Εξωπλανήτης «εκπέμπει» ραδιοκύματα: Το πρώτο μαγνητικό πεδίο έξω από το Ηλιακό Σύστημα;

Ραδιοκύματα από έναν πλανήτη που βρίσκεται περισσότερα από 63 έτη φωτός μακριά εντόπισαν αστρονόμοι, σε μια παρατήρηση που μπορεί να αποτελεί την πρώτη άμεση ένδειξη μαγνητικού πεδίου σε πλανήτη εκτός του Ηλιακού Συστήματος.

Ένας μακρινός εξωπλανήτης φαίνεται να αποκαλύπτει το μαγνητικό του πεδίο μέσα από ραδιοκύματα που συνδέονται με σέλας στους πόλους του. Αν η ένδειξη επιβεβαιωθεί, θα πρόκειται για την πρώτη άμεση ανίχνευση μαγνητικού πεδίου σε πλανήτη πέρα από το Ηλιακό Σύστημα και για ένα εύρημα που μπορεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο οι αστρονόμοι αναζητούν κόσμους με πιθανές συνθήκες ζωής.

Πρόκειται για τον Beta Pictoris b, έναν γιγάντιο πλανήτη που βρίσκεται σε τροχιά γύρω από το άστρο Beta Pictoris, σε απόσταση άνω των 63 ετών φωτός από τη Γη. Η ερευνητική ομάδα εκτιμά ότι τα ραδιοκύματα προέρχονται από ένα σέλας στους πόλους του, το οποίο με τη σειρά του υποδηλώνει την παρουσία ενός ισχυρού μαγνητικού πεδίου. Τα ευρήματα δημοσιεύθηκαν στις 15 Σεπτεμβρίου στο arXiv και δεν έχουν ακόμη περάσει από τη διαδικασία επιστημονικής αξιολόγησης από ομοτίμους.

Η σημασία του μαγνητικού πεδίου δεν είναι μόνο ότι θα προσθέσει ένα ακόμη χαρακτηριστικό στον κατάλογο των εξωπλανητών. Στη Γη, το μαγνητικό πεδίο λειτουργεί ως ασπίδα απέναντι στη ροή ακτινοβολίας από τον Ήλιο, συμβάλλοντας στην προστασία της ατμόσφαιρας και, κατ’ επέκταση, των συνθηκών που επιτρέπουν τη ζωή στην επιφάνεια. Γι’ αυτό και οι μαγνητόσφαιρες θεωρούνται σημαντικό κομμάτι της έρευνας για την κατοικησιμότητα άλλων κόσμων.

Το σήμα που αποκάλυψε το μαγνητικό πεδίο

Η ανίχνευση μαγνητικών πεδίων σε εξωπλανήτες είναι εξαιρετικά δύσκολη. Ένας από τους τρόπους που έχουν στη διάθεσή τους οι αστρονόμοι είναι να αναζητούν ραδιοεκπομπές. Ένα ισχυρό μαγνητικό πεδίο μπορεί να κατευθύνει ηλεκτρόνια προς τους πόλους ενός πλανήτη. Όταν τα σωματίδια φτάνουν εκεί, δημιουργούν σέλας και μπορούν να παράγουν ραδιοκύματα – ένα είδος «σήματος» που μπορεί να ταξιδέψει μέχρι τα τηλεσκόπια στη Γη.

Η ομάδα του Kevin Ortiz Ceballos, μεταπτυχιακού ερευνητή στο Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics, αναζητούσε τέτοιες εκπομπές από διάφορα άστρα χρησιμοποιώντας το MeerKAT, ένα από τα πλέον προηγμένα ραδιοτηλεσκόπια στον κόσμο. Το MeerKAT αποτελείται από 64 κεραίες στη Νότια Αφρική.

Οι παρατηρήσεις του 2025 και των αρχών του 2026 έφεραν στο προσκήνιο τον Beta Pictoris b. Ο πλανήτης είχε ανακαλυφθεί το 2008 με τη μέθοδο της άμεσης απεικόνισης, όταν οι αστρονόμοι κατάφεραν να διακρίνουν το αμυδρό φως του, αποκλείοντας το πολύ ισχυρότερο φως του άστρου του. Έχει σχεδόν διπλάσιο μέγεθος από τον Δία και περίπου 12 φορές τη μάζα του.

Οι νέες παρατηρήσεις του Μαΐου επέτρεψαν στην ομάδα να εντοπίσει με μεγαλύτερη ακρίβεια τις ραδιοεκπομπές και να ξεχωρίσει τη θέση του πλανήτη από εκείνη του άστρου. Το αποτέλεσμα, σύμφωνα με τους ερευνητές, παραπέμπει σε «πολύ ισχυρή μαγνητική δραστηριότητα».

Ένα μαγνητικό πεδίο 1.250 gauss

Η συχνότητα των ραδιοκυμάτων δίνει στους επιστήμονες και μια εκτίμηση για την ένταση του μαγνητικού πεδίου. Στη Γη το μαγνητικό πεδίο είναι περίπου 0,5 gauss, ενώ στον Δία μπορεί να φτάνει έως και τα 14 gauss. Για το Beta Pictoris b, οι υπολογισμοί δείχνουν ότι μπορεί να ξεπερνά τα 1.250 gauss, ένταση που ο Ceballos χαρακτηρίζει «εξαιρετική».

Ενδείξεις για μαγνητικά πεδία σε εξωπλανήτες έχουν καταγραφεί και στο παρελθόν, όμως μέχρι σήμερα δεν είχε υπάρξει άμεση ανίχνευση. Η νέα παρατήρηση, εφόσον επιβεβαιωθεί, θα μπορούσε επομένως να αποτελέσει την αφετηρία για μια πολύ ευρύτερη αναζήτηση.

Το ασυνήθιστα ισχυρό πεδίο του Beta Pictoris b θυμίζει εκείνα που συναντώνται σε καφέ νάνους, αντικείμενα που θεωρούνται ενδιάμεσα μεταξύ πλανητών και άστρων και μπορούν να έχουν έως και 80 φορές τη μάζα του Δία. Το γιατί ένας τόσο νεαρός πλανήτης διαθέτει τόσο ισχυρό μαγνητικό πεδίο παραμένει, ωστόσο, ανοιχτό ερώτημα.

Τι κρύβεται στο εσωτερικό του πλανήτη

Μια πιθανή εξήγηση είναι η ηλικία του. Ο Beta Pictoris b έχει ηλικία μόλις περίπου 25 εκατομμυρίων ετών, γεγονός που σημαίνει ότι είναι ακόμη εξαιρετικά νέος σε κοσμική κλίμακα και παραμένει θερμός. Η υψηλότερη εσωτερική ενέργεια θα μπορούσε να τροφοδοτεί ένα ισχυρότερο «δυναμό», τον μηχανισμό που παράγει το μαγνητικό πεδίο στο εσωτερικό ενός πλανήτη.

Οι ερευνητές δεν αποκλείουν ούτε ένα πιο ασυνήθιστο ενδεχόμενο: την παρουσία ενός δορυφόρου. Στο Ηλιακό Σύστημα, η Ιώ, ένας από τους δορυφόρους του Δία, τροφοδοτεί το σέλας του πλανήτη με φορτισμένα σωματίδια που εκτοξεύονται από τα πολυάριθμα ηφαίστειά του. Ωστόσο, μέχρι σήμερα δεν υπάρχουν πειστικές αποδείξεις ότι το Beta Pictoris b διαθέτει δικό του φεγγάρι.

Το ενδιαφέρον, πάντως, δεν περιορίζεται στην πιθανότητα κατοικησιμότητας. Ένα μαγνητικό πεδίο προσφέρει στους αστρονόμους έναν έμμεσο τρόπο να μελετήσουν και το εσωτερικό ενός πλανήτη που βρίσκεται σε τεράστια απόσταση. Εφόσον τα πλανητικά μαγνητικά πεδία συνδέονται συνήθως με την περιστροφή και τη δυναμική του πυρήνα, η μέτρησή τους μπορεί να δώσει στοιχεία για το τι συμβαίνει βαθιά κάτω από την επιφάνεια ενός εξωπλανήτη.

Το επόμενο βήμα είναι να αναζητηθούν αντίστοιχα σήματα σε μικρότερους πλανήτες. Εκεί, όμως, η πρόκληση γίνεται πολύ μεγαλύτερη: οι βραχώδεις κόσμοι όπως η Γη έχουν πολύ ασθενέστερα μαγνητικά πεδία και η γήινη ατμόσφαιρα λειτουργεί ως σχεδόν αδιαπέραστο εμπόδιο για τις αντίστοιχες ραδιοεκπομπές. Για να εντοπιστούν τέτοια σήματα, οι μελλοντικές παρατηρήσεις ίσως χρειαστεί να πραγματοποιούνται από ραδιοτηλεσκόπια στο Διάστημα ή ακόμη και από την αθέατη πλευρά της Σελήνης.

Μέχρι τότε, γιγάντιοι και ιδιαίτερα νέοι κόσμοι όπως ο Beta Pictoris b προσφέρουν ένα πολύ πιο καθαρό παράθυρο στη μαγνητική δραστηριότητα εξωπλανητών. Και αν οι επόμενες παρατηρήσεις επιβεβαιώσουν το εύρημα, το ραδιοσήμα ενός μακρινού πλανήτη θα έχει καταγράψει κάτι πολύ περισσότερο από ένα εντυπωσιακό αστρονομικό φαινόμενο: το πρώτο άμεσο ίχνος ενός μαγνητικού πεδίου σε έναν κόσμο έξω από το Ηλιακό μας Σύστημα.