Κινηματογραφική εβδομάδα που ξεκινά με «ΝΑΖΑ»

Σε μυστικές νυχτερινές συνομιλίες στις ταράτσες του Τελ Αβίβ, τα συστήματα πίσω από την οργανωμένη μαζική εξόντωση Παλαιστίνιων αμάχων στη Γάζα από το Ισραήλ έρχονται στο φως από τις φωνές των ίδιων ανθρώπων που τα σχεδίασαν και χρησιμοποίησαν.*

Τι σημαίνει ΝΑΖΑ;

Παράπλευρες απώλειες. Ο αριθμός αμάχων που θα πεθάνουν σε μια επίθεση... Λέμε 15 ΝΑΖΑ, όχι ότι θα σκοτωθούν 15 άνθρωποι ή ακόμα περισσότερο 15 γυναικόπαιδα.

Μια ταινία - γροθιά στο στομάχι. Μια ταινία που καταγράφει με τον πλέον αποκαλυπτικό τρόπο τα μέσα που χρησιμοποιεί ο ισραηλινός στρατός - και έχει αναδείξει με δημοσιεύματά του και ο «Ριζοσπάστης» - όλα αυτά τα χρόνια για την εξ αποστάσεως εξόντωση Παλαιστινίων στη Γάζα. Οι Ισραηλινοί δημοσιογράφοι και κινηματογραφιστές Γ. Αμπραχαμ και Ρ. Ζορ (γνωστοί σε όλους μας και από την ταινία «No other land», που έφεραν στη μεγάλη οθόνη μαζί με τους Παλαιστίνιους συναδέλφους τους Μπαζέλ Αντρα και Χαμντάν Μπαλάλα, τη μεγαλύτερη πράξη αναγκαστικής μετακίνησης πληθυσμού στη Δυτική Οχθη από την κατάκτησή της το 1967, τον εκτοπισμό των κατοίκων της Masafer Yatta και την κήρυξη της περιοχής σε ζώνη στρατιωτικής εκπαίδευσης από την ισραηλινή κατοχή), αυτήν τη φορά στρέφουν την κάμερά τους στη δική τους χώρα, δίνοντας μία από τις σπουδαιότερες μαρτυρίες του καιρού μας.

Στο Τελ Αβίβ, μόλις 60 χιλιόμετρα από τη Γάζα, 24 ανώνυμα μέλη των ισραηλινών υπηρεσιών πληροφοριών και στρατιωτικοί - των οποίων η ταυτότητα μένει μυστική - αποκαλύπτουν τη χρήση τεχνολογιών Τεχνητής Νοημοσύνης, συστημάτων μαζικής παρακολούθησης και αεροπορικών επιθέσεων που οδηγούν στη μαζική εξόντωση Παλαιστινίων.

Κάθε μαρτυρία αποτελεί και έναν κρίκο στη μεγάλη αλυσίδα. «Νιώθεις σαν θεός επειδή ακούς τι λένε», σημείωσε ένας συνεντευξιαζόμενος, μιλώντας για τη μαζική και συνεχή παρακολούθηση και επιτήρηση των Παλαιστινίων. Με ανατριχιαστικές λεπτομέρειες ακολουθούν οι τρόποι με τους οποίους οι Ισραηλινοί πραγματοποίησαν και συνεχίζουν να πραγματοποιούν χιλιάδες επιθέσεις δολοφονίας Παλαιστινίων στη Γάζα, που την παρομοιάζουν με ένα «εργοστάσιο στόχων». Μέσα από τα συστήματα «Lavender», «Where is daddy» και άλλα, αποκαλύπτουν πώς αποδίδουν σε κάθε κάτοικο της Γάζας έναν πιθανό αριθμό εμπλοκής σε ένοπλη οργάνωση, γιατί προτιμούν να πραγματοποιούν επιθέσεις τη νύχτα στο σπίτι των «υπόπτων», τον σειριακό αριθμό που έχει για τις ισραηλινές υπηρεσίες κάθε σπίτι στη Γάζα, πόσα λεπτά χρειάζονται για να κάψουν ένα σπίτι, τη χαρτογράφηση της Γάζας, τους ελεύθερους σκοπευτές που σκοτώνουν όποιον περνά τη «νοητή γραμμή»...

Το ΝΑΖΑ είναι ντοκιμαντέρ αναφοράς για τους κινηματογραφιστές του μέλλοντος, που θα αντλούν κομμάτια του για τη γενοκτονία που συντελείται στην Παλαιστίνη. Ποιος είναι ο ρόλος του καλλιτέχνη, αν όχι να δηλώνει παρών στο κάλεσμα της εποχής του, αν όχι να καταγράφει, να φωτίζει τις αιτίες, να οδηγεί στη συνειδητοποίηση τον κάθε άνθρωπο; Ο Γ. Αμπραχαμ και η Ρ. Ζορ γνωρίζουν πριν απ' όλους τις συνέπειες της πράξης τους, τις κινηματογράφησαν αψηφώντας τους κινδύνους, ώστε να μην μπορεί κανείς να πει ότι δεν γνώριζε το έγκλημα.

Οχι μόνο για να δείξουν την αλληλεγγύη τους στον παλαιστινιακό λαό, αλλά και για να κινητοποιήσουν τον δικό τους λαό. Για να δείξουν την ευθύνη που έχει και ο καθένας ξεχωριστά, ακόμα κι αν θεωρεί τον εαυτό του ένα μακρινό «γρανάζι» του εγκλήματος που συντελείται, ή, όπως χαρακτηριστικά λέγεται στην ταινία, «πρέπει να εμπιστεύεσαι το σύστημα, μου είπαν. Αν όχι, όλα θα καταρρεύσουν. Γι' αυτό κάνω τη δουλειά μου ως μέρος του συστήματος». Για να δείξουν τη δύναμη που μπορούν να αποκτήσουν αν συνειδητοποιήσουν αυτό που έλεγε ο Μπρεχτ, αλλά και το σύνθημα του φετινού Φεστιβάλ της ΚΝΕ: «Στρατηγέ, ο άνθρωπος έχει ένα ελάττωμα... ξέρει να σκέφτεται».

Η ταινία στηρίζεται σε δημοσιογραφικές έρευνες που δημοσιεύτηκαν από το 2023 έως το 2025 στο «+972 Magazine», στο «Local Call» και στον «Guardian». Εκτελεστικός παραγωγός της ταινίας είναι ο Τζόναθαν Γκλέιζερ (σκηνοθέτης της «Ζώνης Ενδιαφέροντος»). Η ισραηλινή κυβέρνηση προωθεί την αφαίρεση της ισραηλινής υπηκοότητας των δύο δημιουργών λόγω προδοσίας, ενώ παρομοίασε την ταινία με «εκτόξευση δεκάδων βαλλιστικών πυραύλων» κατά του Ισραήλ.

Οι δύο δημιουργοί της επιδιώκουν να προβάλουν την ταινία στις ΗΠΑ, ενώ τη διαθέτουν δωρεάν σε όποιον ισραηλινό κινηματογράφο αψηφήσει το κλίμα τρομοκρατίας και την προβάλει. Μόλις τελειώσει η διανομή της σε 56 χώρες η ταινία θα είναι ελεύθερη στο σάιτ του «Guardian».

Στην Αγγλία του 14ου αιώνα, που μαστίζεται από την πανώλη, ένας χωρικός πυροδοτεί μια εξέγερση εναντίον του βασιλιά Ριχάρδου Β' και άθελά του γίνεται θρύλος της αντίστασης.*

Αγγλία, 1381. Η πανώλη έχει αφανίσει σχεδόν τον μισό πληθυσμό της Αγγλίας. Ο βασιλιάς Ριχάρδος Β' επιβάλλει έναν ακόμα δυσβάσταχτο φόρο στους χωρικούς και εκείνοι εξεγείρονται. Ενώνονται από αρκετά μέρη της Αγγλίας, πραγματοποιούν μια πορεία έως το Λονδίνο και επιτίθενται σε κτίρια και αξιωματούχους του βασιλιά. Οι εξεγερμένοι, με αρχηγούς τον Γουάτ Τάιλερ και τον ιερωμένο Τζον Μπολ, απαιτούσαν συνάντηση με τον βασιλιά Ριχάρδο Β' για να υποβάλουν τα αιτήματά τους, δηλαδή την κατάργηση της δουλοπαροικίας και την ελάττωση των φόρων. Ο νεαρός βασιλιάς τούς παγίδεψε και ο στρατός του συνέτριψε την εξέγερση, ενώ πάνω από 1.500 χωρικοί εκτελέστηκαν ως αντίποινα τις εβδομάδες που ακολούθησαν. Ολα τούτα τα παρακολουθούμε μέσα από τα μάτια ενός χωρικού. Η ταινία μάς δείχνει ότι οι χωρικοί αμφισβήτησαν τους συμβούλους του βασιλιά, αλλά όχι τη βασιλεία και τον ίδιο τον βασιλιά, τον οποίο θεωρούσαν απεσταλμένο του Θεού στη Γη. Αυτό ήταν και το μεγαλύτερο «ατόπημά» τους, σε μια μεσαιωνική εποχή που θα έφερνε αιώνες αργότερα νέες εξεγέρσεις και το ξεπέρασμα της φεουδαρχίας. Η «Εξέγερση» είναι μία από τις αρτιότερες ταινίες της χρονιάς, και την προτείνουμε ανάμεσα σε άλλα και για μελέτη σχετικά με την περίοδο που αναφέρεται.

Ο ισχυρότερος άνδρας του κόσμου ξεκινά μια αγωνιώδη αποστολή για να αποδείξει ότι είναι ο σωτήρας της ανθρωπότητας, προτού η καταστροφή που ο ίδιος εξαπέλυσε τα αφανίσει όλα.*

Η παροιμία «Οπου ακούς πολλά κεράσια κράτα και μικρό καλάθι» εδώ βρίσκει την απόλυτη εφαρμογή της. 130 εκατομμύρια δολάρια για να δούμε τον Α. Γκ. Ινιαρίτου να σκηνοθετεί τον Τομ Κρουζ με πολύ πομπώδη και μεταμοντέρνα υλικά και να κόπτονται αμφότεροι, μαζί με τη «Warner Bros», για την καταστροφή του περιβάλλοντος. Αν νομίζουμε ότι η δυστοπία στον κινηματογράφο τελειώνει στις γνωστές ταινίες τύπου «The Matrix», κάνουμε κάποιο λάθος. Το Χόλιγουντ μπορεί να αυτοσαρκαστεί πολύ καυστικά αν χρειαστεί και παράλληλα να μας τρομοκρατήσει, δείχνοντάς μας ότι είμαστε ανίσχυροι μπροστά στους διαπλεκόμενους «τσαρλατάνους» των ΗΠΑ, δηλαδή κεφάλαιο (πετρέλαιο συγκεκριμένα) και Λευκό Οίκο, τους οποίους υποτίθεται ότι αποδομεί. Ο κόσμος τελειώνει και δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτα γι' αυτό. Στόχος δεν είναι απλά να αυτοσαρκάζεται το κεφάλαιο, είναι και να σε τρομοκρατεί την ίδια στιγμή που υποτίθεται ότι γελάς αμέριμνος. Δυστυχώς για τον Ινιαρίτου, έχουν προλάβει οι παλαιότεροι να αυτοσαρκαστούν και με λιγότερα εκατομμύρια. Εσκαψε, έσκαψε ο σκηνοθέτης, αλλά πετρέλαιο δεν βρήκε. Τι ατυχία.

Στην ταινία «Ντε Γκωλ: Η Ωρα της Αντίστασης» (De Gaulle: Resistance) του Αντονέν Μποντρί παρακολουθούμε το πρώτο από τα δύο μέρη της βιογραφίας του στρατηγού Ντε Γκωλ κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Η παραγωγή είναι μεν του εμβληματικού στούντιο «Pathe», όμως αυτό δεν αποτυπώνεται ανάλογα στην παραγωγή της ταινίας. Το περιεχόμενό της απευθύνεται κυρίως στο γαλλικό κοινό, που γνωρίζει την πρόσφατη Ιστορία του, διότι δεν μας εξηγεί επαρκώς ούτε τις συνθήκες ούτε και το πλαίσιο στα οποία έδρασε ο στρατηγός. Εχει ακρίβεια μεν στην αλληλουχία των γεγονότων, αλλά δεν εμβαθύνει περισσότερο σε αυτά, ούτε στους πρωταγωνιστές τους. Ακολουθεί μια προσωποκεντρική αφήγηση, δείχνοντας αποσπασματικά ότι ο στρατηγός εμπνέει γενικά και αφηρημένα και αφήνοντας εκτός τη μεγαλειώδη γαλλική Αντίσταση. Θα μιλήσουμε πιο ολοκληρωμένα στο β' μέρος του έργου.

Στη «Σιωπηλή Φίλη» (Silent Friend) της Ιλντικο Ενιέντι μεταφερόμαστε στην καρδιά ενός βοτανικού κήπου σε μια πανεπιστημιούπολη της Γερμανίας, όπου ορθώνεται ένα επιβλητικό δέντρο γκίνγκο μπιλόμπα, που μέσα από τρεις διαφορετικές ιστορικές περιόδους (1908, 1972, 2020) παρακολουθεί τους ανθρώπους. Η Ενιέντι μάς δείχνει ότι η φύση είναι αιώνια και εμείς ένα πολύ μικρό κομμάτι της στο διάβα του χρόνου. Αν σκύβαμε στη φύση με σεβασμό, θα εκπλησσόμασταν από αυτά που θα ανακαλύπταμε. Η αφήγηση είναι ποιητική αλλά μακρόσυρτη, με πολλές υποπλοκές, που τελικά αποπροσανατολίζουν τον θεατή από την κεντρική ιδέα.

Στο «Ημερολόγιο της Βέριτι» (Verity) του Μάικλ Σοουάλτερ, το οποίο βασίζεται σε ένα από τα δημοφιλή βιβλία της Κόλιν Χούβερ, παρακολουθούμε ουσιαστικά ένα βίπερ με στοιχεία θρίλερ που είναι πραγματικά ανούσια και ιδιαίτερα προβλέψιμα. Αν έχετε δει τις προηγούμενες μεταφορές βιβλίων της, όπως τα «Μετανιώνοντας για σένα» και «Τελειώνει με εμάς», αντιλαμβάνεστε...