγμα που δεν μπορεί να παράγει ένας αλγόριθμος: ενσυναίσθηση και ηθική κρίση.

Οραματίζομαι μία δημοσιογραφία που θα κάνει τον Έλληνα πολίτη να νιώθει και πάλι ασφαλής όταν ξεκινά την πρότασή του με τη φράση: «Το άκουσα στις ειδήσεις».