Βραδιά του Ερευνητή 2026: Από τα ρομπότ και τους αισθητήρες μέχρι την trap

Η ώρα είναι πέντε παρά δέκα το απόγευμα και η κεντρική πλατεία της Πολυτεχνειούπολης μπροστά από το κτίριο της Κεντρικής Βιβλιοθήκης «Θεμιστοκλής Ξανθόπουλος» έχει ήδη αρχίσει να γεμίζει. Οικογένειες με μικρά παιδιά, μαθητικές ομάδες με τους καθηγητές τους, φοιτητές, άνθρωποι κάθε ηλικίας κινούνται με περιέργεια και χαμόγελο ανάμεσα στα δεκάδες περίπτερα, ενώ οι ερευνητικές ομάδες πίσω από αυτά κάνουν τις τελευταίες προετοιμασίες. Τρεις ώρες αργότερα, ο χώρος είναι γεμάτος. Ξαφνικά ένα τετράποδο ρομπότ διασχίζει την πλατεία τραβώντας βλέμματα και κινητά τηλέφωνα. Γύρω του, πειράματα, οθόνες, πρωτότυπα και επιστημονικά όργανα έχουν μετατρέψει ένα κομμάτι του campus στου Ζωγράφου σε ανοιχτό εργαστήριο.

Το τετράποδο δεν βρίσκεται εκεί μόνο για το θέαμα. Είναι ένας ρομποτικός «σκύλος διάσωσης» του ευρωπαϊκού έργου 6G-VERSUS, σχεδιασμένος ώστε να εισέρχεται σε δυσπρόσιτες περιοχές, να μεταδίδει ζωντανή εικόνα, να εντοπίζει αγνοουμένους και να μεταφέρει υλικό πρώτων βοηθειών. Λίγο παραπέρα, οι επισκέπτες μπορούν να περιηγηθούν εικονικά σε ελληνικούς αρχαιολογικούς χώρους, μεταξύ των οποίων η Δήλος, να γνωρίσουν μια εφαρμογή επαυξημένης πραγματικότητας για την ανακύκλωση ή έναν αισθητήρα ανάλυσης της αναπνοής. Είναι μερικές από τις εφαρμογές που παρουσίασε στη φετινή διοργάνωση το I-SENSE Group του Ερευνητικού Πανεπιστημιακού Ινστιτούτου Συστημάτων Επικοινωνιών και Υπολογιστών (ΕΠΙΣΕΥ) του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου (ΕΜΠ).

Η εικόνα συμπυκνώνει αρκετά από όσα συνέβησαν την Παρασκευή 25 Σεπτεμβρίου στη «Βραδιά του Ερευνητή 2026». Από τις 5 το απόγευμα έως τις 11 το βράδυ, το ΕΜΠ άνοιξε τις πύλες του στο κοινό στο πλαίσιο του European Researchers’ Night, της ευρωπαϊκής πρωτοβουλίας που φέρνει πολίτες πιο κοντά στην επιστήμη και στους ανθρώπους που την παράγουν.

Ένα εργαστήριο 4.000 τετραγωνικών μέτρων

Σύμφωνα με τα στοιχεία των διοργανωτών, η φετινή Βραδιά αναπτύχθηκε σε χώρο 4.000 τετραγωνικών μέτρων, με 189 συμμετοχές, 21 φοιτητικές ομάδες και 70 εθελοντές. Ερευνητικές ομάδες του ΕΜΠ, πανεπιστημίων και ερευνητικών κέντρων της Αττικής, φοιτητικές ομάδες, όμιλοι από σχολεία της πρωτεύουσας, νεοφυείς επιχειρήσεις και τεχνοβλαστοί βρέθηκαν στον ίδιο χώρο, ενώ εργαστήρια της Πολυτεχνειούπολης άνοιξαν επίσης τις πόρτες τους στο κοινό.

Το εύρος των συμμετοχών ήταν μεγάλο. Το Computer-Aided Nano and Energy Lab (CANELa) της Σχολής Χημικών Μηχανικών παρουσίαζε υπολογιστική κατάλυση και νανοτεχνολογία, ενώ στο Εργαστήριο Μεταλλουργίας φορητός εξοπλισμός χημικής ανάλυσης, θερμοκάμερα και μια μικρογραφία ενεργειακού συστήματος έφερναν στο προσκήνιο εφαρμογές που συνδέονται με την απανθρακοποίηση της βιομηχανίας. Στις συμμετοχές του ΕΠΙΣΕΥ περιλαμβάνονταν ακόμη η βιοεκτύπωση in vivo με λέιζερ της PhosPrint και τεχνολογίες διάγνωσης καλωδίων ισχύος από το Εργαστήριο Υψηλών Τάσεων και Ηλεκτρικών Μετρήσεων.

Περισσότερο από μια παράθεση τεχνολογικών επιτευγμάτων, ωστόσο, η Βραδιά επέτρεπε στον επισκέπτη να παρακολουθήσει διαφορετικές διαδρομές της έρευνας: από μια ιδέα ή ένα πείραμα έως μια εφαρμογή που μπορεί τελικά να φτάσει στην καθημερινότητα.

Από το εργαστήριο στην πόλη

Χαρακτηριστικό παράδειγμα ήταν ο πρότυπος απτικός χάρτης για ανθρώπους με οπτική αναπηρία, που αναπτύχθηκε από το Εργαστήριο Χαρτογραφίας της Σχολής Αγρονόμων και Τοπογράφων Μηχανικών – Μηχανικών Γεωπληροφορικής του ΕΜΠ. Στις 16 Σεπτεμβρίου είχε ήδη παρουσιαστεί στον σταθμό του μετρό «Σύνταγμα». Ο χάρτης αποτυπώνει τη διαδρομή Ομόνοια – Μοναστηράκι – Σύνταγμα και χρησιμοποιεί διαφορετικές υφές, ανάγλυφα σύμβολα και γραφή Braille, ενώ παρέχει και ηχητική περιγραφή μέσω QR code. Στην ανάπτυξη και αξιολόγησή του συμμετείχαν οι ίδιοι οι μελλοντικοί χρήστες του, στο πλαίσιο συνεργασίας του ΕΜΠ με τον Δήμο Αθηναίων, τη ΣΤΑΣΥ και φορείς ατόμων με οπτική αναπηρία.

Μια διαφορετική διαδρομή από το εργαστήριο προς την πόλη ακολουθεί το I-SENSE Group στο ΕΠΙΣΕΥ της Σχολής Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών του ΕΜΠ. Οι δέκα θεματικές περιοχές δραστηριότητάς του εκτείνονται από τη συνδεδεμένη και αυτοματοποιημένη κινητικότητα και τα ενεργειακά συστήματα έως τις τεχνολογίες υγείας, τη διαχείριση κρίσεων, τις θαλάσσιες μεταφορές και τα συστήματα Γης και Διαστήματος.

Ενα πρόσφατο παράδειγμα αυτής της εφαρμοσμένης έρευνας είχε παρουσιάσει και το «ΒΗΜΑ-Science». Στο ευρωπαϊκό έργο Urban ReLeaf, το I-SENSE συνεργάστηκε με τον Δήμο Αθηναίων σε μια πιλοτική δράση στην οποία 92 εργαζόμενοι καθαριότητας φόρεσαν αισθητήρες, μετατρέποντας τις καθημερινές διαδρομές εργασίας τους σε ένα πυκνό δίκτυο μετρήσεων για τη θερμοκρασία, την υγρασία και τη θερμική επιβάρυνση στην Αθήνα.

Από τη στατιστική έως ένα μυστήριο της trap

Η Βραδιά έδειχνε όμως και κάτι ακόμη: η σύγχρονη έρευνα δεν περιορίζεται στα παραδοσιακά επιστημονικά πεδία που συνθέτουν το STEM (Science, Technology, Engineering and Mathematics).

Στο περίπτερο του Εργαστηρίου Υπολογιστικής και Μπεϋζιανής Στατιστικής του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών, η προηγμένη στατιστική μοντελοποίηση συναντούσε την ανάλυση αθλητικών δεδομένων, τα Big Data, τις σύνθετες δειγματοληπτικές έρευνες και τις χρονοσειρές. Στην ομάδα συμμετείχαν οι καθηγητές Δημήτριος Καρλής και Ιωάννης Ντζούφρας, οι επίκουροι καθηγητές Βασίλειος Χασιώτης και Κωνσταντίνος-Παναγιώτης Πανούσης και η υποψήφια διδάκτωρ Αργυρώ Δαμουλάκη. Σε μια εποχή κατά την οποία σχεδόν κάθε συζήτηση για τα δεδομένα οδηγεί γρήγορα στην τεχνητή νοημοσύνη, η παρουσία τους υπενθύμιζε τον θεμελιώδη ρόλο της στατιστικής πίσω από μεγάλο μέρος της σημερινής οικονομίας των δεδομένων.

Λίγο διαφορετική ήταν η πρόταση του Παντείου Πανεπιστημίου. Ο Κώστας Καρπούζης, αναπληρωτής καθηγητής στο Τμήμα Επικοινωνίας, Μέσων και Πολιτισμού και διευθυντής του Εργαστηρίου Πολιτισμικής Πληροφορικής, Δεδομένων και Ψηφιακών Πολιτισμικών Σπουδών, έφερε ένα παιχνίδι μυστηρίου: ένα ανώνυμο κομμάτι trap εμφανίζεται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης χωρίς αναφορά στους δημιουργούς και τους συντελεστές του και ο «ντετέκτιβ» καλείται να λύσει το μυστήριο χρησιμοποιώντας ανάλυση κοινωνικών δικτύων και οπτικών γραμματικών.

Η αφορμή είναι παιγνιώδης. Η ερευνητική λογική πίσω της είναι χαρακτηριστική της σύγκλισης διαφορετικών επιστημονικών πεδίων: υπολογιστικές μέθοδοι και ανάλυση δεδομένων επιστρατεύονται για τη μελέτη της επικοινωνίας, του πολιτισμού και της κοινωνικής συμπεριφοράς. Στην ίδια «Βραδιά» το Πάντειο εκπροσωπούνταν επίσης από το Εργαστήριο Σπουδών Φύλου και από το Τμήμα Ψυχολογίας.

«Οταν το Πολυτεχνείο ανοίγει τις πόρτες του»

Πίσω από τις εφαρμογές, τα ρομπότ και τα πειράματα βρισκόταν τελικά το ανθρώπινο πρόσωπο της διοργάνωσης. Προπτυχιακοί φοιτητές και υποψήφιοι διδάκτορες δίπλα σε έμπειρους καθηγητές, ερευνητές διαφορετικών ειδικοτήτων και φοιτητικές ομάδες κλήθηκαν για λίγες ώρες να εξηγήσουν τη δουλειά τους έξω από την ασφάλεια της εξειδικευμένης ορολογίας.

Σε αυτή τη διάσταση στάθηκε και ο πρύτανης του ΕΜΠ, καθηγητής Ιωάννης Χατζηγεωργίου. «Η Βραδιά του Ερευνητή είναι μία από εκείνες τις στιγμές που μας θυμίζουν γιατί η έρευνα και η καινοτομία έχουν τόσο μεγάλη σημασία για την κοινωνία μας», ανέφερε. «Είναι ιδιαίτερη χαρά για το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο να ανοίγει τις πόρτες του και να υποδέχεται ανθρώπους κάθε ηλικίας, δίνοντάς τους την ευκαιρία να γνωρίσουν από κοντά το έργο των ερευνητών».

Ο ίδιος απέδωσε την επιτυχία της διοργάνωσης στη συλλογική προσπάθεια ερευνητών, καθηγητών, φοιτητών, εθελοντών και εργαζομένων του Ιδρύματος. Και συνόψισε το μήνυμα της βραδιάς σε μία φράση: «Οταν το Πολυτεχνείο ανοίγει τις πόρτες του, η κοινωνία ανταποκρίνεται».

Αυτό ήταν ίσως και το νήμα που συνέδεε έναν απτικό χάρτη με ένα ρομπότ διάσωσης, τη Μπεϋζιανή στατιστική με ένα παιχνίδι γύρω από την trap. Για λίγες ώρες, διαφορετικές γενιές ερευνητών και διαφορετικά επιστημονικά πεδία βρέθηκαν στον ίδιο χώρο με χιλιάδες επισκέπτες. Και η απόσταση ανάμεσα στο εργαστήριο και την κοινωνία έγινε λίγο μικρότερη.