Τα βιβλία αποκτούν πλέον σφραγίδα «γραμμένο από άνθρωπο»

Μέχρι πολύ πρόσφατα, το ότι ένα βιβλίο είχε γραφτεί από άνθρωπο ήταν αυτονόητο. Τώρα μπορεί να χρειάζεται σφραγίδα. Το βρετανικό Books by People απέκτησε την επίσημη καταχώριση του πρώτου σήματος πιστοποίησης στο Ηνωμένο Βασίλειο για βιβλία ανθρώπινης συγγραφής. Το σήμα, που θυμίζει δακτυλικό αποτύπωμα, θα μπορεί να εμφανίζεται στα εξώφυλλα τίτλων που έχουν περάσει από τη διαδικασία ελέγχου του οργανισμού και θα συνοδεύεται από τον όρο «Organic Literature» — «οργανική λογοτεχνία». Το Books by People δεν εμφανίστηκε τώρα. Η πρωτοβουλία είχε ξεκινήσει ήδη από το 2025, όμως η νέα καταχώριση από το UK Intellectual Property Office δίνει πλέον θεσμική υπόσταση στο σήμα πιστοποίησης. Το πρώτο βιβλίο που θα φέρει τη νέα, καταχωρισμένη σήμανση αναμένεται πριν από το τέλος της χρονιάς. Η ιδέα είναι απλή: όσο αυξάνονται τα βιβλία που γράφονται ολόκληρα ή εν μέρει με παραγωγική τεχνητή νοημοσύνη, ο αναγνώστης να μπορεί να ξεχωρίζει όσα έχουν γραφτεί από άνθρωπο. Η Esme Dennys, συνιδρύτρια του Books by People, λέει ότι ο στόχος δεν είναι να απαγορευτούν τα βιβλία που δημιουργούνται με AI αλλά να υπάρχει σαφής επιλογή για όσους θέλουν να διαβάζουν ανθρώπινη γραφή. Η διαδικασία δεν στηρίζεται μόνο στη δήλωση του συγγραφέα. Το Books by People ζητά δήλωση συγγραφής, εξετάζει προηγούμενες εκδοχές του χειρογράφου και το υλικό της έρευνας που έχουν κρατήσει ο συγγραφέας και ο επιμελητής, ενώ χρησιμοποιεί και δικό του λογισμικό για την ανάλυση του κειμένου. Αυτό που αναζητά, σύμφωνα με την εταιρεία, είναι τα ίχνη μιας πραγματικής πορείας γραφής: προσχέδια, αλλαγές, ξαναγράψιμο και επιμέλεια. Η ίδια η Books by People αποφεύγει να περιγράψει τη μέθοδό της ως απλή «ανίχνευση AI». Η Dennys υποστηρίζει ότι ένας αγώνας ανάμεσα σε όλο και καλύτερα μοντέλα και όλο και καλύτερους ανιχνευτές δεν μπορεί να αποτελέσει βιώσιμη λύση. Το βάρος πέφτει περισσότερο στο αν μπορεί να τεκμηριωθεί η ανθρώπινη διαδρομή που οδήγησε στο τελικό κείμενο. Πέντε εκδοτικοί οίκοι έχουν ήδη ενταχθεί στο πρόγραμμα. Οι εκδότες θα πληρώνουν συνδρομή και επιπλέον ποσό για κάθε τίτλο που υποβάλλουν προς πιστοποίηση. Η νέα σήμανση έρχεται ύστερα από μια χρονιά γεμάτη υποθέσεις γύρω από τη χρήση παραγωγικής AI στις εκδόσεις. Συμβόλαια ακυρώθηκαν, βιβλία αποσύρθηκαν από την κυκλοφορία και ακόμη και βραβευμένα κείμενα αμφισβητήθηκαν από αναγνώστες που υποστήριξαν ότι είχαν παραχθεί με τεχνητή νοημοσύνη. Κάπου εκεί αρχίζει να αλλάζει και μια πολύ παλιά συμφωνία ανάμεσα στον συγγραφέα, τον εκδότη και τον αναγνώστη. Μέχρι σήμερα, η έκδοση ενός βιβλίου προϋπέθετε σιωπηρά ότι πίσω από το κείμενο υπήρχε ανθρώπινος δημιουργός. Ο Sam Jordison, συνδιευθυντής του ανεξάρτητου εκδοτικού οίκου Galley Beggar Press, περιγράφει αυτή τη σχέση ως σχέση εμπιστοσύνης και λέει ότι όταν ένα κείμενο παρουσιάζεται ως ανθρώπινο ενώ έχει παραχθεί από AI, ο αναγνώστης μπορεί να το νιώσει σχεδόν ως εξαπάτηση. Ο Ted Chiang, συγγραφέας του «Story of Your Life» —του διηγήματος πάνω στο οποίο βασίστηκε η ταινία «Άφιξη»— βάζει το ζήτημα ακόμη πιο καθαρά: η γνώση για το πώς δημιουργήθηκε ένα έργο δεν μπορεί να αποχωριστεί από τον τρόπο με τον οποίο το βιώνουμε. Αν γνωρίζεις ότι ένα κείμενο βγήκε από μια μηχανική γραμμή παραγωγής, η σχέση σου μαζί του αλλάζει. Η νέα πιστοποίηση ανοίγει, όμως, και ένα δύσκολο ερώτημα. Ποιος ακριβώς μπορεί να αποδείξει ότι ένα κείμενο γράφτηκε από άνθρωπο; Τα εργαλεία ανίχνευσης AI έχουν ήδη δώσει αμφισβητούμενα ή λανθασμένα αποτελέσματα. Τον Σεπτέμβριο, ο πρωτοεμφανιζόμενος συγγραφέας Jerry Falade υποστήριξε ότι λογισμικό ανίχνευσης εξέλαβε χαρακτηριστικά της γλωσσικής του ποικιλίας ως ένδειξη χρήσης τεχνητής νοημοσύνης. Το Pangram εκτίμησε ότι το 97% του βιβλίου του είχε παραχθεί από AI, ενώ ο ίδιος αρνήθηκε ότι είχε χρησιμοποιήσει τέτοια εργαλεία. Γι’ αυτό και το Books by People επιμένει ότι δεν θέλει να μετατρέψει τη διαδικασία σε κυνήγι υπόπτων. Όταν υπάρχουν αμφιβολίες, δηλώνει ότι προτιμά να δίνει το όφελος της αμφιβολίας στον συγγραφέα και να εξετάζει συνολικά τα τεκμήρια της δουλειάς του αντί να στηρίζεται αποκλειστικά σε ένα ποσοστό που παράγει ένας αλγόριθμος. Υπάρχει, πάντως, και η αντίθετη ένσταση: μήπως το βάρος της απόδειξης έχει περάσει στη λάθος πλευρά; Αν μέχρι σήμερα θεωρούσαμε αυτονόητο ότι ένα βιβλίο γράφεται από άνθρωπο, γιατί πρέπει τώρα ο άνθρωπος να αποδεικνύει ότι είναι άνθρωπος; Άνθρωποι του εκδοτικού χώρου υποστηρίζουν ότι εκείνα που θα έπρεπε κανονικά να φέρουν ειδική σήμανση είναι τα έργα που έχουν παραχθεί με AI όχι εκείνα που δεν έχουν. Η ίδια η ονομασία «Organic Literature» δείχνει πόσο γρήγορα αλλάζει η αγορά. Όπως το «organic» στα τρόφιμα δηλώνει έναν συγκεκριμένο τρόπο παραγωγής, έτσι και η ανθρώπινη συγγραφή αποκτά πλέον δικό της σήμα πιστοποίησης, σαν να χρειάζεται να ξεχωρίσει από μια νέα, μαζικά παραγόμενη εναλλακτική. Και ίσως αυτή να είναι η πιο παράξενη πλευρά της ιστορίας: δεν είναι ότι τα βιβλία που γράφονται από ανθρώπους έγιναν ξαφνικά κάτι καινούργιο. Είναι ότι απέκτησαν λόγο να το γράφουν στο εξώφυλλο. Με στοιχεία από Bookseller