Από τα Windows στο cloud και από εκεί στην τεχνητή νοημοσύνη

Ποιος κρατάει τελικά το κουμπί; Μας πήρε χρόνια να καταλάβουμε ότι η εξουσία δε χρειάζεται πάντοτε κοινοβούλια, υπουργεία και στρατούς. Μπορεί να χρειάζεται απλώς... servers**.

Σήμερα ο πλανήτης έχει ένα μικρό πρόβλημα. Έχει ακουμπήσει μεγάλο μέρος της λειτουργίας του σε μια χούφτα ιδιωτικές επιχειρήσεις. Δεν είναι υπερβολή. Είναι η νέα πραγματικότητα.

Στα ’90s η Microsoft έφτασε να ελέγχει τουλάχιστον το 95% της αγοράς λειτουργικών συστημάτων για προσωπικούς υπολογιστές συμβατούς με Intel. Δεν κατασκεύαζε μητρικές, δεν έφτιαχνε βίδες, δε χρειαζόταν να έχει εργοστάσια για τα πάντα. Είχε το software.

Αυτό αρκούσε για να αποκτήσει τέτοια ισχύ ώστε να βρεθεί αντιμέτωπη με τη Δικαιοσύνη.

Σήμερα, πάντως, τα Windows εξακολουθούν να τρέχουν στο 76,4% των desktop υπολογιστών παγκοσμίως. Βεβαίως, πάνω σε συστήματα Microsoft λειτουργούν και πολλές κρατικές ψηφιακές υποδομές. Στην Ελλάδα ξέρουμε άλλωστε από τεχνολογία. Ή, τουλάχιστον, από εκείνη την παλιά τεχνολογία, όπου η λύση σε κάθε πρόβλημα ήταν ένα αποφασιστικό Control-Alt-Delete. Μόνο που τότε κολλούσε ο υπολογιστής. Σήμερα μπορεί να κολλήσει ολόκληρο το κράτος.

Τρεις εταιρείες κρατούν το 63%

Το επόμενο βήμα ήταν το cloud. Εδώ τα πράγματα γίνονται ακόμη πιο ενδιαφέροντα.

Amazon, Microsoft και Google ελέγχουν το 63% της παγκόσμιας αγοράς cloud.**

Τρεις εταιρείες. Όχι τριάντα. Τρεις.

Εκεί πάνω πλέον “ζουν” δεδομένα, υπηρεσίες, επιχειρήσεις, οργανισμοί και ένα τεράστιο κομμάτι της ψηφιακής λειτουργίας των κοινωνιών. Κάπως έτσι η εξάρτηση έγινε τόσο φυσιολογική, ώστε σχεδόν δεν την προσέχουμε. Το cloud μοιάζει άυλο. Δεν το βλέπεις. Δεν ακούγεται. Δεν πιάνει χώρο στο γραφείο. Αλλά αν αύριο δεν έχεις πρόσβαση σε αυτό, ξαφνικά ανακαλύπτεις πόσο... υλικό ήταν τελικά.

Τώρα ήρθε η ΑΙ

Πάνω σε αυτή την ήδη τεράστια εξάρτηση ήρθε να προστεθεί η τεχνητή νοημοσύνη.

OpenAI, Anthropic, Google, Meta, Nvidia και xAI** υπέγραψαν στον Λευκό Οίκο μια εθελοντική συμφωνία για την ασφάλεια της ΑΙ. Εθελοντική. Εδώ μπορούμε να σταθούμε λίγο.

Γιατί, όταν οι εταιρείες που βρίσκονται στην κορυφή μιας τεχνολογικής επανάστασης συμφωνούν μεταξύ τους να τηρούν κάποιους κανόνες... και οι κανόνες αυτοί δεν είναι νομικά δεσμευτικοί, τότε μάλλον έχουμε μια συμφωνία που στηρίζεται περισσότερο στην καλή διάθεση παρά στην καλή νομοθέτηση. Προβλέπονται εσωτερικοί έλεγχοι, ανεξάρτητες αξιολογήσεις και εποπτεία. Και ευτυχώς. Γιατί η προοπτική μιας τεχνητής νοημοσύνης που μπορεί να οργανώνει σύνθετες κυβερνοεπιθέσεις ή να συμβάλλει στη δημιουργία ακόμη ισχυρότερων εκδοχών της δεν είναι ακριβώς το σενάριο που θα ήθελε κανείς να δοκιμάσει στην πράξη. Ειδικά αν κάποια στιγμή ανακαλύψουμε ότι το Control-Alt-Delete δε λειτουργεί.

Το παιχνίδι είναι και γεωπολιτικό

Υπάρχει όμως και κάτι ακόμη. Όταν οι ισχυρότεροι παίκτες μιας αγοράς συμφωνούν στους κανόνες του παιχνιδιού, οι κανόνες αυτοί δεν αφορούν μόνο τους ισχυρούς.

Αφορούν και όσους θέλουν να μπουν στο παιχνίδι. Κάπως έτσι οι μεγάλοι μπορεί να μην κλείνουν την πόρτα στους μικρούς. Απλώς φροντίζουν να τους εξηγήσουν με ποιους κανόνες θα μπουν. Μέσα σε όλα αυτά υπάρχει, φυσικά, ο κινεζικός ελέφαντας.

Οι εταιρείες της Κίνας λειτουργούν υπό τους κανόνες του Πεκίνου και δε δεσμεύονται από τη συμφωνία της Ουάσινγκτον. Άρα το ερώτημα είναι απλό: Ποιος θα πατήσει πρώτος φρένο όταν φοβάται ότι ο άλλος θα πατήσει γκάζι; Στην τεχνητή νοημοσύνη, άλλωστε, όποιος μείνει πίσω μπορεί να μη χάσει απλώς έναν γύρο. Μπορεί να χάσει ολόκληρη την κούρσα. Εμείς; Απλώς πατάμε “Αποδοχή”. Το πιο ενδιαφέρον, όμως, είναι αλλού. Έχουμε ήδη αποδεχτεί την εξάρτηση. Χωρίς ιδιαίτερη συζήτηση. Χωρίς ιδιαίτερο άγχος. Χωρίς να ρωτάμε πολύ συχνά τι ακριβώς συμβαίνει αν ο πάροχος που θεωρούμε δεδομένο πάψει να είναι διαθέσιμος.

Για έναν πολίτη μπορεί να σημαίνει ότι κόπηκε το mail του. Για μια επιχείρηση, ότι έκλεισε το ηλεκτρονικό της κατάστημα επειδή η πλατφόρμα στην οποία στηριζόταν δεν είναι πλέον διαθέσιμη.

Για ένα κράτος;

Εδώ αρχίζουν τα δύσκολα. Γιατί, αν μια χώρα αποκοπεί από κρίσιμες υπηρεσίες cloud, δε μιλάμε πλέον για τεχνικό πρόβλημα. Μιλάμε για πιθανή λειτουργική διάλυση. Και τότε θα αναζητούμε τους θεσμούς, τους νόμους και τις ρυθμιστικές Αρχές.

Φυσικά υπάρχουν. Μόνο που υπάρχει και κάτι ακόμη: η εξάρτηση. Η εξάρτηση δεν εξαφανίζεται επειδή υπάρχει ένας νόμος που την αναγνωρίζει. Ο πρόεδρος εκλέγεται. Ο CEO όχι. Κάποτε μας ενδιέφερε ποιος ήταν ο πρόεδρος μιας χώρας. Μετά μάθαμε να κοιτάμε ποιος ελέγχει το πετρέλαιο. Σήμερα ίσως πρέπει να μάθουμε να κοιτάμε ποιος ελέγχει τα δεδομένα, το cloud, το λογισμικό και την τεχνητή νοημοσύνη. Γιατί εκεί μεταφέρεται ένα κομμάτι της πραγματικής ισχύος. Αυτό μπορεί να είναι το πιο παράξενο της εποχής μας.

Μπορεί να ψηφίζουμε κυβερνήσεις, να εκλέγουμε προέδρους και να αλλάζουμε πολιτικές.

Όμως η καθημερινότητα των κοινωνιών εξαρτάται ολοένα και περισσότερο από αποφάσεις που λαμβάνονται σε διοικητικά συμβούλια ιδιωτικών εταιρειών.

Γι’ αυτό και το ερώτημα της επόμενης εποχής ίσως δεν είναι μόνο ποιος θα κάθεται στον Λευκό Οίκο. Είναι και ποιος θα κάθεται στην καρέκλα του CEO των εταιρειών που “τρέχουν” τον κόσμο. Γιατί τον πρόεδρο τον ψηφίζεις. Τον CEO δεν τον ψηφίζεις. Όμως, κάποια στιγμή μπορεί να χρειαστεί να πάρεις την άδειά του για να... λειτουργήσεις.