«Μάννα» και κατάρα για τη G7 το μπαράζ των εξοπλισμών

Μαύρα προμηνύονται τα επόμενα χρόνια για τους λαούς της ανεπτυγμένης Δύσης, καθώς το περιβόητο στρατιωτικοβιομηχανικό σύμπλεγμα (με την προσθήκη των κολοσσών της τεχνητής νοημοσύνης, της υψηλής τεχνολογίας και του χρηματοπιστωτικού τομέα) αποσπά όλο και περισσότερους πόρους από τα δημόσια ταμεία δημιουργώντας μια νέα οικονομική πραγματικότητα για κυβερνώντες και φορολογούμενους πολίτες.

Τα όσα παραθέτει σε προχθεσινή ανάλυσή του ο πρώην ναύαρχος των ΗΠΑ Τζέιμς Σταυρίδης προμηνύουν μια νέα περίοδο οικονομικής στενότητας και διεύρυνσης των κοινωνικών ανισοτήτων.

Δαπάνες

Ο Σταυρίδης, που πλέον είναι διευθυντικό στέλεχος του επενδυτικού οίκου Carlyle Group, εκτιμά ότι οι πρόσθετες αμυντικές δαπάνες των χωρών του G7 για επανεξοπλισμό με βάση τις έως τώρα δεσμεύσεις των κυβερνήσεών τους θα προσεγγίσουν την επόμενη δεκαετία τα 8 τρισεκατομμύρια δολάρια.

Πρόκειται για ποσόν τεράστιο καθώς αντιστοιχεί σχεδόν στο 15% του περσινού συνολικού Ακαθαρίστου Εθνικού Προϊόντος (55 τρισ. δολάρια) των «επτά», δηλαδή των ΗΠΑ, Ιαπωνίας, Γερμανίας, Γαλλίας, Βρετανίας, Ιταλίας και Καναδά. Ο Σταυρίδης τονίζει ότι οι αμυντικές δαπάνες της G7 έχουν ήδη ανέλθει στο 2% του ΑΕΠ -το υψηλότερο ποσοστό εδώ και περισσότερα από 30 χρόνια- και αναμένεται να φτάσουν το 3,8% έως το 2030. Μόνο για την Ευρώπη, οι ευρύτεροι αμυντικοί της στόχοι συνεπάγονται πρόσθετες δαπάνες 4-5 τρισ. ευρώ τα επόμενα 10 χρόνια, ποσόν που αυξάνεται στα 9 τρισ. ευρώ «εάν συνυπολογιστούν οι συναφείς υποδομές».

Στο ακραίο σενάριο εξίσωσης των αμυντικών δαπανών της Ευρώπης με τις δαπάνες των ΗΠΑ, το ποσόν αυτό θα μπορούσε μάλιστα να πλησιάσει τα 14 τρισ. ευρώ. Η ίδια μεταβολή είναι εμφανής και στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου το αίτημα για τον αμυντικό προϋπολογισμό του οικονομικού έτους 2027 θα μπορούσε να ωθήσει την ετήσια δαπάνη στο επίπεδο-ρεκόρ των 1,5 τρισ. δολαρίων σε πραγματικές τιμές, ξεπερνώντας ακόμη και το μέγιστο επίπεδο δαπανών του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Σε μια τέτοια περίπτωση, το επίπεδο των αμυντικών δαπανών των ΗΠΑ θα ανέλθει σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του Κέντρου Στρατηγικών και Διεθνών Μελετών (CSIS) σε περίπου 4,6% του ΑΕΠ – ποσοστό ελάχιστα χαμηλότερο από τα μέγιστα επίπεδα του 2009 και πλησίον των επιπέδων που είχαν καταγραφεί στο αποκορύφωμα του Ψυχρού Πολέμου, τη δεκαετία του 1980.

Αυτή η τεράστια άντληση πόρων για εξοπλισμούς έρχεται σε μια δύσκολη περίοδο για τα δημόσια οικονομικά των χωρών της G7. Το δημόσιο χρέος τους βρίσκεται σε ιστορικά υψηλά επίπεδα ενώ το κόστος εξυπηρέτησής του -με εξαίρεση τη Γερμανία και τον Καναδά- ξεπερνά τις ετήσιες αμυντικές τους δαπάνες. Η χρηματοδότηση των νέων εξοπλιστικών προγραμμάτων γίνεται κατά κύριο λόγο μέσω νέου δανεισμού (κρατικά ομόλογα). Η υπερπροσφορά αυξάνει τις αποδόσεις των ομολόγων (ή το κόστος δανεισμού), διογκώνοντας ακόμη περισσότερο τα μελλοντικά τοκοχρεολύσια που επιβαρύνουν τους κρατικούς προϋπολογισμούς.

Το Ινστιτούτο Διεθνών Χρηματοοικονομικών (IIF) εκτίμησε πρόσφατα ότι το μέσο κόστος κρατικού δανεισμού στις χώρες της G7 βρίσκεται πλέον στο υψηλότερο επίπεδό του από τα μέσα του 2008, ενώ οι ετήσιες δαπάνες για τόκους έχουν αυξηθεί σχεδόν κατά 85%. Τον τελευταίο χρόνο, οι προηγμένες οικονομίες κατέβαλαν πάνω από 3,3 τρισ. δολάρια σε τόκους μόνο για τα υπό διεθνή διαπραγμάτευση κρατικά ομόλογα, ποσόν μεγαλύτερο από τα εκτιμώμενα 2,6 τρισ. δολάρια των παγκόσμιων δαπανών για την Τεχνητή Νοημοσύνη (AI), τα 3,1 τρισεκατομμύρια για την άμυνα ή τα 2,3 τρισ. για την καθαρή ενέργεια.

Για να εξυπηρετηθεί αυτή η τεράστια αφαίμαξη πόρων και να βγουν οι προϋπολογισμοί, οι κυβερνήσεις είναι αναγκασμένες να προχωρήσουν σε επώδυνες για τους πολίτες επιλογές, συρρικνώνοντας τις κοινωνικές δαπάνες για υγεία, παιδεία, συντάξεις και υποδομές. Η ανάγκη αποπληρωμής των χρεών αυξάνει επίσης την πιθανότητα επιβολής νέων άμεσων ή έμμεσων φόρων στους πολίτες. Τέλος η μαζική κρατική δαπάνη σε μη παραγωγικούς τομείς (όπως τα όπλα, τα οποία δεν παράγουν καταναλωτικά αγαθά) τροφοδοτεί τον πληθωρισμό, μειώνοντας την αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών.

Τεχνητή νοημοσύνη

Από την άλλη πλευρά το μπαράζ των εξοπλισμών γεμίζει με ζεστό χρήμα τα ταμεία των εταιρειών της αμυντικής βιομηχανίας αλλά και της υψηλής τεχνολογίας, τεχνητής νοημοσύνης, καθώς τα σύγχρονα εξοπλιστικά προγράμματα δεν αφορούν πλέον μόνο παραδοσιακά όπλα (τανκς, πλοία), αλλά στρέφονται μαζικά στην τεχνητή νοημοσύνη, τα drones, την κυβερνοασφάλεια και τα αυτόνομα συστήματα.

Αμυντικοί κολοσσοί όπως οι Lockheed Martin, RTX, Northrop Grumman και BAE Systems παρουσιάζουν ήδη εκρηκτική κερδοφορία και απορροφούν τη μερίδα του λέοντος από τα τρισεκατομμύρια που πέφτουν στο τραπέζι, ενώ ισχυρό μερίδιο εξασφαλίζουν αυξανόμενα μέσω επικερδών συμβάσεων τόσο οι Big Tech όσο και μικρότερες εταιρείες του κλάδου που προσαρμόζουν ανάλογα την έρευνα και τις δραστηριότητές τους. Από το φαγοπότι αυτό δεν λείπουν, φυσικά, τράπεζες και θεσμικοί επενδυτές που αναλαμβάνουν την έκδοση, αναδοχή και διαχείριση του τεράστιου όγκου των νέων κρατικών και εταιρικών ομολόγων αποκομίζοντας τεράστια κέρδη από προμήθειες, επιτόκια και χρηματιστηριακές συναλλαγές.