Ο μύθος του Τζακ του Αντεροβγάλτη και η σκοτεινή αλήθεια του Λονδίνου

Στις 30 Σεπτεμβρίου 1888 δολοφονούνται δύο γυναίκες μέσα σε λιγότερο από μία ώρα στο ανατολικό Λονδίνο. Η Ελίζαμπεθ Στράιντ και η Κάθριν Έντοους ήταν δύο γυναίκες που ζούσαν σε συνθήκες μεγάλης φτώχειας στο Γουάιτσαπελ και στις γύρω συνοικίες.

Οι φόνοι εκείνης της νύχτας θα έμεναν γνωστοί ως το «Διπλό Συμβάν», και θα συνδέονταν με τον άγνωστο δράστη που τρομοκρατούσε το Λονδίνο το φθινόπωρο του 1888.

Στις 27 Σεπτεμβρίου 1888 το Κεντρικό Πρακτορείο Ειδήσεων του Λονδίνου, έλαβε μια επιστολή γραμμένη με κόκκινο μελάνι. Ξεκινούσε με τη φράση «Αγαπητό αφεντικό» (“Dear Boss”) και κατέληγε με την υπογραφή «Τζακ ο Αντεροβγάλτης» (“Jack the Ripper”). Ο αποστολέας χλεύαζε την αστυνομία και απειλούσε ότι θα εξακολουθεί να δολοφονεί. Αυτό που σόκαρε τις αρχές όμως, ήταν η «υπόσχεση» ότι στο επόμενο θύμα του, «θα έκοβε τα αυτιά του πτώματος και θα τα έστελνε στους αστυνομικούς».

Η μακάβρια υπόσχεση

Όταν η Κάθριν Έντοους βρέθηκε άγρια δολοφονημένη τα ξημερώματα της 30ής Σεπτεμβρίου, οι αστυνομικοί έντρομοι παρατήρησαν ότι ο λοβός του αυτιού της είχε κοπεί.

Την επόμενη κιόλας ημέρα, έφτασε άλλη μια επιστολή στο ίδιο πρακτορείο ειδήσεων. Ο γραφικός χαρακτήρας ήταν ίδιος με εκείνον της προηγούμενης επιστολής. Ο αποστολέας αναφερόταν στις δολοφονίες της προηγούμενης ημέρας ως «Διπλό Συμβάν» και εξηγούσε ότι δεν μπόρεσε να ταχυδρομήσει τα αυτιά στην αστυνομία γιατί «τον διέκοψαν».

Σχεδόν 140 χρόνια μετά τις δολοφονίες του Γουάιτσαπελ, δεκάδες άνδρες έχουν «ταυτοποιηθεί» ως ο διαβόητος δολοφόνος. Κανένας δεν αποδείχθηκε ότι ήταν εκείνος.

Δεκαετίες αργότερα, οι ελληνικές εφημερίδες εξακολουθούσαν να αναζητούν την ταυτότητά του.

«ΤΑ ΑΘΗΝΑΪΚΑ ΝΕΑ» της 24ης Οκτωβρίου 1938, ανακαλούσαν το κλίμα εκείνων των ημερών:

«Το όνομά του εγέμιζε τον τρόμον μέσα εις το Λονδίνον. Αι γυναίκες ιδίως τον έτρεμαν. Είχαν κλεισθή εις τα σπίτια τους και δεν τολμούσαν να ξεφύγουν έξω».

Η εικόνα του Τζακ είχε ήδη περάσει από το αστυνομικό μυστήριο στον λαϊκό θρύλο. Το ίδιο δημοσίευμα περιγράφει πώς στις εμποροπανηγύρεις της Ευρώπης παρουσιαζόταν ως ένας σκυφτός άνδρας με μαύρα μαλλιά, «ζωηρόν βλέμμα» και ένα μαχαίρι στο χέρι.

Η νύχτα της 30ής Σεπτεμβρίου

Το δημοσίευμα του 1938 αφηγείται τη νύχτα της 30ής Σεπτεμβρίου:

«Ήταν η νύκτα της 29 προς την 30 Σεπτεμβρίου του 1888, όταν η αστών ομία του Λονδίνου κατέληξεν εις το συμπέρασμα ότι όλα τα εγκλήματα που είχαν διαπραχθή τον τελευταίον καιρόν με θύματα γυναίκας, δεν μπορούσαν να έχουν ως δράστην παρά ένα και τον αυτόν άνθρωπον.

»Την νύκτα εκείνην, εις δύο σημεία του Λονδίνου, που ελάχιστα απείχαν το ένα από το άλλον, είχαν ευρεθή τα πτώματα δύο γυναικών που έφεραν τα τυπικά τραύματα που προξενούσεν ο μυστηριώδης άγνωστος».

Λίγο παρακάτω η εφημερίδα κατέγραφε τον πανικό που προκάλεσεη είδηση της διπλής δολοφονίας:

«Ούτε μία γυναίκα έβγαινε άνευ συνοδού εις τας οδούς της κοσμοπόλεως μετά την δύσιν του ηλίου.

»Όταν διεδόθη ότι τα χαρακτηριστικά του δράστου ήταν υψηλόν ανάστημα, κάπως κυρτωμένον σώμα, μαύρα μαλλιά και διαπεραστικόν βλέμμα, συνελήφθησαν πολλοί άνδρες εμφανίζοντες παρόμοιας ομοιότητας προς αυτό το πρόσωπον».

Οι θεωρίες που δεν τελείωσαν ποτέ

Το γεγονός ότι ο Αντεροβγάλτης δε συνελήφθη άφησε ανοιχτό ένα κενό που επί περισσότερο από έναν αιώνα γέμισε με θεωρίες.

Τα «ΑΘΗΝΑΪΚΑ ΝΕΑ» το 1938, αναπαρήγαγαν μία από τις πιο διαδεδομένες υποθέσεις της εποχής. Ο δολοφόνος ίσως προερχόταν από τον ιατρικό χώρο:

«Ο μυστηριώδης άγνωστος ήξευρε να χειρίζεται το μαχαίρι με τέχνην ανατόμου. Από τα 35 τραύματα που έφερε το σώμα ενός εκ των θυμάτων του, δεν υπήρχεν ούτε ένα που να μην είχε γίνει με αληθή γνώσιν της ανατομίας του ανθρωπίνου σώματος».

Το άρθρο συνέδεε επίσης, το απότομο τέλος της σειράς των δολοφονιών με τον θάνατο της Μέρι Τζέιν Κέλι στις 9 Νοεμβρίου 1888:

«Η Μαίρη Κέλλυ είχε προ ολίγου μόλις εμφανισθή εις τας οδούς του ανατολικού Λονδίνου, […]. Προηγουμένως ασκούσε το φρικτόν της επάγγελμα εις το δυτικόν Λονδίνον, εις τας συνοικίας του καλού κόσμου. Τι το απλούστερον λοιπόν παρά να γίνη η υπόθεσις ότι εκεί η Μαίρη είχε γνωρίση ένα ιατρόν […].

»Η Μαίρη Κέλλυ ήταν και ασθενής και έτσι εξηγήθη η υπόθεσις πως ο δράστης ήθελε να την εκδικηθή. Επί τω λόγω ότι του μετέδωσεν ανίατον νόσημα. Κυριευθείς από μανίαν εκδικήσεως, ο δράστης πιθανόν να ήθελε να ξεθυμάνη εξοντώνων τας ιεροδούλους.

»Μία άλλη εκδοχή ήταν ότι δι ν’ ανακαλύψῃ τα ίχνη της Μαίρης Κέλλυ, ο δράστης επλησίαζε διαφόρους γυναίκας υπόπτων ηθών και τους ζητούσε πληροφορίας, φροντίζων έπειτα να τας ξεκάνη δια να είναι ήσυχος ότι δεν θα υπήρχαν μάρτυρες του προμελετημένου εγκλήματος. Έτσι εξηγείτο διότι όλαι αι γυναίκες που είχαν πέσει θύματα του Τζακ του Αντεροβγάλτη είχαν σκοτωθή εις τον δρόμον, και διότι αι δολοφονίαι εσταμάτησαν έπειτα από τον φόνον της Μαίρης Κέλλυ».

Νέοι ύποπτοι

«ΤΑ ΝΕΑ» της 1ης Σεπτεμβρίου 1993 παρουσίαζαν το περιβόητο ημερολόγιο που του αποδόθηκε και στο οποίο ο συντάκτης εμφανιζόταν να ομολογεί ότι ήταν ο Τζακ ο Αντεροβγάλτης.

Το ίδιο το δημοσίευμα, όμως, έθετε το κρίσιμο ερώτημα: «Αυθεντικό;»

Οι αντιφάσεις ήταν αρκετές ώστε η υπόθεση να δημιουργήσει τελικά περισσότερα ερωτήματα από όσα απάντησε.

«ΤΟ ΒΗΜΑ» της 20ης Αυγούστου 2009, ανέσυρε μια απόρρητη αναφορά του αστυνομικού Μέλβιλ Μακνάχτεν που είχε έρθει στο φως το 1959 και κατονόμαζε τρεις υπόπτους: τον δικηγόρο Μόνταγκιου Τζον Ντρούιτ, τον πολωνικής καταγωγής Άαρον Κοσμίνσκι και τον ρωσικής καταγωγής Μάικλ Οστρόγκ.

Άλλοτε, στο κέντρο του ενδιαφέροντος βρέθηκε ο έμπορος από το Λίβερπουλ Τζέιμς Μέιμπρικ.

Στους κατά καιρούς υπόπτους βρέθηκε και ο βρετανός ζωγράφος Ουόλτερ Σίκερτ, το όνομα του οποίου συνδέθηκε επανειλημμένα με την υπόθεση. Η συγγραφέας αστυνομικών μυθιστορημάτων Πατρίσια Κόρνγουελ υποστήριξε σε βιβλίο της ότι ο Σίκερτ ήταν ο δολοφόνος, θεωρία που παραμένει αμφισβητούμενη.

Το 2014 ήρθε η σειρά του Κοσμίνσκι.

«Ένα θρίλερ χρόνων φαίνεται πως φτάνει στο τέλος του», έγραφαν «ΤΑ ΝΕΑ» της 8ης Σεπτεμβρίου 2014, παρουσιάζοντας έρευνα DNA πάνω σε εσάρπα που αποδιδόταν σε ένα από τα θύματα.

Σύμφωνα με τον γενετιστή που πραγματοποίησε την έρευνα, τα ευρήματα έδειχναν προς τον πολωνοεβραίο κομμωτή.

Ούτε αυτή η θεωρία, όμως, έκλεισε οριστικά την υπόθεση.

Η υπόθεση που έγινε μύθος

Οι έρευνες του 1888 διεξάγονταν χωρίς τις μεθόδους που θεωρούνται σήμερα αυτονόητες. Όπως σημείωνε το ένθετο «Βιβλιοδρόμιο» στις 12 Ιουνίου 2004, δεν υπήρχαν ακόμη συστηματική χρήση δακτυλικών αποτυπωμάτων, αναλύσεις αίματος, ινών ή γενετικού υλικού. Η αστυνομική έρευνα εξαρτιόταν σε μεγάλο βαθμό από μάρτυρες, ανακρίσεις και την τύχη.

Ίσως γι’ αυτό, σχεδόν 140 χρόνια μετά, η υπόθεση εξακολουθεί να βρίσκεται ανάμεσα στην Ιστορία και στον θρύλο.

Επί σχεδόν ενάμιση αιώνα αναζητούμε το πραγματικό όνομα πίσω από ένα ψευδώνυμο, θεωρώντας δεδομένο ότι πίσω του κρυβόταν ένας συγκεκριμένος άνθρωπος.

Σήμερα, η ιστορική και εγκληματολογική έρευνα συγκλίνει ότι οι περίφημες επιστολές που υπέγραφαν ως «Jack the Ripper» ήταν πλαστές και γράφτηκαν από δημοσιογράφους για να τονώσουν την κυκλοφορία των εφημερίδων.

Ενώ η θεωρία ότι ο δράστης ήταν γιατρός αποδομείται, αφού προέκυψε ότι οι τομές στα θύματα, αν και επιδέξιες σε ορισμένα σημεία, δεν απαιτούσαν απαραίτητα ανατομικές σπουδές χειρουργού.

Οι νεότερες απόπειρες ταυτοποίησής του μέσω DNA, όπως εκείνη που έδειξε προς τον Άαρον Κοσμίνσκι, αμφισβητήθηκαν έντονα αργότερα, από άλλους γενετιστές, λόγω σοβαρών λαθών στη μεθοδολογία και πιθανής μόλυνσης του DNA στα δείγματα.

Ακόμη και ο αριθμός των θυμάτων δεν είναι απολύτως βέβαιος, αν και συνήθως γίνεται λόγος για τα πέντε «κανονικά» θύματα: τη Μαίρη Αν Νίκολς, την Άνι Τσάπμαν, την Ελίζαμπεθ Στράιντ, την Κάθριν Έντοους και τη Μαίρη Τζέιν Κέλι.

Πίσω όμως από τον μύθο του άγνωστου δολοφόνου όμως υπήρχε μια πραγματική ιστορία. Η ακραία φτώχεια και η επισφάλεια στο ανατολικό Λονδίνο άφηναν πολλές γυναίκες εκτεθειμένες σε βία και την κακομεταχείριση.

Ενδέχεται λοιπόν, ο «Τζακ ο Αντεροβγάλτης» να μην ήταν μόνο ένας δολοφόνος. Ίσως, ήταν δημιούργημα της αστυνομικής έρευνας, των εφημερίδων, των πιθανώς πλαστών επιστολών και των δεκαετιών θεωριών που ακολούθησαν. Ένα όνομα κάτω από το οποίο συγκεντρώθηκαν φόνοι, φόβοι, υποψίες και ιστορίες, ώσπου το μυστήριο έγινε μύθος.